Trả lời ngắn: Chưa đủ bằng chứng để khuyên dùng cam thảo điều trị hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). Hiện có hai báo cáo về hormone, giấc ngủ và chuyển hóa từ cùng một thử nghiệm đăng ký, kéo dài 8 tuần, có 66 phụ nữ được phân tích. Người tham gia đều dùng cam thảo hoặc giả dược cùng chế độ ăn giảm năng lượng; nghiên cứu không chứng minh cam thảo giúp rụng trứng, có thai hay sinh con. Cam thảo chứa glycyrrhizin còn có thể làm tăng huyết áp, giữ muối nước và hạ kali, nên thực phẩm bổ sung không phải lựa chọn tự dùng an toàn cho mọi người [1–3].

Cam thảo là gì và vì sao được nhắc đến trong PCOS?

Cam thảo là rễ của một số loài thuộc chi Glycyrrhiza, được dùng làm hương liệu, thực phẩm và trong các hệ thống y học truyền thống. Thành phần thường được nhắc đến là glycyrrhizin (còn gọi glycyrrhizic acid); các chế phẩm có thể khác nhau đáng kể về loài, cách chiết xuất và hàm lượng hoạt chất. Tên “cam thảo” trên nhãn không cho biết chắc lượng glycyrrhizin mà người dùng sẽ nhận được [3].

Một số thí nghiệm tế bào, động vật và nghiên cứu nhỏ ở người gợi ý thành phần cam thảo có thể ảnh hưởng đến hormone sinh dục. Cơ chế sinh học hợp lý hoặc thay đổi một chỉ số xét nghiệm không đồng nghĩa cây thuốc đã được chứng minh chữa bệnh. Tổng quan về cam thảo và hệ sinh sản ghi nhận dữ liệu lâm sàng còn hạn chế, không đồng nhất về chế phẩm và kết quả; phần lớn giả thuyết chưa chuyển thành lợi ích điều trị đã xác nhận [4].

PCOS là tình trạng nội tiết và chuyển hóa có biểu hiện khác nhau giữa từng người. Mục tiêu chăm sóc có thể gồm chu kỳ kinh, rậm lông hoặc mụn, sức khỏe chuyển hóa, tâm lý, hay hỗ trợ sinh sản. Một thay đổi ở testosterone hoặc chỉ số kháng insulin không thể tự thay thế các kết cục mà người bệnh quan tâm. Hướng dẫn quốc tế nhấn mạnh đánh giá và điều trị dựa vào triệu chứng, mục tiêu, nguy cơ và lựa chọn của từng người; thực phẩm bổ sung không phải phương pháp điều trị nền tảng đã được khuyến nghị cho tất cả [5].

Hai bài báo nhưng chỉ là một thử nghiệm đăng ký

Nghiên cứu tại Yazd, Iran, đăng ký với mã IRCT20200922048802N2, tuyển 72 phụ nữ 18–45 tuổi mắc PCOS và thừa cân hoặc béo phì; 66 người hoàn tất phân tích, chia đều 33 người mỗi nhóm. Một nhóm dùng chiết xuất cam thảo 1,5 g/ngày, nhóm kia dùng giả dược; cả hai nhóm cùng theo chế độ ăn giảm năng lượng trong 8 tuần. Người nghiên cứu báo cáo thành phần sản phẩm tương ứng ba viên mỗi ngày, nhưng kết quả này không thể áp dụng cho trà cam thảo, rễ sắc, kẹo, bột không chuẩn hóa hay sản phẩm khác [1, 2].

Bài năm 2024 báo cáo cân nặng, thành phần cơ thể, đường huyết, insulin và mỡ máu; bài năm 2026 báo cáo hormone, giấc ngủ, điểm trầm cảm và cảm giác thèm ăn. Cả hai nêu cùng mã đăng ký, cùng nhóm tác giả chính, bối cảnh tuyển người và thời lượng can thiệp. Vì thế, đây là các báo cáo kết cục khác nhau từ một thử nghiệm, không phải hai thử nghiệm độc lập lặp lại kết quả [1, 2].

