Lời đồn thổi về da voi ngâm rượu và thực tế khoa học
Trong đời sống thường ngày, không ít nam giới truyền tai nhau những bài thuốc rượu ngâm từ các bộ phận động vật quý hiếm với hy vọng cải thiện bản lĩnh phái mạnh. Trong số đó, rượu ngâm da voi thường được quảng bá rầm rộ tại các chợ đen hoặc hội nhóm kín như một thần dược có khả năng bổ thận, tráng dương, tăng cường sinh lực vượt bậc. Nhiều người sẵn sàng chi số tiền lớn để tìm mua những miếng da voi thô ráp về ngâm rượu với niềm tin rằng sức mạnh thể chất to lớn của loài voi sẽ chuyển hóa vào bình rượu.
Tuy nhiên, câu trả lời khẳng định từ giới khoa học và y học hiện đại là hoàn toàn không có cơ sở. Rượu ngâm da voi tăng cường sinh lực chỉ là tin đồn thổi vô căn cứ, chưa từng có bất kỳ bằng chứng kiểm chứng y học nào chứng minh hiệu quả này. Thành phần da voi về cơ bản là mô liên kết động vật, gồm collagen, chất sừng và các tế bào biểu bì thông thường, không chứa dược chất đặc biệt nào giúp tăng sinh hormone sinh dục nam.
Hơn thế nữa, voi là loài động vật hoang dã nguy cấp được pháp luật quốc tế và Việt Nam bảo vệ nghiêm ngặt. Việc mua bán, vận chuyển và sử dụng các sản phẩm từ voi là hành vi vi phạm pháp luật. Việc tin vào những lời đồn thổi không những khiến người dùng rơi vào bẫy lừa đảo tài chính mà còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc rượu nghiêm trọng.
Cơ chế tác động: Vì sao nhiều người lầm tưởng rượu giúp tráng dương?
Sự lầm tưởng về tác dụng của rượu da voi bắt nguồn từ hiệu ứng tâm lý kết hợp với tác động sinh lý tức thời của chất cồn. Khi uống rượu ngâm, cồn làm giãn mạch máu ngoại vi và ức chế vỏ não, tạo cảm giác hưng phấn, giải tỏa âu lo trong chốc lát. Người uống dễ nhầm lẫn cảm giác phấn chấn nhất thời này là do dược tính tráng dương của da voi mang lại.
Tác động tâm lý này đã được nghiên cứu khoa học làm rõ. Các kỳ vọng tâm lý đối với việc dùng rượu bia thường có sức mạnh lớn hơn tác động dược lý thực tế của chính chất cồn [1]. Những nam giới tin rằng mình đã tiêu thụ rượu cho thấy sự gia tăng kích thích đối với các kích thích tố so với những nam giới được thông báo là không uống rượu [1]. Cảm giác tội lỗi liên quan đến tình dục có thể là yếu tố trung gian dẫn dắt các tác ứng này [1].
Chính những niềm tin văn hóa phổ biến coi rượu như một chất kích thích tình dục đã dẫn dắt nhiều nam giới lầm tưởng và sử dụng rượu như một phương thuốc điều trị rối loạn chức năng tình dục [1]. Trong thực tế trị liệu, các chuyên gia phải nỗ lực bóc tách và xóa bỏ những huyền thoại sai lầm này ở nam giới [1]. Uống rượu thường xuyên không hề cải thiện khả năng chăn gối mà trái lại còn làm suy giảm chức năng cương dương và suy kiệt hệ thần kinh trung ương về lâu dài.
Huyền thoại về loài voi và chất cồn trong tự nhiên
Những huyền thoại dân gian gán ghép loài voi với khả năng chịu đựng chất cồn và sức mạnh sinh lực cũng từng là đề tài gây tranh cãi trong sinh học. Một nghiên cứu công bố năm 2023 đã đi sâu kiểm tra huyền thoại dai dẳng ở miền nam châu Phi về việc voi hoang dã bị say xỉn do ăn quả marula chín rụng lên men [2].
