Trả lời ngắn: DASH, Địa Trung Hải và chế độ có chỉ số đường huyết thấp đều đã được nghiên cứu ở người mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), nhưng dữ liệu hiện có không chứng minh một kiểu ăn vượt trội cho tất cả. Một số thử nghiệm ngắn ghi nhận thay đổi về insulin, vòng eo hoặc cân nặng; mẫu nghiên cứu thường nhỏ, khẩu phần và mục tiêu năng lượng khác nhau, còn kết quả sinh sản lâu dài ít được đo. Hướng dẫn quốc tế khuyến nghị lựa chọn cách ăn lành mạnh, linh hoạt, phù hợp sở thích và tránh chế độ quá hạn chế [1–3].

Vì sao so sánh các kiểu ăn trong PCOS khó?

PCOS có nhiều kiểu biểu hiện và mục tiêu chăm sóc khác nhau. Một người có thể muốn duy trì cân nặng, cải thiện sức khỏe chuyển hóa, điều hòa kinh nguyệt, hỗ trợ khả năng sinh sản hoặc xử lý một triệu chứng cụ thể. Không có một kết quả xét nghiệm đơn lẻ đại diện cho tất cả những mục tiêu này.

Các nghiên cứu cũng không chỉ thay đổi “tên chế độ ăn”. Nhiều thử nghiệm đồng thời thay đổi năng lượng, chất xơ, tỷ lệ chất béo, nguồn carbohydrate, cách tư vấn và mức hỗ trợ người tham gia. Có nghiên cứu giảm năng lượng; có nghiên cứu cố giữ năng lượng bằng nhau. Vì vậy, nếu một nhóm giảm cân hoặc có insulin thay đổi, chưa chắc khác biệt đến từ tên của kiểu ăn.

Hướng dẫn quốc tế về PCOS năm 2023 kết luận không có bằng chứng cho thấy một thành phần chế độ ăn cụ thể tốt hơn các kiểu khác về cân nặng, chuyển hóa, hormone, sinh sản hoặc tâm lý. Hướng dẫn khuyến nghị cùng xây dựng thay đổi dinh dưỡng phù hợp sở thích và mục tiêu, linh hoạt, bền vững; tránh chế độ mất cân bằng hoặc hạn chế quá mức [1].

1. DASH: chú trọng rau quả, đậu và ngũ cốc nguyên hạt

DASH là mô hình ăn được thiết kế ban đầu để hỗ trợ kiểm soát huyết áp. Mô hình này thường nhấn mạnh rau, trái cây, đậu, hạt, ngũ cốc nguyên hạt và sản phẩm sữa ít béo, đồng thời hạn chế một số nguồn chất béo bão hòa, đồ ngọt và natri. Đây là cấu trúc bữa ăn tổng thể, không phải thực đơn đặc trị PCOS.

Thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2017 tuyển 60 phụ nữ thừa cân hoặc béo phì mắc PCOS và so sánh DASH giảm năng lượng với chế độ đối chứng trong 12 tuần. Nhóm DASH ghi nhận một số thay đổi thuận lợi về cân nặng, chỉ số khối cơ thể, insulin, HOMA-IR, SHBG và chỉ số androgen tự do so với nhóm đối chứng [4]. Thử nghiệm ngắn, chỉ gồm người thừa cân/béo phì, không đánh giá khả năng sinh con hoặc lợi ích duy trì sau khi kết thúc chương trình; kết quả không thể suy rộng sang mọi người mắc PCOS.

Một tổng quan các thử nghiệm ngẫu nhiên công bố năm 2025 nhận diện bốn thử nghiệm DASH trong tập tài liệu được rà soát. Các lợi ích thường xuất hiện trong nghiên cứu có giảm năng lượng, nên khó tách phần tác động của mô hình DASH khỏi thay đổi năng lượng, giảm cân và hỗ trợ tư vấn. Tổng quan này không kết luận DASH là “chế độ tốt nhất” cho tất cả [3].

