Vitamin B12 cần thiết cho quá trình tạo tế bào máu và duy trì chức năng thần kinh. Thiếu B12 có thể gây thiếu máu hoặc tổn thương thần kinh, nhưng điều đó không có nghĩa uống thêm vitamin B12 sẽ cải thiện cương dương ở người không thiếu vi chất. Hiện các nghiên cứu trực tiếp về B12 và rối loạn cương chủ yếu là nghiên cứu quan sát, kết quả chưa đủ để chứng minh nguyên nhân hay tác dụng điều trị [1, 2].

Một nghiên cứu dân số ghi nhận mối liên hệ giữa lượng B12 từ khẩu phần và rối loạn cương trong một số nhóm nhỏ, nhưng dữ liệu được thu từ một lần hỏi khẩu phần và không chứng minh bổ sung B12 có thể phòng hay chữa rối loạn cương. Một phân tích khác trên 136 người khám nam khoa không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa về điểm cương giữa nhóm B12 thấp và bình thường [1, 2]. Vì vậy, không nên xem B12 là thuốc tăng sinh lý hoặc thay thế việc đánh giá nguyên nhân rối loạn cương.

Vitamin B12 có vai trò gì trong cơ thể?

Vitamin B12, còn gọi là cobalamin, tham gia tạo hồng cầu, tổng hợp DNA và duy trì hoạt động bình thường của hệ thần kinh. Thiếu B12 có thể gây mệt mỏi, thiếu máu hồng cầu to, tê bì hoặc thay đổi thần kinh. Một số biểu hiện thần kinh có thể xuất hiện ngay cả khi chưa có thiếu máu rõ [3].

B12 có tự nhiên trong cá, thịt, gia cầm, trứng và sản phẩm sữa; một số thực phẩm như ngũ cốc ăn sáng hoặc men dinh dưỡng được tăng cường B12. Thực vật không tăng cường vi chất nhìn chung không phải nguồn B12 tự nhiên đáng tin cậy. Người ăn thuần chay, người lớn tuổi, người mắc một số bệnh đường tiêu hóa hoặc đã phẫu thuật dạ dày có thể có nguy cơ thiếu cao hơn. Dùng metformin hoặc thuốc ức chế bơm proton kéo dài cũng có thể liên quan đến tình trạng B12 thấp ở một số người; không tự ngừng thuốc, hãy hỏi nhân viên y tế nếu lo ngại [3].

Những vai trò trên cho thấy vì sao B12 quan trọng với sức khỏe, nhưng không xác lập rằng B12 trực tiếp điều khiển khả năng cương. Cương dương liên quan đến mạch máu, thần kinh, hormone, thuốc, bệnh nền và yếu tố tâm lý. Một chất dinh dưỡng cần thiết cho thần kinh không tự động trở thành điều trị cho mọi triệu chứng tình dục.

Nghiên cứu về lượng B12 trong khẩu phần nói gì?

Một nghiên cứu dân số năm 2024 phân tích dữ liệu của 3.875 người từ các đợt khảo sát NHANES năm 2001–2004; 1.201 người được phân loại có rối loạn cương. Các tác giả xem xét lượng vitamin B6, folate và B12 từ khẩu phần, rồi ghi nhận một số mối liên hệ trong phân tích phân nhóm, gồm nhóm nam giới từ 60 tuổi trở xuống và một số nhóm không có bệnh chuyển hóa được nêu trong nghiên cứu [1].

Đây là nghiên cứu cắt ngang, không phân ngẫu nhiên người tham gia uống B12 và không theo dõi xem bổ sung có cải thiện cương hay không. Lượng ăn được ước tính dựa trên một lần hồi tưởng khẩu phần 24 giờ; cách đo này có thể không đại diện cho thói quen ăn uống lâu dài. Dữ liệu khảo sát cũng đã cũ. Mối liên hệ quan sát được có thể chịu ảnh hưởng của chất lượng khẩu phần tổng thể, sức khỏe mạch máu, tuổi, mức hoạt động và các yếu tố khác.

Đáng chú ý, phần tóm tắt bài báo nêu rõ kết quả B12 trong các phân tích phân nhóm; không thể lấy tín hiệu này để kết luận tác dụng chung cho mọi nam giới. Nghiên cứu không thử viên B12, không chứng minh thiếu B12 gây rối loạn cương và cũng không xác định một liều hoặc thực phẩm cụ thể có thể điều trị triệu chứng [1].

Phân tích B12 trong máu có cho kết luận khác không?

Một phân tích cắt ngang khác xem xét 136 bệnh nhân nam tại phòng khám tiết niệu. Trong nhóm được nghiên cứu, điểm SHIM-5 trung bình không khác biệt có ý nghĩa giữa người có B12 thấp và người có mức B12 bình thường; tác giả không tìm thấy mối tương quan rõ giữa nồng độ B12 và rối loạn cương [2].

