Câu trả lời ngắn
Tuổi của người cha là một yếu tố cần tính đến khi lập kế hoạch sinh con, nhưng không phải mốc khiến mọi người đều mất khả năng sinh sản. Nghiên cứu quan sát cho thấy một số đặc điểm tinh dịch và tính toàn vẹn DNA tinh trùng có thể thay đổi theo tuổi. Dinh dưỡng cân bằng có lợi cho sức khỏe tổng thể, song chưa có thực phẩm hay viên uống nào được chứng minh đảo ngược lão hóa sinh sản hoặc bảo đảm có con [1][2][3].
Tuổi nam liên quan đến những thay đổi nào?
Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp 90 nghiên cứu, gồm 93.839 người, đánh giá bảy đặc điểm tinh dịch. Tuổi tăng có liên quan với thể tích tinh dịch thấp hơn, khả năng di động tiến tới và tổng khả năng di động thấp hơn, tỷ lệ hình thái bình thường thấp hơn và tỷ lệ tế bào không phân mảnh DNA thấp hơn. Nồng độ tinh trùng không giảm nhất quán trong phân tích này. Đây là xu hướng ở cấp quần thể, không thể dùng để kết luận một người cụ thể có vô sinh hay không [1].
Các tổng quan về phân mảnh DNA tinh trùng cũng gợi ý mối liên hệ với tuổi cao, nhưng kết quả thay đổi theo quần thể, phương pháp xét nghiệm và định nghĩa “tuổi cha cao”. Xét nghiệm tinh dịch thông thường và xét nghiệm phân mảnh DNA trả lời những câu hỏi khác nhau; không nên tự yêu cầu xét nghiệm chuyên sâu chỉ dựa trên một mốc tuổi [2].
Mốc 40 tuổi có nghĩa gì?
Hướng dẫn AUA/ASRM khuyên bác sĩ tư vấn các cặp đôi về nguy cơ sức khỏe bất lợi ở con có thể tăng khi người cha từ 40 tuổi trở lên. Đây là khuyến nghị trao đổi và cân nhắc hoàn cảnh từng gia đình, không phải khẳng định mọi trường hợp sau mốc này đều gặp biến chứng. Với một số kết cục, nguy cơ tương đối có thể tăng trong khi nguy cơ tuyệt đối vẫn thấp; không nên hiểu con số tương đối như khả năng chắc chắn xảy ra [3].
Cần phân biệt khả năng sinh sản với nguy cơ ở thế hệ con. Khả năng mang thai còn phụ thuộc tuổi và sức khỏe sinh sản của người mang thai, thời gian mong con, bệnh nền và nhiều yếu tố khác. Đánh giá cả cặp đôi hữu ích hơn việc chỉ nhìn tuổi người nam.
Dinh dưỡng hỗ trợ được phần nào?
Ăn đa dạng rau quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, nguồn đạm phù hợp và chất béo không bão hòa là lựa chọn thực tế để hỗ trợ sức khỏe tim mạch và chuyển hóa. Kiểm soát bệnh mạn tính, vận động, ngủ đủ và tránh thuốc lá cũng có lợi cho sức khỏe nói chung. Những điều này không phải phương pháp điều trị vô sinh đã được chứng minh, cũng không xóa bỏ các thay đổi di truyền tích lũy theo tuổi [4].
Không nên suy ra rằng viên chống oxy hóa sẽ “trẻ hóa tinh trùng”. Tổng quan về các yếu tố liên quan phân mảnh DNA cho thấy nhiều yếu tố sức khỏe và lối sống có thể liên quan, nhưng mối liên hệ không chứng minh một chất bổ sung cụ thể làm giảm nguy cơ hoặc tăng tỷ lệ sinh con. Hướng dẫn chuyên môn đánh giá giá trị lâm sàng của các viên bổ sung trong điều trị vô sinh nam còn chưa chắc chắn và chưa đủ dữ liệu để khuyến nghị một tác nhân cụ thể [3][4].
Nếu xét nghiệm xác nhận thiếu vi chất, bác sĩ có thể tư vấn xử lý theo nhu cầu riêng. Điều đó khác với tự dùng sản phẩm liều cao để điều trị hiếm muộn. Hãy báo bác sĩ về thuốc, thảo dược và thực phẩm bổ sung đang dùng; không tự ngừng thuốc kê đơn hoặc trì hoãn thăm khám để chờ một chế độ ăn có tác dụng.
Khi nào nên trao đổi với bác sĩ?
Nếu đang dự định có con và người cha từ 40 tuổi, có thể trao đổi về tiền sử sinh sản, bệnh lý, thuốc đang dùng và thời điểm đánh giá. Nên tìm đánh giá y tế khi đã cố gắng thụ thai mà chưa thành công, có tiền sử tinh hoàn ẩn, phẫu thuật hoặc chấn thương vùng sinh dục, điều trị ung thư, rối loạn cương/xuất tinh hoặc kết quả tinh dịch bất thường. Không cần đợi thực phẩm bổ sung “phát huy tác dụng” mới đi khám [3].
Kết luận
Tuổi cha liên quan đến một số đặc điểm tinh dịch và nguy cơ sức khỏe ở con, nhưng không dự đoán chắc chắn kết quả của từng gia đình. Ăn uống cân bằng và chăm sóc bệnh nền có giá trị cho sức khỏe tổng thể; hiện không có bằng chứng chúng đảo ngược tác động tuổi hoặc thay thế đánh giá sinh sản. Hãy thảo luận kế hoạch sinh con với bác sĩ, nhất là khi có yếu tố nguy cơ hoặc khó khăn thụ thai [1][3][4].