2. Địa Trung Hải: một mô hình linh hoạt, nhưng dữ liệu PCOS còn mới

Chế độ Địa Trung Hải thường có nhiều rau, trái cây, đậu, hạt, ngũ cốc ít tinh chế, dầu ô liu và cá; khẩu phần đỏ hoặc chế biến sẵn thường ít hơn. Đây là mô hình thực phẩm chứ không phải danh sách thực phẩm bắt buộc, và cách ăn thực tế có thể khác theo văn hóa, ngân sách hoặc khả năng tiếp cận.

Thử nghiệm ở 72 phụ nữ PCOS thừa cân so sánh chế độ Địa Trung Hải kết hợp giảm carbohydrate với chế độ ít chất béo, cả hai đều hạn chế năng lượng, trong 12 tuần. Có 59 người hoàn thành. Một số thay đổi về cân nặng, vòng eo và hormone có lợi hơn ở nhóm Địa Trung Hải/giảm carbohydrate, nhưng nghiên cứu không thể xác định phần khác biệt do Địa Trung Hải, mức carbohydrate hay giảm năng lượng. Tỷ lệ phục hồi chu kỳ kinh cũng không khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm [5].

Một thử nghiệm thí điểm năm 2025 khảo sát khả năng thực hiện chế độ Địa Trung Hải không kê giảm calo trong 12 tuần. Chỉ 26 người được phân nhóm; mục tiêu chính là đánh giá tính khả thi và mức độ tuân thủ, không đủ quy mô để kết luận chế độ này điều trị PCOS hoặc cải thiện khả năng sinh sản [6]. Điều đó có nghĩa Địa Trung Hải là một lựa chọn đáng cân nhắc như mô hình ăn lành mạnh, nhưng bằng chứng trực tiếp cho PCOS vẫn đang hình thành.

3. Chỉ số đường huyết thấp: tập trung vào phản ứng đường huyết sau ăn

Chế độ GI thấp chọn thực phẩm carbohydrate có xu hướng làm đường huyết tăng chậm hơn khi so với một lượng carbohydrate chuẩn. Nó không phải chế độ không tinh bột, không đồng nghĩa low-carb, và không có một danh sách thực phẩm “được phép/cấm” áp dụng cho mọi người.

Phân tích gộp năm 2021 tổng hợp 10 thử nghiệm ngẫu nhiên với 403 người mắc PCOS. So với chế độ GI hoặc tải lượng đường huyết cao hơn, chế độ GI thấp liên hệ với một số thay đổi trung bình thuận lợi ở HOMA-IR, insulin lúc đói, một vài chỉ số lipid và vòng eo. Tuy nhiên, kết quả có độ không đồng nhất cao ở một số chỉ số, trong đó I² của HOMA-IR là 86,6%. Phân tích không thấy khác biệt có ý nghĩa về đường huyết lúc đói, cân nặng hoặc chỉ số androgen tự do [7].

Trong một thử nghiệm 12 tháng ở phụ nữ thừa cân/béo phì mắc PCOS, tỷ lệ bỏ cuộc là 49%. Nhóm GI thấp có một số kết quả thuận lợi trong số người hoàn thành, nhưng quy mô hoàn thành nhỏ và nghiên cứu không chứng minh lợi ích về sinh sản lâu dài [8]. Vì vậy, những tín hiệu chuyển hóa đáng quan tâm không đồng nghĩa mọi người mắc PCOS cần theo chế độ GI thấp hoặc phải kiểm soát từng con số GI.

Đặt ba mô hình cạnh nhau

DASH có thể hữu ích nếu bạn thích một khung bữa ăn nhấn mạnh rau, quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và quan tâm đồng thời đến sức khỏe tim mạch. Một số thử nghiệm PCOS báo cáo thay đổi chuyển hóa, nhưng phần lớn ngắn hạn và thường kết hợp giảm năng lượng.

