Quả su su là món ăn quen thuộc trong bữa cơm hàng ngày của nhiều gia đình Việt Nam. Gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều thông tin cho rằng ăn su su hoặc uống nước luộc su su giúp "thải độc thận", làm sạch cơ quan bài tiết. Thực hư chuyện này ra sao dưới góc nhìn của y học hiện đại?
Câu trả lời ngắn gọn: Su su không có khả năng "thải độc thận" hay phục hồi tổn thương thận. Loại quả này chứa nhiều nước, có thể tạo hiệu ứng đi tiểu nhiều hơn (lợi tiểu tự nhiên). Tuy nhiên, tăng lượng nước tiểu hoàn toàn khác với việc thải trừ độc tố hay bảo vệ thận.
Lầm tưởng giữa lợi tiểu và thải độc thận
Nhiều người mặc định rằng đi tiểu càng nhiều thì thận càng được "lọc sạch" và tống khứ hết chất độc. Đây là một quan niệm sai lầm về mặt sinh lý học. Nước tiểu là sản phẩm thải của quá trình lọc máu qua cầu thận, nhưng thể tích nước tiểu tăng lên không đồng nghĩa với việc chức năng lọc tốt hơn.
Thực tế y khoa cho thấy tăng thể tích nước tiểu đơn thuần không phản ánh sự cải thiện của chức năng thận [1]. Khi ăn các loại quả mọng nước như su su, cơ thể tiếp nhận thêm dịch, dẫn tới phản xạ bài tiết nước tiểu tăng lên. Đây là hoạt động sinh lý bình thường nhằm cân bằng dịch, không phải cơ chế thải độc đặc biệt của riêng quả su su.
Các đánh giá y học ghi nhận việc chuyển trạng thái thiểu niệu sang bài tiết nước tiểu có thể giúp ích trong khâu quản lý dịch, nhưng không làm thay đổi khả năng hồi phục hay kết cục chung của tổn thương thận [2]. Thậm chí, việc nhầm lẫn tăng thể tích nước tiểu là thận đang khỏe lên từng là một giả định tồn tại suốt hơn 30 năm trong điều trị y khoa trước khi bị bác bỏ bởi các thử nghiệm lâm sàng thực tế [1].
Bằng chứng khoa học về việc tăng bài niệu
Trong y học thực chứng, khái niệm dùng các chất lợi tiểu để "rửa thận" hay bảo vệ thận đã được kiểm chứng qua nhiều can thiệp lâm sàng nghiêm ngặt. Các bằng chứng đều cho thấy việc kích thích bài tiết nước tiểu không giúp cải thiện khả năng lọc của cơ quan này [3].
Một tổng quan hệ thống công bố năm 1997 đánh giá việc sử dụng thuốc lợi tiểu và dopamine trong suy thận cấp đã xem xét các dữ liệu lâm sàng [2]. Nhóm tác giả kết luận rằng các thử nghiệm lâm sàng không chứng minh được lợi ích cải thiện chức năng thận từ việc cố gắng tăng bài niệu [2]. Tác dụng lợi tiểu không giúp đẩy nhanh tốc độ hồi phục tổn thương ống thận [2].
Một bài tổng quan khác công bố năm 2004 cũng xem xét vai trò của thuốc lợi tiểu ở bệnh nhân suy thận cấp [3]. Nghiên cứu chỉ ra rằng ở những người bệnh đã xác định suy thận cấp, thuốc lợi tiểu quai làm tăng lượng nước tiểu giúp việc theo dõi dịch thuận tiện hơn, nhưng hiệu quả cải thiện chức năng thận vẫn chưa được chứng minh qua các thử nghiệm lâm sàng [3]. Đồng thời, các thử nghiệm dùng dự phòng còn cho thấy nguy cơ gây ảnh hưởng xấu tới các chỉ số chức năng thận [3].
Một bài báo tổng quan công bố năm 2017 về các biện pháp bảo vệ thận trong hồi sức tích cực cũng khẳng định hiện nay không có liệu pháp dược lý đặc hiệu nào giúp bảo vệ thận một cách thần kỳ [4]. Biện pháp bảo vệ thận quan trọng nhất là ổn định huyết động sớm, tránh quá tải thể tích và ngừng các chất gây độc cho thận [4].
Một nghiên cứu tổng quan nghiêm ngặt khác xuất bản năm 1997 cho thấy trên người bệnh, các chất lợi tiểu có giá trị rất hạn chế trong việc phòng ngừa, đảo ngược hoặc đẩy nhanh tốc độ phục hồi sau suy thận cấp [5]. Dù các nghiên cứu trên động vật trước đó từng ghi nhận thuốc làm tăng lưu lượng máu qua thận và tăng bài xuất natri, kết quả trên người lại không đem lại sự bảo vệ tương ứng [5].