Trong bài báo năm 2024, nhóm dùng cam thảo cộng chế độ ăn có thay đổi thuận lợi hơn ở một số chỉ số nhân trắc, glucose/insulin và lipid so với nhóm giả dược cộng chế độ ăn. Bài năm 2026 báo cáo khác biệt giữa nhóm ở một số chỉ số như FSH, tỷ lệ LH/FSH, testosterone toàn phần, chất lượng giấc ngủ, điểm trầm cảm và khẩu vị sau khi hiệu chỉnh giá trị ban đầu [1, 2]. Những phát hiện này đáng để nghiên cứu tiếp, nhưng không nên diễn đạt thành “cam thảo cân bằng nội tiết” hoặc “điều trị được PCOS”.

Nghiên cứu chưa trả lời được điều gì?

Thời gian 8 tuần ngắn để đánh giá tính bền vững của thay đổi chuyển hóa hoặc hormone. Cỡ mẫu 66 người nhỏ, chỉ tuyển người thừa cân/béo phì trong một cơ sở và loại trừ một số bệnh nền, thuốc thường dùng cùng tình trạng huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên. Do vậy, kết quả không đại diện cho mọi người mắc PCOS, người huyết áp cao, người có bệnh tim/thận/gan, người đang dùng nhiều thuốc hoặc người mang thai [1, 2].

Can thiệp đi kèm chế độ ăn giảm năng lượng, nên các bài báo trả lời câu hỏi về chiết xuất cam thảo cộng với chế độ ăn so với giả dược cộng chế độ ăn trong nhóm được chọn. Chúng không xác định được lợi ích của cam thảo khi dùng riêng, không thay đổi ăn uống, hoặc với một sản phẩm bán lẻ bất kỳ. Thử nghiệm ngắn này cũng không cho biết liệu thay đổi cân nặng hay xét nghiệm có tiếp tục sau khi ngưng sản phẩm hay không [1, 2].

Quan trọng hơn, các kết cục được công bố không chứng minh tăng rụng trứng, cải thiện đều chu kỳ, giảm rậm lông hoặc mụn một cách có ý nghĩa với người bệnh, tăng tỷ lệ có thai hay sinh sống. Một số hormone được đo là dấu ấn thay thế, không phải bằng chứng trực tiếp rằng khả năng sinh sản đã cải thiện. Nghiên cứu cũng quá nhỏ và ngắn để xác định đầy đủ tác dụng phụ ít gặp hoặc ảnh hưởng lâu dài.

Các tác giả báo cáo thử nghiệm có làm mù và có nhóm giả dược, đây là điểm mạnh so với lời chứng thực hoặc nghiên cứu không đối chứng. Tuy vậy, một nghiên cứu đơn lẻ, cỡ mẫu nhỏ và ngắn hạn vẫn cần được lặp lại độc lập. Trước khi khuyến cáo, cần thử nghiệm lớn hơn, theo dõi dài hơn, chuẩn hóa hàm lượng hoạt chất, báo cáo an toàn rõ ràng và đo các kết cục quan trọng như chu kỳ, rụng trứng, chất lượng sống hoặc thai kỳ khi phù hợp.

Rủi ro an toàn của cam thảo cần biết

Glycyrrhizin có thể gây tác dụng kiểu mineralocorticoid: giữ natri và nước, mất kali, phù, tăng huyết áp hoặc rối loạn nhịp tim. Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ trợ và Tích hợp Hoa Kỳ (NCCIH) ghi nhận trường hợp tác dụng nghiêm trọng, kể cả nhịp tim bất thường và ngừng tim, thường liên quan lượng lớn hoặc dùng lâu; nguy cơ có thể đáng lưu tâm ngay cả với lượng thấp ở một số người ăn nhiều muối hoặc có tăng huyết áp, bệnh tim hay bệnh thận [3].

Nguy cơ phụ thuộc liều, thời gian, dạng sản phẩm, lượng glycyrrhizin, chế độ ăn và sức khỏe nền. Chiết xuất đã khử glycyrrhizin là một loại khác, không thể mặc định có hiệu quả cho PCOS hay an toàn trong mọi trường hợp. Cũng không nên suy ra rằng lượng dùng trong thử nghiệm 8 tuần là liều khuyến nghị: nghiên cứu đã loại trừ người có một số yếu tố nguy cơ và không đủ để thiết lập giới hạn dùng an toàn cho cộng đồng [1–3].

