Nhiều thai phụ thường tìm đến các loại trà thảo mộc để thư giãn tinh thần hoặc giảm bớt cảm giác ốm nghén khó chịu trong thai kỳ. Trong số đó, trà hoa cúc (chamomile) là thức uống quen thuộc nhờ mùi hương dịu nhẹ và quan niệm dân gian cho rằng thảo mộc tự nhiên luôn lành tính.

Tuy nhiên, câu trả lời cho việc có nên uống trà hoa cúc thường xuyên khi mang thai hay không là: không nên. Các dữ liệu y khoa hiện tại cho thấy việc tiêu thụ thường xuyên hoặc quá mức loại thảo mộc này tiềm ẩn nguy cơ kích thích co bóp tử cung, tăng khả năng sinh non và ảnh hưởng xấu đến các chỉ số phát triển của thai nhi.

Mối liên hệ giữa hoa cúc và hoạt động tử cung

Trong y học cổ truyền và đời sống thường ngày, hoa cúc thường được sử dụng nhằm mục đích hỗ trợ tiêu hóa, giảm buồn nôn cũng như đem lại sự thư giãn [1]. Tuy nhiên, dược tính của loài cây này đối với cơ trơn tử cung phức tạp hơn nhiều so với hình dung của đa số người dùng.

Nghiên cứu về tác động sinh học cho thấy các hợp chất trong hoa cúc có đặc tính can thiệp vào con đường enzyme cyclooxygenase, từ đó tác động đến quá trình sản xuất prostaglandin và leukotriene [2]. Prostaglandin là nhóm hoạt chất sinh học quan trọng liên quan trực tiếp đến sự co thắt của cơ trơn tử cung và lưu lượng máu tới cơ quan này [2]. Do đó, việc can thiệp vào hệ thống này có thể tạo ra những thay đổi ngoài ý muốn đối với hoạt động co bóp của tử cung trong thai kỳ.

Hoa cúc có thực sự kích thích chuyển dạ?

Khả năng gây co bóp cơ tử cung và thúc đẩy quá trình chuyển dạ của hoa cúc đã được ghi nhận trong nghiên cứu lâm sàng trên phụ nữ mang thai quá ngày [3]. Khi thai đã đủ tuần hoặc quá ngày dự sinh, việc khởi phát chuyển dạ bằng biện pháp an toàn là vấn đề được nhiều bác sĩ quan tâm nhằm tránh các biến chứng chu sinh [3].

Một thử nghiệm lâm sàng mù đôi công bố năm 2016 được thực hiện trên 80 thai phụ mang thai quá ngày (tuổi thai từ 40 tuần trở lên) tại bệnh viện Shahid Akbarabadi ở Tehran vào năm 2013 [3]. Các đối tượng tham gia có độ tuổi 18 - 35, mang đơn thai ngôi đầu, trọng lượng thai ước tính 2500 - 4000 gram, không có cơn co tử cung trước đó, chỉ số Bishop cổ tử cung dưới 4 và thuộc nhóm thai kỳ nguy cơ thấp [3]. Họ được chia ngẫu nhiên vào 2 nhóm, mỗi nhóm 40 người [3].

Nhóm can thiệp được cung cấp một lọ gồm 42 viên nang hoa cúc (hàm lượng 500 mg mỗi viên) và uống 2 viên mỗi 8 giờ [3]. Sau một tuần sử dụng liều đầu tiên, kết quả ghi nhận 92,5% thai phụ ở nhóm dùng hoa cúc đã khởi phát các triệu chứng chuyển dạ, trong khi tỷ lệ này ở nhóm dùng giả dược chỉ là 62,5% [3]. Sự khác biệt về khả năng khởi phát chuyển dạ giữa hai nhóm đạt ý nghĩa thống kê rõ rệt với P = 0,003 [3]. Đồng thời, khoảng thời gian trung bình từ khi dùng viên nang đến khi xuất hiện cơn đau chuyển dạ giữa hai nhóm cũng có sự khác biệt rõ rệt (P = 0,000) [3].

