Nhiều gia đình hiện nay sử dụng máy lọc nước công nghệ thẩm thấu ngược (RO) để xử lý nước máy sinh hoạt. Tuy nhiên, không ít người lo lắng việc màng lọc quá sạch sẽ loại bỏ hoàn toàn khoáng chất, khiến cơ thể bị thiếu hụt vi chất dinh dưỡng.

Thực tế, công nghệ lọc RO giữ lại phần lớn các ion khoáng tự nhiên trong nước. Dù vậy, phần lớn lượng vi chất cần thiết cho cơ thể hàng ngày đến từ khẩu phần thực phẩm, không phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước uống.

Cơ chế giữ lại khoáng chất của màng lọc RO

Hệ thống thẩm thấu ngược hoạt động bằng cách đẩy nước qua một lớp màng bán thấm dưới áp lực cao. Kích thước khe hở của màng lọc này cực nhỏ, chỉ cho các phân tử nước đi qua một cách dễ dàng.

Phần lớn các ion khoáng chất hòa tan có kích thước vật lý lớn hơn phân tử nước [1]. Khi đi qua màng bán thấm, các thành phần này bị chặn lại và thải ra ngoài theo đường nước thải [1]. Do đó, nước sau khi lọc RO thường có hàm lượng khoáng chất hòa tan ở mức rất thấp [2].

Mặt khác, quá trình loại bỏ khoáng chất hòa tan cũng làm thay đổi tính chất hóa học của dòng nước. Việc mất đi các ion khoáng khiến độ pH của nước sau lọc có xu hướng giảm xuống mức thấp hơn [3]. Nước có tính axit nhẹ này có thể gây nguy cơ ăn mòn hệ thống đường ống kim loại nếu không được kiểm soát [3].

Bằng chứng khoa học về hiệu quả loại bỏ khoáng chất

Một bài tổng quan công bố năm 2023 chỉ ra rằng hệ thống RO loại bỏ từ 92% đến 99% các khoáng chất có lợi trong nước, bao gồm canxi, magie, sắt và florua [1]. Nguồn nước đầu ra chứa rất ít khoáng chất hòa tan, khiến cơ thể có thể bài tiết khoáng chất qua nước tiểu khi sử dụng kéo dài [1]. Bài viết cảnh báo nguy cơ giảm mật độ khoáng của xương và răng nếu không có biện pháp bổ sung thích hợp [1].

Một nghiên cứu năm 2022 tại Iran đánh giá các chỉ số hóa học trong nước lọc qua hệ thống RO [3]. Kết quả kiểm định thống kê Wilcoxon cho thấy nồng độ canxi và magie trong nước thành phẩm giảm đáng kể, thấp hơn ngưỡng tiêu chuẩn (lần lượt với p < 0,008 và p < 0,001) [3]. Giá trị pH trung bình đo được là 6,74 ± 0,05 [3].

Nghiên cứu cũng ghi nhận nhiệt độ và độ pH của nguồn nước đầu vào ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất của màng RO [3]. Nhiệt độ tăng làm giảm độ nhớt và tăng tốc độ khuếch tán của các chất tan qua màng lọc [3].

Năm 2018, một nghiên cứu phát triển phương pháp đo tiềm năng phát triển của vi khuẩn trong nước siêu tinh khiết từ hệ thống RO [4]. Nước sau màng lọc RO có đặc điểm nghèo dinh dưỡng và lượng tế bào vi khuẩn cực thấp [4]. Kết quả kiểm tra cho thấy tiềm năng phát triển của vi khuẩn giảm hơn 6 lần, đạt mức 90 ± 20 x 10^3 tế bào/mL so với 630 x 10^3 tế bào/mL ở nước xử lý thông thường [4].

Ảnh hưởng của việc giảm khoáng đến vị giác

Nước lọc RO khử gần như toàn bộ khoáng chất, dẫn đến sự thay đổi rõ rệt về cảm quan khi uống [2]. Một nghiên cứu năm 2016 đã phân tích cảm quan nước uống sử dụng hội đồng đánh giá chuyên nghiệp [2]. Tổng lượng chất rắn hòa tan (TDS) dao động từ dưới 5 đến 440 mg/L [2].

Kết quả cho thấy việc giảm khoáng chất khiến cảm giác khi uống chuyển từ tươi mát sang đắng, khô và rát miệng [2]. Ngược lại, cảm giác tươi mát có mối tương quan thuận với nồng độ canxi trong nước [2]. Nước có độ ngon miệng và tươi mát cao nhất khi chỉ số TDS duy trì trong khoảng 190 đến 350 mg/L [2].