Địa Trung Hải có thể phù hợp nếu bạn muốn tăng thực phẩm thực vật, cá, hạt và dầu thực vật trong một mô hình linh hoạt. Thử nghiệm PCOS trực tiếp còn ít; một số thử nghiệm phối hợp thêm giảm carbohydrate hoặc giảm năng lượng, nên chưa xác định được lợi ích riêng của mô hình.

GI thấp có thể là cách lựa chọn carbohydrate phù hợp với khẩu vị hoặc mục tiêu đường huyết của một số người. Phân tích gộp ghi nhận một số tín hiệu chuyển hóa, nhưng mức độ không đồng nhất và bằng chứng chưa xác lập lợi ích ở kết quả người bệnh quan tâm như rụng trứng, mang thai hay sức khỏe dài hạn.

Phân tích ô năm 2023 về các tổng quan thử nghiệm cũng cho thấy DASH, giảm carbohydrate và GI thấp có thể cải thiện một số chỉ số nhân trắc hoặc chuyển hóa; mức chắc chắn phần lớn thấp đến rất thấp. Không có bằng chứng chắc chắn cao rằng một kiểu ăn đơn lẻ giúp cải thiện mọi kết quả sức khỏe hoặc sinh sản [2]. Tổng quan thử nghiệm năm 2025 cũng ghi nhận các thiết kế, nhóm so sánh và kết cục rất khác nhau; lợi ích giảm cân thường gắn với chế độ giảm năng lượng, trong khi thử nghiệm đẳng năng lượng cho kết quả ít nhất quán hơn [3].

Nên chọn kiểu ăn nào cho mình?

Không nhất thiết phải chọn một nhãn chế độ ăn. Có thể lấy những nguyên tắc dễ duy trì từ một hoặc nhiều mô hình: thêm rau và đậu vào bữa thường ngày, chọn ngũ cốc ít tinh chế khi phù hợp, dùng nguồn chất béo không bão hòa, hạn chế đồ uống có đường nếu dùng thường xuyên và giữ bữa ăn đa dạng. Những gợi ý này là cách tổ chức khẩu phần lành mạnh chung, không phải phác đồ PCOS bắt buộc.

Hãy cân nhắc mục tiêu của bạn, khẩu vị, lịch làm việc, khả năng nấu ăn, giá thực phẩm, tình trạng sức khỏe, thuốc đang dùng và việc có đang cố gắng mang thai hay không. Mục tiêu không nhất thiết là giảm cân; hướng dẫn PCOS cũng nhấn mạnh chăm sóc lối sống cho sức khỏe chung, kể cả duy trì cân nặng và ngăn tăng cân khi phù hợp [1].

Nếu một chế độ gây đói kéo dài, lo lắng quanh thức ăn, khó tham gia bữa ăn cùng gia đình hoặc buộc loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm, hãy đánh giá lại mức phù hợp. Người dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết, người mang thai/cho con bú, đang điều trị sinh sản, có bệnh nền hoặc tiền sử rối loạn ăn uống nên trao đổi với bác sĩ/chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi lớn khẩu phần.

Bạn có thể xem thêm bài low-carb ở người mắc PCOS: bằng chứng về cân nặng và giới hạn nghiên cứu. Low-carb là cách nói về lượng carbohydrate; DASH, Địa Trung Hải và GI thấp mô tả các khía cạnh khác của chế độ ăn. Một mô hình có thể trùng một phần với mô hình khác, nên kết quả của một thử nghiệm không thể dùng để xếp hạng tất cả các chế độ.

Kết luận

DASH, Địa Trung Hải và GI thấp đều có những dữ liệu nghiên cứu riêng ở PCOS, nhưng chưa chứng minh kiểu nào tốt nhất cho mọi người. DASH và GI thấp có tín hiệu ở một số chỉ số chuyển hóa trong thử nghiệm ngắn; nghiên cứu Địa Trung Hải trực tiếp còn ít, thường phối hợp các thay đổi khác. Hãy chọn cách ăn cân đối, phù hợp và có thể duy trì; không cần theo một chế độ hạn chế chỉ vì chẩn đoán PCOS.