Tổng quan hệ thống công bố năm 2022 về các loại cây thuốc dùng đường uống hỗ trợ sinh nở cũng xác nhận rằng, trong số 20 thử nghiệm lâm sàng được rà soát (tìm kiếm dữ liệu đến ngày 29 tháng 12 năm 2020), có 2 nghiên cứu đã báo cáo tác động tích cực của hoa cúc trong việc tăng cường độ sẵn sàng của cổ tử cung và kích thích chuyển dạ [4]. Dù việc kích thích chuyển dạ là điều có lợi cho phụ nữ mang thai quá ngày, tác động co bóp này lại trở thành mối nguy hại tiềm tàng đối với các thai kỳ chưa đủ tháng.

Những rủi ro thai kỳ từ y văn thế giới

Việc tiêu thụ trà hoa cúc thường xuyên trong giai đoạn đầu hoặc giữa thai kỳ có thể làm tăng các biến chứng sản khoa bất lợi. Một tài liệu tổng quan năm 2021 về độc tính và giới hạn của thảo dược trong sản khoa đã cảnh báo rằng việc tiêu thụ quá mức trà hoa cúc qua đường uống có liên quan đến tình trạng sinh non [5].

Báo cáo tổng quan năm 2019 về việc sử dụng các sản phẩm thuốc từ thảo dược trong thai kỳ cũng chỉ ra rằng, bằng chứng hiện có đối với hoa cúc trong giai đoạn mang thai ghi nhận tỷ lệ gia tăng nguy cơ sinh non, giảm chiều dài của trẻ sơ sinh và tình trạng trẻ nhẹ cân [6]. Ngoài ra, hoa cúc còn được xác định là một nguồn thảo dược phổ biến có khả năng tương tác thuốc nghiêm trọng [6]. Dù vậy, báo cáo này cũng lưu ý rằng các nghiên cứu ghi nhận tác hại trên vẫn còn hạn chế về mặt thống kê và chất lượng nghiên cứu chỉ ở mức trung bình [6].

Một tổng quan hệ thống khác công bố năm 2025 đã phân tích 23 nghiên cứu (gồm 16 thử nghiệm lâm sàng và 7 nghiên cứu quan sát trên 2.065 phụ nữ từ chín quốc gia, tìm kiếm đến tháng 6 năm 2024) về tính an toàn và hiệu quả của các sản phẩm hoa cúc đối với phụ nữ chu sinh và sau sinh [7]. Nghiên cứu đi đến kết luận rằng bằng chứng hiện tại vẫn còn yếu, không đủ cơ sở khoa học vững chắc để phát triển các khuyến cáo thực hành lâm sàng chính thức về việc sử dụng sản phẩm hoa cúc trong thai kỳ [7]. Giới hạn lớn của các nghiên cứu hiện tại là cỡ mẫu còn nhỏ, nhiều báo cáo xuất phát từ cùng một nhóm tác giả và các quy trình thử nghiệm về liều lượng cũng như dạng bào chế chưa đồng nhất [7].

Hiểu lầm phổ biến về việc dùng thảo mộc khi có thai

Rất nhiều người lầm tưởng rằng các loại thảo mộc uống hàng ngày như hoa cúc, bạc hà hay lá mâm xôi đều hoàn toàn vô hại vì chúng có nguồn gốc tự nhiên và lịch sử sử dụng lâu đời [1]. Một cuộc khảo sát quốc gia trực tuyến tại Úc năm 2022 cho thấy phụ nữ mang thai vẫn thường xuyên tìm tới trà bạc hà và trà hoa cúc để làm dịu cơn nôn mửa hoặc chứng khó tiêu [1].