NCCIH khuyên người đang dùng thuốc trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng cam thảo; đã có báo cáo tương tác với corticosteroid. Người mang thai nên tránh tự dùng chế phẩm cam thảo dạng thuốc/supplement; dữ liệu về cho con bú còn ít. Người tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc bệnh thận, có rối loạn kali, phù, hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng huyết áp và điện giải cần đặc biệt thận trọng và hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi sử dụng [3].

Nếu sau khi dùng sản phẩm có hồi hộp, yếu cơ, chuột rút, phù, đau đầu dữ dội hoặc huyết áp tăng, hãy ngừng tự dùng và liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá. Không tự bổ sung kali hoặc ngừng thuốc đang kê để “cân bằng” tác dụng của cam thảo. Khi gặp triệu chứng nghiêm trọng như đau ngực, khó thở, ngất hoặc tim đập bất thường rõ, cần tìm trợ giúp y tế khẩn cấp.

Có nên dùng cam thảo nếu mắc PCOS?

Với bằng chứng hiện có, không nên bắt đầu cam thảo với mục tiêu tự điều trị PCOS, giảm androgen, giảm cân hay tăng khả năng thụ thai. Kết quả ban đầu chưa đủ chắc chắn, chế phẩm trong nghiên cứu được xác định cụ thể, và nghiên cứu không chứng minh các kết cục sinh sản. NCCIH cũng đánh giá bằng chứng chất lượng cao về cam thảo cho các tình trạng sức khỏe nói chung chưa đủ [1–3].

Nếu bạn đã dùng cam thảo trong trà, thực phẩm hoặc thảo dược phối hợp, hãy ghi lại tên sản phẩm, thành phần, lượng dùng và thời gian, rồi trao đổi với bác sĩ/dược sĩ, nhất là khi đang điều trị PCOS hoặc dùng thuốc. Không phải mọi đồ ăn có hương cam thảo đều chứa rễ cam thảo thật; một số sản phẩm dùng hương liệu khác. Với thực phẩm bổ sung, nhãn sản phẩm có thể không cho biết đầy đủ hàm lượng hoạt chất hoặc nguy cơ tương tác [3].

Chăm sóc PCOS có những phương án đã được hướng dẫn theo từng mục tiêu, chẳng hạn hỗ trợ lối sống, điều trị chu kỳ hoặc triệu chứng androgen, và đánh giá chuyển hóa/sinh sản. Hướng dẫn quốc tế khuyến nghị cá thể hóa thay vì tìm một loại thực phẩm hay thảo dược duy nhất chữa mọi biểu hiện [5]. Nếu mục tiêu là mang thai, rối loạn kinh kéo dài, chảy máu bất thường, hoặc triệu chứng tăng nhanh, hãy trao đổi với bác sĩ thay vì trì hoãn chăm sóc để thử supplement.

Để hiểu một lựa chọn dinh dưỡng khác được nghiên cứu trực tiếp trong PCOS, bạn có thể đọc bài ăn chay và PCOS: bằng chứng hiện có. Bằng chứng về một chế độ ăn và bằng chứng về một chiết xuất thảo dược là hai câu hỏi khác nhau; không nên suy rộng kết quả từ cái này sang cái kia.

Kết luận

Hai bài báo năm 2024 và 2026 về cam thảo trong PCOS báo cáo các nhóm kết cục khác nhau từ cùng một thử nghiệm: 66 phụ nữ thừa cân/béo phì được phân tích sau 8 tuần dùng chiết xuất cùng chế độ ăn giảm năng lượng. Kết quả ban đầu về một số chỉ số chuyển hóa và hormone chưa chứng minh cam thảo điều trị PCOS, cải thiện rụng trứng, khả năng mang thai hoặc sinh sống [1, 2].

Vì cam thảo có thể làm tăng huyết áp và gây hạ kali, chưa có cơ sở để tự dùng chiết xuất như thuốc điều trị PCOS. Nếu cân nhắc sản phẩm này, hãy kiểm tra thành phần và trao đổi với nhân viên y tế về bệnh nền, thuốc đang dùng và nguy cơ cá nhân. Không thay thế thuốc hoặc trì hoãn chăm sóc PCOS bằng thảo dược.