Lợi ích thực tế của quả su su và giới hạn bằng chứng
Dù không có khả năng "thải độc", su su vẫn là một thực phẩm bổ dưỡng trong chế độ ăn hàng ngày. Quả su su cung cấp nước, chất xơ và các vi chất thiết yếu, hỗ trợ tiêu hóa tốt và giúp cơ thể duy trì lượng dịch ổn định. Khi cơ thể được cung cấp đủ nước, hệ tiết niệu hoạt động thông suốt hơn, giảm nguy cơ lắng đọng tinh thể.
Tuy nhiên, người tiêu dùng cần phân định rõ giữa lợi ích dinh dưỡng thông thường và tác dụng chữa bệnh. Hiện tại, không có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào chứng minh quả su su có hoạt chất riêng biệt giúp "hút độc", "rửa sạch thận" hay làm hạ creatinine máu. Thận tự đảm nhiệm chức năng lọc máu suốt ngày đêm thông qua hàng triệu nephron khỏe mạnh, không phụ thuộc vào bất kỳ loại rau củ "thanh lọc" nào.
Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên năm 2017 trên người lớn trải qua phẫu thuật tim ghi nhận lượng nước tiểu bình thường hàng ngày dao động ở mức 1 đến 1,5 mL/kg/giờ [6]. Việc duy trì mức nước tiểu sinh lý này phụ thuộc vào áp lực tưới máu và cân bằng dịch trong cơ thể, chứ không cần đến các biện pháp can thiệp ép bài niệu quá mức [6].
Những hiểu lầm thường gặp về "thải độc thận"
Hiểu lầm lớn nhất là niềm tin "càng đi tiểu nhiều, độc tố ra ngoài càng nhanh". Như đã phân tích từ các đánh giá lâm sàng, nước tiểu bài tiết nhiều hơn không có nghĩa là độc tố nội sinh được đào thải vượt mức bình thường [2], [1]. Nếu ép cơ thể lợi tiểu mà không bù đủ nước và điện giải, người dùng còn có thể đối mặt với nguy cơ tụt huyết áp và giảm tưới máu thận [6].
Hiểu lầm thứ hai là coi nước luộc su su, nước ép su su như một loại thuốc điều trị bệnh thận. Nhiều bệnh nhân suy thận nghe lời truyền miệng đã tự ý uống thật nhiều nước su su thay vì tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ. Điều này có thể dẫn tới quá tải dịch hoặc rối loạn điện giải nguy hiểm ở những người có chức năng lọc đã suy giảm [4].
Ai nên thận trọng khi dùng su su lượng lớn?
Người có bệnh lý thận mạn tính hoặc suy thận tiến triển cần hết sức thận trọng khi áp dụng các chế độ ăn uống lợi tiểu tự nhiên truyền miệng. Ở nhóm bệnh nhân này, khả năng điều hòa nước và các ion của thận đã suy giảm; việc nạp quá nhiều dịch có thể gây phù, tăng huyết áp hoặc quá tải tuần hoàn [4].
Các dữ liệu lâm sàng cho thấy ở những bệnh nhân có tổn thương thận, việc tự ý điều chỉnh bài niệu hoặc lạm dụng các chất gây tăng tiết nước tiểu có thể dẫn đến các biến chứng tim mạch và rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng [5]. Những bệnh nhân đang dùng thuốc điều trị huyết áp, thuốc tim mạch hoặc thuốc lợi tiểu theo đơn cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi đột ngột lượng rau củ có tính lợi tiểu cao trong khẩu phần ăn [7].
Cách dùng su su hợp lý trong bữa ăn
Để tận dụng giá trị dinh dưỡng của su su một cách an toàn, người dân nên xem đây là một loại rau củ bình thường trong chế độ ăn cân bằng. Bạn có thể chế biến su su bằng cách luộc, xào với lượng dầu ăn vừa phải, hoặc nấu canh cùng các loại thực phẩm khác.
Không nên uống nước su su đặc thay thế hoàn toàn cho nước lọc hàng ngày. Không sử dụng su su với mục đích tự điều trị sỏi thận, suy thận hay các bệnh lý tiết niệu. Hãy ăn su su với lượng vừa phải, kết hợp đa dạng các nhóm thực phẩm để cung cấp đầy đủ dưỡng chất cho cơ thể.
Quả su su là thực phẩm lành tính, cung cấp nước và chất xơ, hỗ trợ bài tiết sinh lý bình thường nhưng không có khả năng "thải độc thận". Để bảo vệ quả thận khỏe mạnh, người dân nên duy trì thói quen uống đủ nước lọc, ăn giảm muối, tập luyện thể thao đều đặn và thăm khám sức khỏe định kỳ thay vì tin theo những lời đồn thổi phản khoa học.