Quan niệm "thảo mộc tự nhiên không có tác dụng phụ" là một sai lầm nguy hiểm trong thai sản. Các hoạt chất thực vật có thể tác động trực tiếp lên hệ cơ trơn tử cung hoặc gián tiếp can thiệp vào cân bằng nội tiết [2]. Đối với cơ thể bình thường, một ly trà hoa cúc có thể giúp an thần và làm dịu đường tiêu hóa [1], nhưng đối với tử cung nhạy cảm của người mẹ, các chất này lại có thể làm tăng trương lực cơ tử cung hoặc khởi phát cơn co ngoài dự tính [1, 2].

Ai nên thận trọng tuyệt đối với trà hoa cúc?

Dựa trên các bằng chứng lâm sàng về nguy cơ kích thích chuyển dạ và sinh non [1, 7], các đối tượng sau đây cần đặc biệt cẩn trọng hoặc tránh dùng trà hoa cúc:

  • Phụ nữ mang thai dưới 37 tuần: Việc dùng thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ sinh non ngoài ý muốn [5, 7].
  • Thai phụ có tiền sử sảy thai liên tiếp, dọa sảy thai hoặc sinh non ở các lần mang thai trước.
  • Thai phụ được chẩn đoán cổ tử cung ngắn, hở eo tử cung hoặc đang có các cơn co thắt tử cung bất thường.
  • Thai phụ đang sử dụng đồng thời các loại thuốc điều trị bệnh lý khác, do nguy cơ tương tác thuốc tiềm ẩn từ hoa cúc [6].

Tuy vậy, đối với phụ nữ sau sinh và đang cho con bú, một báo cáo ca bệnh năm 2018 từng ghi nhận trường hợp một phụ nữ có sự gia tăng đột ngột lượng sữa mẹ và căng tức ngực chỉ vài giờ sau khi uống hoa cúc, gợi mở tiềm năng lợi sữa nhưng cũng đòi hỏi thêm nghiên cứu an toàn [8]. Dù hoa cúc được ghi nhận là khá an toàn trong giai đoạn cho con bú để hỗ trợ tiêu hóa [1], thai phụ đang trong quá trình mang thai vẫn phải đặt sự an toàn lên hàng đầu.

Áp dụng thực tế và lời khuyên an toàn

Trong đời sống hàng ngày, nếu thai phụ vô tình uống một vài ngụm trà hoa cúc loãng thì không cần quá hoảng loạn. Tuy nhiên, việc tạo thói quen uống trà hoa cúc đậm đặc mỗi ngày như một loại nước giải khát hoặc để trị mất ngủ là điều tuyệt đối không nên.

Nếu thai phụ gặp các triệu chứng khó chịu như buồn nôn hay khó tiêu, có thể tham khảo ý kiến bác sĩ để dùng gừng ở liều lượng phù hợp, vốn là loại thảo dược đã được kiểm chứng an toàn qua nhiều thử nghiệm lâm sàng cho tình trạng nôn nghén thai kỳ [1]. Khi chế biến bất kỳ loại thức uống thảo mộc nào, mẹ bầu chỉ nên uống với lượng nhỏ, pha thật loãng và không kéo dài liên tục nhiều ngày. Bất kỳ sự thay đổi nào về chế độ dinh dưỡng, dùng thêm trà dược liệu hay thực phẩm chức năng thảo mộc đều cần được bác sĩ chuyên khoa sản tư vấn và đồng ý trước khi thực hiện.

Tóm lại, trà hoa cúc dù mang lại cảm giác thư thái nhưng không phải là lựa chọn thích hợp để dùng thường xuyên cho phụ nữ đang mang thai. Để bảo vệ thai kỳ khỏe mạnh và phòng ngừa nguy cơ sinh non, mẹ bầu nên thận trọng tối đa với các loại thảo dược có hoạt tính kích thích tử cung. Luôn lắng nghe cơ thể và trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế trước khi đưa bất kỳ loại trà thảo mộc nào vào thói quen hàng ngày.