Nhiều thai phụ tìm đến các loại trà thảo mộc tự nhiên để giảm ốm nghén, dễ ngủ và thư giãn tinh thần. Trong số đó, trà cúc La Mã (chamomile) được xem là thức uống thanh nhẹ quen thuộc trong nhiều gia đình. Tuy nhiên, liệu loại thảo dược này có thực sự an toàn cho thai kỳ hay tiềm ẩn nguy cơ kích thích co bóp tử cung gây chuyển dạ sớm?

Câu trả lời từ y học hiện đại là phụ nữ mang thai cần hết sức thận trọng, đặc biệt tránh dùng cúc La Mã dưới dạng viên nang chiết xuất đậm đặc hoặc uống trà quá mức. Dữ liệu lâm sàng ghi nhận thảo dược này có khả năng kích hoạt cơn gò tử cung, làm tăng rủi ro sinh non và ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của thai nhi.

Cơ chế tác động của cúc La Mã lên tử cung thai phụ

Cúc La Mã vốn được dùng trong dân gian nhằm hỗ trợ tiêu hóa và giảm bớt tình trạng lo âu [1]. Tuy nhiên, các hoạt chất sinh học bên trong loại cây này có tác động trực tiếp đến hệ thống cơ trơn và hoạt động co thắt của tử cung [1, 8].

Ở mức độ phân tử, các nghiên cứu chỉ ra rằng cúc La Mã sở hữu đặc tính tác động lên enzym cyclooxygenase, can thiệp vào quá trình sản sinh prostaglandin và leukotriene [2]. Prostaglandin là nhóm hợp chất giữ vai trò trọng yếu trong việc làm mềm cổ tử cung, điều hòa lưu lượng máu tử cung và kích phát các cơn co chuyển dạ [1, 8]. Việc can thiệp vào nồng độ chất này thông qua các chế phẩm thảo dược nồng độ cao có thể tạo ra những biến đổi khó lường ở cơ trơn thành tử cung [2].

Bên cạnh đó, việc nạp các dạng chiết xuất cô đặc vào cơ thể người mẹ có thể gây kích thích tử cung co bóp sớm ngoài ý muốn [1, 6]. Phản ứng co thắt này ở các tuần tuổi thai chưa hoàn thiện sẽ dẫn tới nguy cơ chuyển dạ sinh non hoặc dọa sảy thai [4, 6].

Bằng chứng lâm sàng: Cúc La Mã kích phát chuyển dạ chuyển dạng

Nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng mù đôi thực hiện năm 2013 tại Bệnh viện Shahid Akbarabadi (Tehran, Iran) và công bố năm 2016 đã cung cấp bằng chứng rõ nét nhất về tác động kích thích chuyển dạ của cúc La Mã [3].

Nghiên cứu tiến hành trên 80 thai phụ mang thai quá ngày (tuổi thai từ 40 tuần trở lên), tuổi đời từ 18 đến 35, mang đơn thai ngôi đầu, cân nặng thai ước tính 2.500 - 4.000 gam, chưa có cơn co tử cung và chỉ số cổ tử cung Bishop dưới 4 [3]. Những người tham gia được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: nhóm can thiệp gồm 40 phụ nữ được phát lọ 42 viên nang chiết xuất cúc La Mã (500 mg mỗi viên) và uống 2 viên mỗi 8 giờ (tương đương 3.000 mg/ngày); nhóm đối chứng gồm 40 phụ nữ sử dụng giả dược [3].

Kết quả sau một tuần sử dụng liều đầu tiên cho thấy: 92,5% thai phụ ở nhóm dùng cúc La Mã xuất hiện triệu chứng chuyển dạ sinh con, trong khi tỷ lệ này ở nhóm dùng giả dược chỉ đạt 62,5% [3]. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê rõ rệt với giá trị P = 0,003 [3]. Khoảng thời gian trung bình từ khi bắt đầu uống viên nang đến khi xuất hiện cơn đau chuyển dạ giữa hai nhóm cũng có sự khác biệt thống kê đáng kể (P = 0,000) [3].

Thử nghiệm này chứng minh rõ liều chiết xuất cúc La Mã đậm đặc có hoạt lực thúc đẩy chuyển dạ thực sự ở phụ nữ mang thai đủ ngày [3]. Điều này gián tiếp cảnh báo việc dùng các liều lượng chiết xuất tương tự ở giai đoạn sớm của thai kỳ có thể gây kích thích co bóp tử cung nguy hiểm [1, 4].

