Vitamin C là chất chống oxy hóa có trong nhiều loại rau quả. Vì stress oxy hóa có thể ảnh hưởng tế bào sinh sản, vitamin C thường xuất hiện trong các sản phẩm quảng bá cho khả năng sinh sản nam. Một số phân tích gộp ghi nhận thay đổi ở chỉ số tinh dịch khi nghiên cứu các chất chống oxy hóa, nhưng phần lớn thử nghiệm dùng nhiều thành phần cùng lúc; dữ liệu chưa chứng minh riêng vitamin C làm tăng tỷ lệ mang thai hoặc trẻ sinh sống [1, 2, 3].
Điểm cần phân biệt là một kết quả tinh dịch thay đổi không đồng nghĩa cặp đôi sẽ có con. Các hướng dẫn AUA/ASRM đánh giá lợi ích lâm sàng của vitamin, chất chống oxy hóa và sản phẩm bổ sung trong điều trị vô sinh nam là chưa chắc chắn; chưa có dữ liệu đáng tin cậy để khuyến nghị một chất cụ thể cho tất cả người đang mong con [4].
Vì sao vitamin C được nghiên cứu về tinh trùng?
Vitamin C (axit ascorbic) tham gia nhiều chức năng của cơ thể và có khả năng chống oxy hóa. Tinh trùng có màng tế bào giàu axit béo không bão hòa và dễ chịu ảnh hưởng của các gốc oxy hóa. Từ cơ sở sinh học đó, các nhà nghiên cứu đặt câu hỏi liệu chất chống oxy hóa có thể cải thiện độ di động, hình thái, số lượng hoặc tính toàn vẹn DNA của tinh trùng.
Đó là giả thuyết cần kiểm nghiệm, không phải bằng chứng điều trị. Chỉ số trong mẫu tinh dịch là kết quả trung gian; kết quả quan trọng với cặp đôi là mang thai, thai kỳ tiếp diễn và trẻ sinh sống. Các kết quả này còn phụ thuộc sức khỏe sinh sản của cả hai người, thời gian cố gắng có thai và phương pháp hỗ trợ nếu cần.
Phân tích gộp vitamin C và E báo cáo gì?
Một phân tích gộp năm 2022 tổng hợp 11 thử nghiệm ngẫu nhiên với 832 người hiếm muộn nam, đánh giá vitamin C, vitamin E hoặc các phác đồ liên quan. Tác giả báo cáo thay đổi thuận lợi ở một số chỉ số tinh dịch trong nhóm sử dụng vitamin chống oxy hóa; tuy nhiên, chất lượng bằng chứng dao động từ thấp đến trung bình. Tín hiệu về tỷ lệ mang thai được báo cáo cho nhóm vitamin E, không thể diễn giải thành bằng chứng vitamin C riêng làm tăng khả năng có con [1].
Các nghiên cứu trong phân tích khác nhau về đối tượng, phác đồ và thời gian. Một kết quả tổng hợp của nhóm vitamin C và E cũng không thể tự động áp dụng cho viên vitamin C bán lẻ, thực phẩm giàu vitamin C hoặc người có kết quả tinh dịch bình thường. Phân tích gộp tìm thấy thay đổi về chỉ số không đồng nghĩa đã chứng minh lợi ích đối với trẻ sinh sống.
Một tổng quan mạng năm 2021 về nhiều chất chống oxy hóa cũng báo cáo tín hiệu vitamin C ở một số chỉ số tinh trùng, nhưng không cho thấy cải thiện có ý nghĩa thống kê ở mọi kết quả, chẳng hạn hình thái trong so sánh với giả dược [2]. Khi phân tích nhiều chất, nhiều chỉ số và các nghiên cứu nhỏ, thứ hạng hoặc tín hiệu thống kê không thay thế được một thử nghiệm đủ lớn trên kết quả mang thai và sinh con.
Thử nghiệm phối hợp nhiều chất có thể trả lời câu hỏi về riêng vitamin C không?
Thử nghiệm MOXI phân ngẫu nhiên 171 nam giới thuộc các cặp đôi có yếu tố vô sinh nam vào nhóm giả dược hoặc hỗn hợp chống oxy hóa. Công thức chứa vitamin C cùng vitamin E, vitamin D, selenium, L-carnitine, kẽm, folate và lycopene. Sau ba tháng, công thức không cải thiện các chỉ số tinh dịch chính hoặc DNA tinh trùng so với giả dược; tỷ lệ trẻ sinh sống trong sáu tháng cũng không khác biệt có ý nghĩa thống kê (15% so với 24%; P=0,14) [3].
MOXI là thử nghiệm quan trọng về một công thức phối hợp, nhưng vì có nhiều thành phần nên không thể xác định vitamin C riêng có tác dụng hay không. Kết quả cũng không chứng minh mọi loại thực phẩm giàu vitamin C đều vô ích; nó cho thấy không nên quảng bá một hỗn hợp chống oxy hóa như liệu pháp sinh sản đã được xác lập dựa trên cơ chế hoặc vài chỉ số xét nghiệm.