Nghiên cứu này cũng thử nghiệm tái khoáng hóa bằng cách thêm 40 hoặc 120 mg Ca/L (dưới dạng CaCO3) và 4 hoặc 24 mg Mg/L (dưới dạng MgCl2) vào nước sau lọc RO [2]. Việc bổ sung khoáng chất giúp cải thiện đáng kể vị giác và chất lượng cảm quan của nước uống [2].

Lợi ích thực tế và giới hạn của nguồn nước sau lọc

Lợi ích lớn nhất của công nghệ RO là loại bỏ hiệu quả các tạp chất nguy hại, kim loại nặng, vi khuẩn và tồn dư hóa chất khử trùng như clo [2, 4, 8]. Nguồn nước qua xử lý này đạt độ tinh khiết sinh học cao và hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm khuẩn [4].

Tuy nhiên, giới hạn lớn nhất là nước bị thiếu hụt vi chất tự nhiên [1, 4]. Một bài tổng quan năm 2016 nhấn mạnh rằng quy trình xử lý nước thường gây suy giảm hoặc mất khoáng chất, tạo ra rủi ro sức khỏe cho những người vốn đã bị thiếu hụt dinh dưỡng [5]. Do đó, việc phụ thuộc vào nguồn nước nghèo khoáng chất cần được cân nhắc cẩn thận [4, 8].

Hiểu lầm thường gặp về nước lọc RO

Nhiều người lầm tưởng nước uống là nguồn cung cấp vi chất duy nhất cho cơ thể, dẫn đến nỗi sợ bị suy dinh dưỡng khi dùng máy lọc RO. Trên thực tế, canxi, magie, sắt và các khoáng chất thiết yếu khác được hấp thu phần lớn qua thực phẩm ăn súc hàng ngày như rau củ, hải sản, ngũ cốc và các loại hạt. Nước uống chủ yếu đóng vai trò cấp ẩm và dung môi vận chuyển chất dinh dưỡng.

Một hiểu lầm khác là nước lọc RO hoàn toàn trơ và không có vi khuẩn tồn tại. Nghiên cứu năm 2018 chứng minh nước sau lọc RO vẫn có tiềm năng phát triển vi khuẩn nhất định nếu tái nhiễm từ môi trường ngoài [4]. Do đó, bình chứa và hệ thống vòi nước sau lọc vẫn cần được giữ vệ sinh định kỳ.

Nhiều người cũng nghĩ máy lọc nước giữ nguyên độ kiềm tự nhiên. Thực tế, màng RO loại bỏ khoáng chất khiến nước có tính axit nhẹ, làm giảm độ pH xuống dưới mức trung tính [3].

Nhóm đối tượng cần thận trọng

Người bị loãng xương, suy giảm mật độ khoáng của xương hoặc có tiền sử sâu răng cần thận trọng khi uống nước nghèo khoáng dài ngày [1]. Nước có hàm lượng khoáng quá thấp có thể làm gia tăng bài tiết canxi qua đường tiểu [1].

Người đang trong tình trạng suy dinh dưỡng, ăn uống kém hoặc chế độ ăn thiếu đa dạng cũng cần chú ý [5]. Khi lượng vi chất nạp vào từ bữa ăn không đủ, việc sử dụng nước thiếu khoáng chất sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt của cơ thể [5].

Bệnh nhân mắc các bệnh lý mạn tính liên quan đến chuyển hóa muối khoáng nên tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để lựa chọn nguồn nước phù hợp với tình trạng bệnh lý.

Cách áp dụng trong đời sống sinh hoạt

Đối với máy lọc RO gia đình, người dùng nên lắp thêm lõi lọc chức năng bổ sung khoáng chất sau màng RO. Biện pháp tái khoáng này đưa các ion canxi và magie trở lại nước, vừa nâng cao chất lượng cảm quan, vừa cân bằng độ pH [1, 3].

Duy trì chế độ ăn uống phong phú để bù đắp lượng vi chất thiếu hụt từ nước. Thực đơn hàng ngày nên có tôm, cua, cá mòi, rau lá xanh đậm để nạp canxi; các loại đậu, hạt hạnh nhân và ngũ cốc nguyên hạt để bổ sung magie.

Thường xuyên bảo dưỡng và thay lõi lọc theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Nhiệt độ và chất lượng nước đầu vào ảnh hưởng lớn đến tuổi thọ màng lọc và chất lượng nước thành phẩm [3]. Cần kiểm tra định kỳ để tránh nguy cơ rò rỉ hoặc suy giảm hiệu suất xử lý.

Nước qua máy lọc RO là giải pháp an toàn để loại bỏ tạp chất và mầm bệnh nguy hại. Việc mất khoáng chất qua màng lọc có thể dễ dàng bù đắp thông qua chế độ dinh dưỡng cân bằng và các biện pháp tái khoáng phù hợp.