Nguy cơ sinh non, nhẹ cân và tương tác bất lợi từ tổng quan y văn

Các nghiên cứu quan sát và tổng thuật quy mô lớn cũng liên tục đưa ra tín hiệu cảnh báo về mối liên hệ giữa việc dùng cúc La Mã và biến cố thai kỳ [3, 4, 6].

Báo cáo tổng quan năm 2019 về việc sử dụng các sản phẩm thảo dược trong thai kỳ ghi nhận cúc La Mã có liên quan đến việc gia tăng tỷ lệ sinh non, giảm chiều dài trẻ sơ sinh và khiến trẻ sinh ra bị nhẹ cân [4]. Báo cáo này cũng lưu ý cúc La Mã là nguồn nguy cơ tiềm ẩn gây ra các tương tác thuốc - thảo dược nghiêm trọng [4].

Đồng thuận với kết luận này, một nghiên cứu tổng quan năm 2021 về độc tính thảo dược sản khoa đã xếp việc uống quá nhiều trà cúc La Mã vào nhóm nguyên nhân liên quan đến tình trạng sinh non ở thai phụ [5].

Một nghiên cứu tổng quan hệ thống toàn diện công bố năm 2025 rà soát 4 cơ sở dữ liệu y khoa uy tín đến tháng 6/2024, phân tích 23 nghiên cứu (gồm 16 thử nghiệm lâm sàng và 7 nghiên cứu quan sát trên 2.065 phụ nữ từ 9 quốc gia) [6]. Kết quả cho thấy bằng chứng hỗ trợ tính hiệu quả và độ an toàn của cúc La Mã trong thai kỳ hiện rất yếu [6]. Các chuyên gia kết luận chưa đủ cơ sở khoa học tin cậy để đưa ra khuyến nghị lâm sàng cho phép sử dụng cúc La Mã trong suốt giai đoạn mang thai [6].

Giới hạn của các bằng chứng khoa học hiện nay

Dù ghi nhận nhiều rủi ro, các tài liệu y khoa cũng chỉ rõ giới hạn của hệ thống dữ liệu hiện tại [3, 4].

Nhiều nghiên cứu dịch tễ về cúc La Mã có cỡ mẫu nhỏ, chất lượng nghiên cứu ở mức trung bình và thiếu sức mạnh thống kê (underpowered) [4]. Một số nghiên cứu ghi nhận kết quả có ý nghĩa lâm sàng nhưng lại không đạt ý nghĩa thống kê [6].

Đồng thời, tổng quan năm 2025 nhấn mạnh rằng tình trạng thiếu chuẩn hóa về chủng loại và liều lượng cúc La Mã trong các thử nghiệm khiến việc đánh giá mức độ rủi ro tuyệt đối gặp nhiều khó khăn [6]. Ngoài ra, việc nhiều bài báo khoa học xuất phát từ cùng một nhóm tác giả trên một tập đối tượng phụ nữ có thể làm giảm tính đa dạng của dữ liệu toàn cầu [6]. Do đó, y học vẫn cần thêm các thử nghiệm ngẫu nhiên, đối chứng giả dược quy mô lớn để xác định ranh giới an toàn tuyệt đối [6].

Những hiểu lầm thường gặp về việc dùng thảo mộc khi có thai

Nhiều người lầm tưởng rằng mọi chế phẩm có nguồn gốc tự nhiên, thảo mộc hay trà hoa đều tuyệt đối lành tính đối với thai phụ [4, 5]. Khảo sát quốc gia tại Úc năm 2022 cho thấy có khoảng 40%-50% phụ nữ mang thai dùng thảo dược [1]. Trà cúc La Mã và trà bạc hà thường được truyền miệng là phương pháp tự nhiên giúp xoa dịu triệu chứng ốm nghén hoặc chứng khó tiêu ở giai đoạn trước và sau sinh [1].

Tuy nhiên, "tự nhiên" không đồng nghĩa với "vô hại" [4]. Trong khi gừng đã qua nhiều thử nghiệm lâm sàng và được công nhận an toàn ở liều lượng thích hợp để trị buồn nôn khi mang thai, thì cúc La Mã lại thiếu các bảo chứng tương tự về độ an toàn [4, 5].