Một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi khác dùng kết hợp liều cao vitamin C và E ở nam giới có tinh trùng di động thấp hoặc số lượng thấp vừa phải không ghi nhận cải thiện các chỉ số tinh dịch thông thường hay khả năng sống của tinh trùng sau 24 giờ [5]. Đây tiếp tục là dữ liệu về phác đồ phối hợp, không phải phép thử vitamin C đơn độc.
Tổng quan gần đây nói gì về kết quả mang thai và sinh con?
Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp đăng năm 2025 tổng hợp 50 thử nghiệm bổ sung ở nam giới hiếm muộn. Tác giả không tìm thấy tác động thuyết phục của các sản phẩm bổ sung lên kết quả mang thai hoặc trẻ sinh sống. Một số chất có thể cải thiện từng chỉ số tinh dịch trong một số phân tích, nhưng phần lớn nghiên cứu có nguy cơ sai lệch hoặc độ chắc chắn thấp; chưa thể xác định tác dụng của riêng vitamin C đối với kết quả cuối cùng [6].
Kết quả này giải thích vì sao các bài quảng cáo dễ tạo ấn tượng quá mức: một vài chỉ số xét nghiệm có thể thay đổi, trong khi lợi ích cho khả năng sinh con vẫn chưa rõ. Các thử nghiệm cũng thường tuyển người đã được chẩn đoán hiếm muộn, nên không thể ngoại suy sang tất cả nam giới đang muốn tối ưu sức khỏe sinh sản.
Thực phẩm giàu vitamin C có khác viên bổ sung không?
Rau quả như ổi, cam, quýt, ớt chuông, dâu tây và bông cải xanh cung cấp vitamin C cùng các chất dinh dưỡng khác. Ăn đa dạng thực phẩm hỗ trợ dinh dưỡng tổng thể, nhưng các nghiên cứu về viên bổ sung không chứng minh một khẩu phần cụ thể có thể điều trị vô sinh. Không cần ăn quá nhiều một loại quả hoặc dùng thực phẩm như thuốc tăng tinh trùng.
Nếu chế độ ăn hạn chế, người có nguy cơ thiếu chất hoặc đang điều trị bệnh, chuyên gia dinh dưỡng hay nhân viên y tế có thể giúp đánh giá khẩu phần và nhu cầu. Thực phẩm bổ sung phù hợp có thể được cân nhắc cho mục tiêu dinh dưỡng cụ thể, nhưng không thay cho đánh giá nguyên nhân ở cả hai người trong cặp đôi.
Liều cao có rủi ro gì?
Lượng vitamin C cao từ viên bổ sung có thể gây tiêu chảy, buồn nôn và đau quặn bụng. NIH Office of Dietary Supplements lưu ý lượng cao có thể làm tăng oxalate và axit uric trong nước tiểu; người có bệnh thận hoặc tình trạng tăng oxalate có thể cần thận trọng hơn. Vitamin C liều cao cũng có thể làm tăng hấp thu sắt, điều cần được xem xét ở người mắc bệnh ứ sắt di truyền [7].
Liều được dùng trong một nghiên cứu không phải khuyến nghị chung cho mọi người. Không tự dùng liều cao kéo dài, phối hợp nhiều sản phẩm chống oxy hóa hoặc trì hoãn khám vì tin rằng bổ sung vitamin sẽ sửa được tinh dịch đồ. Hãy báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ tất cả thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng, nhất là trước khi làm xét nghiệm hoặc điều trị hỗ trợ sinh sản.
Nếu đang mong con, nên bắt đầu từ đâu?
Khi có khó khăn trong việc thụ thai, đánh giá nên xét đến cả hai người thay vì chỉ tìm một chất dinh dưỡng để bổ sung cho nam giới. Bác sĩ có thể hỏi về thời gian cố gắng, bệnh sử, thuốc, phẫu thuật, lối sống và kết quả tinh dịch; xét nghiệm lặp lại hoặc đánh giá thêm tùy vào tình hình cụ thể.
Hướng dẫn AUA/ASRM khuyến nghị tư vấn rằng hiệu quả lâm sàng của các sản phẩm bổ sung cho vô sinh nam còn đáng nghi vấn. Người bệnh có thể hỏi: “Mục tiêu là thay đổi chỉ số nào?”, “Có bằng chứng về mang thai hoặc sinh con không?”, “Phác đồ có thể gây tác dụng phụ hay tương tác thuốc không?” và “Việc bổ sung có làm trì hoãn đánh giá nguyên nhân không?” [4].
Kết luận
Vitamin C cần thiết trong khẩu phần, còn một số phân tích gộp chất chống oxy hóa ghi nhận tín hiệu ở vài chỉ số tinh dịch. Nhưng nhiều thử nghiệm dùng công thức phối hợp, dữ liệu về mang thai hoặc trẻ sinh sống chưa thuyết phục và chưa chứng minh riêng vitamin C giúp tăng cơ hội có con. Duy trì khẩu phần đa dạng là hợp lý; không tự dùng liều cao để điều trị vô sinh. Nếu đang cố gắng có thai hoặc có tinh dịch đồ bất thường, hãy đánh giá nguyên nhân cùng nhân viên y tế.