Nghiên cứu này được tiến hành tại Botswana, nơi có quần thể voi hoang dã lớn nhất thế giới và cây marula được bảo tồn bản địa [2]. Nhóm tác giả đã thu thập quả marula trên một tuyến đường dài hơn 800 km và phân lập được 106 chủng nấm men thuộc 24 loài nấm men khác nhau [2]. Hơn 93% các chủng phân lập được xác nhận là có khả năng lên men các loại đường đơn để sản xuất ethanol, bao gồm các nhóm sản sinh ethanol cao như Saccharomyces, Brettanomyces, Pichia, cùng các nhóm sản sinh trung bình như Wickerhamomyces, Zygotorulaspora, Candida, Hanseniaspora và Kluyveromyces [2].
Quá trình lên men nước ép quả marula cho thấy các đặc tính lên men và tạo mùi thơm thuyết phục, cho thấy tiềm năng ảnh hưởng đến hành vi tìm kiếm thức ăn và làm say voi trong tự nhiên, từ đó nghiên cứu nhận định chưa đủ bằng chứng để bác bỏ hoàn toàn huyền thoại voi say rượu [2]. Dù vậy, nghiên cứu này thuần túy xem xét tương tác giữa hệ nấm men trong quả thực vật và hành vi của voi hoang dã [2]. Nghiên cứu không hề cung cấp bất kỳ dữ liệu nào ủng hộ việc sử dụng mô hay da của loài voi để ngâm rượu nhằm tăng cường sinh lực cho con người.
Bằng chứng khoa học về các chất kích thích tình dục thực sự được kiểm nghiệm ra sao?
Để đánh giá một dược liệu có thực sự mang lại tác dụng kích thích sinh dục (aphrodisiac) hay không, khoa học thực nghiệm bắt buộc phải trải qua các quy trình kiểm chứng nghiêm ngặt trên động vật và người. Đáng chú ý, trong khi da voi hoàn toàn vắng bóng trên bản đồ nghiên cứu y khoa, các hoạt chất từ thực vật lại được kiểm tra rất chi tiết.
Một nghiên cứu công bố năm 2014 đã đánh giá hoạt tính kích thích tình dục của dịch chiết hydroalcohol từ quả Cydonia oblonga Miller (mộc qua) trên chuột cống trắng Wistar [3]. Chuột đực hoạt động tình dục được cho uống dịch chiết bằng ống thông dạ dày ở liều 500 mg/kg và 800 mg/kg thể trọng mỗi ngày trong suốt 28 ngày [3]. Kết quả ghi nhận tần số giao phối và hiệu suất giao phối của chuột cống tăng lên rất có ý nghĩa thống kê (P < 0.01) [3]. Dịch chiết cũng làm thay đổi hành vi của động vật được điều trị so với chuột không điều trị, khiến chúng thể hiện sự chú ý và thu hút mạnh mẽ hơn đối với chuột cái [3].
Tương tự, một nghiên cứu năm 2007 đã khảo sát đặc tính đồng hóa của dịch chiết lá râm bụt (Hibiscus rosasinensis) [4]. Ba nhóm chuột cống trắng đực chưa trưởng thành (mỗi nhóm 8 con) được cho dùng liều tương đương dịch chiết nước (nóng và lạnh) và dịch chiết cồn từ lá cây trong 8 tuần, so sánh với nhóm đối chứng không điều trị [4]. Sau 8 tuần, nhóm đối chứng tăng 8% trọng lượng cơ thể, trong khi nhóm dùng dịch chiết nước lạnh tăng 15%, nước nóng tăng 18% và nhóm dùng dịch chiết cồn tăng 22% trọng lượng cơ thể [4]. Đặc biệt ở nhóm dùng dịch chiết cồn, trọng lượng tinh hoàn tăng 19%, mào tinh hoàn tăng 30%, túi tinh tăng 31% và tuyến tiền liệt tăng 40% [4]. Nghiên cứu xác lập tác dụng đồng hóa của lá dâm bụt nhưng lưu ý cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tác động lên hormone gonadotrophin điều hòa hoạt động của androgen liên quan đến sinh tinh [4].
Bên cạnh đó, nghiên cứu năm 2017 trên chuột nhắt Wistar cái trưởng thành được dùng dịch chiết cồn từ rễ Heteropterys aphrodisiaca với liều 50 mg/kg/ngày trong các mốc 15, 30, 45 và 60 ngày [5]. Kết quả cho thấy dịch chiết hỗ trợ làm giảm lo âu ở các thử nghiệm hành vi, tuy nhiên thời gian tiếp xúc dài không làm tăng thêm lợi ích mà tác dụng giải lo âu dường như có dấu hiệu suy giảm sau 45 ngày sử dụng [5].