Một hiểu lầm khác là đánh đồng một tách trà hãm loãng với các viên thực phẩm chức năng [1, 6]. Việc tự ý sử dụng các viên nang chứa 500 mg bột chiết xuất cúc La Mã với tần suất nhiều lần mỗi ngày đưa vào cơ thể lượng dược chất rất lớn, đủ khả năng tạo phản ứng co bóp tử cung tương đương phác đồ kích chuyển dạ lâm sàng [3].

Nhóm phụ nữ cần đặc biệt thận trọng

Dựa trên các bằng chứng lâm sàng và dịch tễ học, các đối tượng sau cần tránh hoặc ngừng ngay việc dùng cúc La Mã:

  • Thai phụ dưới 37 tuần tuổi thai: Bất kỳ tác động kích thích co thắt tử cung nào trong giai đoạn này đều có thể dẫn đến dọa sảy thai hoặc sinh non [1, 4, 6].
  • Thai phụ có tiền sử sinh non, hở eo tử cung, cổ tử cung ngắn hoặc có dấu hiệu dọa sảy trong thai kỳ hiện tại [4, 6].
  • Phụ nữ đang mang thai có thai nhi chậm phát triển trong tử cung: Việc dùng cúc La Mã có liên quan đến việc giảm chiều dài và cân nặng sơ sinh [4].
  • Phụ nữ mang thai đang điều trị bằng các loại thuốc tây y: Cúc La Mã có thể tạo tương tác thuốc - thảo dược gây tác dụng bất lợi cho người mẹ [4].

Đối với giai đoạn sau sinh, cúc La Mã thường được dân gian xem là an toàn để thư giãn và hỗ trợ tiêu hóa [1]. Đáng chú ý, một báo cáo ca lâm sàng năm 2018 ghi nhận trường hợp một sản phụ sau khi dùng cúc La Mã đã nhận thấy lượng sữa tiết ra dồi dào bất ngờ cùng cảm giác căng tức ngực dữ dội chỉ sau vài giờ [2, 5]. Dù vậy, các tác giả khẳng định đây là hiện tượng chưa từng được báo cáo trước đó và cần thêm nghiên cứu kiểm chứng kỹ lưỡng để đảm bảo an toàn cho trẻ sơ sinh [7].

Hướng dẫn áp dụng thực tế và lời khuyên an toàn

Để đảm bảo an toàn tối đa cho mẹ và bé trong thai kỳ, phụ nữ cần tuân thủ các nguyên tắc thận trọng sau:

  • Tuyệt đối không dùng chế phẩm cô đặc: Tránh xa các loại viên nang, cồn thuốc, dầu hoặc chiết xuất cúc La Mã liều cao (chẳng hạn mức 500 mg/viên dùng nhiều lần/ngày) do nguy cơ kích ứng chuyển dạ rõ rệt [3].
  • Thận trọng với trà túi lọc: Thai phụ không nên tiêu thụ lượng lớn hoặc uống trà cúc La Mã liên tục hàng ngày [5]. Nếu chỉ vô tình uống một vài ngụm trà loãng giải khát, không nên quá hoang mang, nhưng nên ngưng và chuyển sang các loại thức uống an toàn hơn.
  • Lựa chọn giải pháp thay thế đã được kiểm chứng: Để giảm ốm nghén, thai phụ có thể trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng gừng ở liều lượng thích hợp đã qua nghiên cứu kiểm chứng [1].
  • Kiểm tra nguồn gốc: Một số chế phẩm thảo dược không rõ nguồn gốc có nguy cơ nhiễm độc tạp chất chì hoặc kim loại nặng gây hại nghiêm trọng cho gan và sự phát triển của thai [4, 6].
  • Luôn tham vấn chuyên môn: Khi muốn sử dụng bất kỳ loại thảo dược nào hoặc khi xuất hiện các cơn gò bất thường, đau bụng dưới, hãy lập tức liên hệ bác sĩ sản khoa [3, 4].

Cúc La Mã là vị thuốc thảo mộc hữu ích cho nhiều vấn đề tiêu hóa và thư giãn thường nhật [1]. Dẫu vậy, trước những bằng chứng khoa học về khả năng kích hoạt cơn gò tử cung và làm tăng nguy cơ sinh non, thai phụ không nên chủ quan tự ý sử dụng, nhất là ở dạng chiết xuất nồng độ cao [1, 4, 6]. Hãy luôn trao đổi cặn kẽ với bác sĩ chuyên khoa để bảo vệ an toàn trọn vẹn cho thai kỳ.