Câu trả lời ngắn
Vitamin và chất chống oxy hóa thường được quảng bá để cải thiện khả năng sinh sản nam, nhưng kết quả lâm sàng chưa nhất quán. Một thử nghiệm lớn về axit folic và kẽm không cải thiện tỷ lệ sinh con hoặc phần lớn chỉ số tinh dịch; thử nghiệm MOXI về hỗn hợp chống oxy hóa cũng không ghi nhận lợi ích rõ. Tổng quan Cochrane cho thấy có tín hiệu tiềm năng ở một số nghiên cứu nhỏ, nhưng độ chắc chắn rất thấp [1][2][3].
Thử nghiệm folic acid và kẽm trên 2.370 cặp đôi
Thử nghiệm đa trung tâm ngẫu nhiên phân 2.370 nam giới trong các cặp đôi đang chuẩn bị điều trị hiếm muộn vào nhóm dùng 5 mg axit folic cộng 30 mg kẽm nguyên tố mỗi ngày hoặc giả dược trong sáu tháng. Tỷ lệ sinh con là 34% ở nhóm bổ sung và 35% ở nhóm giả dược; khác biệt không có ý nghĩa thống kê. Phần lớn chỉ số tinh dịch như nồng độ, độ di động, hình thái, thể tích và tổng số tinh trùng di động cũng không khác rõ sau sáu tháng [1].
Nghiên cứu ghi nhận chỉ số phân mảnh DNA tinh trùng trung bình cao hơn 2,4 điểm phần trăm ở nhóm folic acid-kẽm (29,7% so với 27,2%). Đây là khác biệt ở một chỉ số trong nghiên cứu, không tự chứng minh tổn hại lâm sàng hoặc cho biết nguyên nhân ở từng cá nhân; kết quả nhấn mạnh rằng bổ sung liều cao không mặc nhiên vô hại hay có lợi [1].
Thử nghiệm MOXI về hỗn hợp chống oxy hóa
Thử nghiệm MOXI phân ngẫu nhiên 171 cặp đôi có ít nhất một bất thường tinh dịch ở người nam. Công thức nghiên cứu gồm nhiều thành phần như vitamin C, E, D, selenium, L-carnitine, kẽm, axit folic và lycopene. Sau ba tháng, nhóm nghiên cứu không thấy khác biệt có ý nghĩa về nồng độ, độ di động, hình thái hay chất lượng DNA tinh trùng so với giả dược [2].
Tỷ lệ sinh con trong thời gian theo dõi là 15% ở nhóm chống oxy hóa và 24% ở nhóm giả dược, nhưng nghiên cứu dừng tuyển sớm sau giai đoạn thí điểm vì không ghi nhận tín hiệu về tinh dịch. Do đó, số người tham gia không đủ để kết luận chắc chắn về tỷ lệ mang thai hoặc sinh con; kết quả không chứng minh hỗn hợp này làm giảm khả năng sinh sản [2].
Vì sao tổng quan Cochrane vẫn thấy tín hiệu lợi ích?
Tổng quan Cochrane năm 2022 gồm 90 thử nghiệm với 10.303 nam giới hiếm muộn, nhưng nhiều thử nghiệm nhỏ và khảo sát các chất hoặc cách phối hợp khác nhau. Phân tích tỷ lệ sinh con chỉ dựa trên 12 thử nghiệm với 1.283 nam giới; độ chắc chắn được đánh giá rất thấp. Khi loại các nghiên cứu có nguy cơ sai lệch cao, không còn bằng chứng rõ rằng chất chống oxy hóa tăng tỷ lệ sinh con. Các tác giả kết luận tổng thể vẫn chưa đủ chắc để xác định lợi ích [3].
Vì các thử nghiệm dùng sản phẩm, liều, nhóm người và kết quả khác nhau, không nên gộp tất cả thành kết luận “mọi chất chống oxy hóa có tác dụng” hoặc “không chất nào có tác dụng”. Bằng chứng hiện không xác định công thức phù hợp cho một cá nhân hoặc cho người bị thiếu vi chất cụ thể [1][2][3].
Hướng dẫn chuyên môn khuyến cáo điều gì?
Hướng dẫn AUA/ASRM được sửa đổi năm 2024 khuyến cáo bác sĩ trao đổi với người bệnh rằng giá trị lâm sàng của các viên bổ sung như vitamin và chất chống oxy hóa trong điều trị vô sinh nam còn chưa chắc chắn; dữ liệu hiện có không đủ để khuyến nghị một tác nhân cụ thể [4]. Điều này không có nghĩa người được chẩn đoán thiếu chất không nên điều trị thiếu hụt; việc đó cần dựa trên đánh giá riêng, không phải quảng cáo “tăng tinh trùng”.
Không tự tăng liều, dùng nhiều sản phẩm cùng lúc hoặc thay thuốc điều trị. Hãy đem nhãn thành phần, liều và danh sách thuốc đang dùng tới buổi tư vấn để bác sĩ/dược sĩ kiểm tra tương tác và nhu cầu thực tế.
Khi nào nên đánh giá hiếm muộn?
Nếu hai người đã cố gắng có thai nhưng chưa thành công, đánh giá cả hai người và xét nghiệm phù hợp hữu ích hơn việc chỉ mua một sản phẩm bổ sung. Hướng dẫn chuyên môn cũng nhấn mạnh cần xem xét cả hai thành viên trong cặp đôi. Không trì hoãn khám vì chờ một viên uống hoặc thực đơn tạo kết quả [4].
Kết luận
Chưa có bằng chứng đủ chắc để khuyến nghị folic acid-kẽm hay một hỗn hợp chống oxy hóa cụ thể như cách tự điều trị vô sinh nam. Nếu được xác định thiếu chất hoặc có chỉ định y tế khác, hãy bổ sung đúng mục đích và liều do chuyên gia hướng dẫn; không suy diễn kết quả của một sản phẩm sang mọi công thức trên thị trường [1][2][3][4].