Nghiên cứu này nhỏ và chọn một nhóm bệnh nhân khá đặc thù sau khi loại trừ nhiều yếu tố nguy cơ. Kết quả không chứng minh B12 không bao giờ liên quan đến sức khỏe tình dục, nhưng cho thấy dữ liệu hiện tại chưa nhất quán. Hai nghiên cứu còn đo hai điều khác nhau: một nghiên cứu ước tính B12 ăn vào trong khẩu phần, nghiên cứu kia đo nồng độ máu. Cả hai đều không phải thử nghiệm điều trị.

Để xác định B12 có phù hợp với một người hay không, bác sĩ cân nhắc triệu chứng, chế độ ăn, thuốc, bệnh tiêu hóa và xét nghiệm cần thiết. Không nên tự diễn giải một con số đơn lẻ hoặc tự dùng liều cao với kỳ vọng cải thiện cương.

Khi thiếu B12, điều trị có đồng nghĩa hết rối loạn cương?

Không thể khẳng định như vậy. Thiếu B12 cần được phát hiện và điều trị vì các ảnh hưởng về máu và thần kinh; nguyên nhân có thể là khẩu phần thiếu, giảm hấp thu hoặc bệnh lý cần xử trí. Việc mức B12 được cải thiện không đảm bảo triệu chứng cương sẽ hết, nhất là khi còn các yếu tố mạch máu, chuyển hóa, nội tiết, thuốc hoặc tâm lý.

Nếu có nguy cơ thiếu B12 cùng với tê bì, yếu, mệt kéo dài, thiếu máu hoặc chế độ ăn hạn chế nguồn động vật, hãy trao đổi với nhân viên y tế về đánh giá phù hợp. Người ăn thuần chay có thể cần thực phẩm tăng cường vi chất hoặc sản phẩm bổ sung để bảo đảm B12, nhưng mục tiêu là đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và xử trí nguy cơ thiếu, không phải điều trị rối loạn cương [3].

Rối loạn cương cần được đánh giá ra sao?

Hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ khuyến nghị người có triệu chứng rối loạn cương được khai thác tiền sử y tế, tình dục và tâm lý, khám lâm sàng và làm xét nghiệm chọn lọc. Rối loạn cương cũng có thể là dấu hiệu nguy cơ của bệnh tim mạch hoặc vấn đề sức khỏe khác cần đánh giá [4]. Hướng dẫn tập trung vào việc xác định nguyên nhân và nguy cơ; không liệt kê B12 như một liệu pháp điều trị cương dương.

Hướng dẫn EAU cũng nhấn mạnh hỏi bệnh sử toàn diện, khám tập trung và xem xét xét nghiệm như đường huyết, mỡ máu và testosterone để tìm các yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh [5]. Bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm B12 khi bệnh sử hoặc triệu chứng gợi ý thiếu hụt, thay vì mặc định xét nghiệm này là nguyên nhân thường gặp của rối loạn cương.

Nếu tình trạng khó đạt hoặc duy trì cương lặp lại, kéo dài hay gây lo lắng, hãy đặt lịch khám thay vì trì hoãn để thử nhiều sản phẩm. Ghi lại thời điểm khởi phát, thuốc đang dùng, bệnh nền, chất bổ sung, thay đổi trong giấc ngủ và sức khỏe tâm thần sẽ giúp cuộc trao đổi hiệu quả hơn. Không tự dừng thuốc kê đơn hoặc thay thuốc điều trị rối loạn cương bằng vitamin.

Lưu ý khi mua sản phẩm B12

Thực phẩm bổ sung B12 có nhiều dạng và hàm lượng. Nhãn ghi “methylcobalamin”, “cobalamin” hay “tăng năng lượng” không chứng minh sản phẩm cải thiện cương dương; dạng viên ngậm hoặc liều rất cao cũng không làm bằng chứng điều trị tình dục mạnh hơn. NIH Office of Dietary Supplements cho biết có nhiều dạng B12 trong thực phẩm bổ sung, nhưng các nghiên cứu hiện có không cho thấy dạng này hấp thu tốt hơn dạng khác một cách đáng tin cậy [3].

Nếu đang dùng thuốc, có bệnh mạn tính hoặc nghi ngờ thiếu vi chất, hãy đưa danh sách sản phẩm tới bác sĩ hay dược sĩ. Nếu được xác định thiếu B12, phác đồ phụ thuộc nguyên nhân và khả năng hấp thu; không tự dùng một sản phẩm bất kỳ thay cho việc tìm căn nguyên.

Kết luận

Vitamin B12 quan trọng với máu và hệ thần kinh, nhưng bằng chứng trực tiếp về B12 và rối loạn cương còn hạn chế, chủ yếu là quan sát và chưa thống nhất. Một nghiên cứu dân số ghi nhận một số liên hệ trong phân nhóm, trong khi phân tích bệnh nhân nam khác không thấy khác biệt rõ giữa nhóm B12 thấp và bình thường. Bổ sung B12 khi thiếu có thể cần thiết cho sức khỏe, nhưng chưa được chứng minh là cách điều trị rối loạn cương. Nếu triệu chứng tái diễn, hãy đánh giá nguyên nhân và nguy cơ tim mạch cùng nhân viên y tế.

Đọc thêm