Các nghiên cứu bài bản trên cho thấy: một chất muốn chứng minh có hoạt tính sinh học đều phải xác định rõ liều lượng, hoạt chất, thời gian sử dụng và theo dõi thay đổi cụ thể trên cơ quan sinh dục hoặc hành vi. Da voi hoàn toàn không có bất kỳ nghiên cứu nào như vậy.
Hiểu lầm thường gặp và rủi ro từ việc tìm kiếm thần dược trôi nổi
Sự bất lực và suy giảm ham muốn là tình trạng sức khỏe phổ biến. Tình trạng này bao gồm liệt dương, rối loạn cương dương, xuất tinh sớm và giảm ham muốn [3]. Trong y học hiện đại, các thuốc tân dược nhóm ức chế phosphodiesterase type 5 như sildenafil và tadalafil được sử dụng phổ biến [3]. Dù vậy, những loại thuốc này có thể gây ra nhiều phản ứng phụ như đau đầu thoáng qua, khó tiêu, đỏ bừng mặt, tiêu chảy, chóng mặt, rối loạn nhịp mạch, rối loạn thị giác và chứng cương cứng kéo dài [3].
Vì e ngại tác dụng phụ của thuốc tây hoặc do tâm lý e ngại không dám đi khám, nhiều nam giới tìm đến các bài thuốc truyền miệng như rượu ngâm da voi. Đây là một sai lầm nghiêm trọng. Những miếng da voi trôi nổi trên thị trường ngầm thường bị xử lý bằng hóa chất bảo quản công nghiệp độc hại để chống thối rữa và nấm mốc. Khi ngâm vào rượu nồng độ cao, các hóa chất này cùng kim loại nặng và độc tố vi khuẩn sẽ hòa tan vào rượu, gây nguy cơ ngộ độc cấp tính, suy gan và suy thận cấp cho người uống.
Hơn nữa, quan niệm "ăn gì bổ nấy" hay "ngâm da động vật lớn thì cơ thể khỏe mạnh" là lối suy nghĩ ngụy khoa học. Da động vật chỉ cấu thành từ các chuỗi protein sợi không tan. Khi ngâm vào cồn, các protein này bị biến tính và đông tụ, không tạo ra bất kỳ chất kích thích sinh dục nào.
Những ai cần đặc biệt thận trọng?
Nam giới đang gặp các trục trặc về sinh lý tuyệt đối không nên tự ý điều trị bằng rượu ngâm da voi hay bất kỳ loại rượu ngâm phủ tạng, xương thịt động vật nào chưa qua kiểm chứng. Rượu cồn là yếu tố ức chế hệ thần kinh trung ương, khiến tình trạng rối loạn cương dương trở nên tồi tệ hơn sau giai đoạn hưng phấn giả tạo ban đầu.
Những người có bệnh lý nền tim mạch, huyết áp cao, bệnh mạch vành cần tránh xa các loại rượu ngâm tráng dương tự chế. Cồn kết hợp với các chất không rõ nguồn gốc trong da động vật có thể gây tăng huyết áp kịch phát, rối loạn nhịp tim hoặc tương tác nguy hiểm với các thuốc điều trị tim mạch.
Bệnh nhân viêm gan, xơ gan, suy thận hoặc người mắc bệnh gout cũng là nhóm đối tượng có nguy cơ chuyển nặng nếu dùng rượu ngâm. Gan và thận vốn đã suy yếu sẽ phải gánh thêm áp lực chuyển hóa chất cồn và đào thải các độc chất lạ từ da ngâm, dễ dẫn đến biến chứng suy đa tạng.
Hướng chăm sóc và nâng cao sinh lực dựa trên khoa học
Để cải thiện sức khỏe sinh lý an toàn, nam giới cần từ bỏ thói quen lạm dụng các loại rượu ngâm động vật hoang dã. Khi xuất hiện các dấu hiệu suy giảm khả năng tình dục, biện pháp chuẩn xác nhất là đến thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa nam học hoặc tiết niệu để được chẩn đoán đúng căn nguyên.
Việc điều chỉnh lối sống đóng vai trò cốt lõi và bền vững nhất cho sinh lực phái mạnh. Cần thiết lập chế độ dinh dưỡng cân bằng, bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất thiết yếu từ thực phẩm tươi sống, kết hợp uống đủ nước mỗi ngày. Duy trì thói quen tập luyện thể dục thể thao đều đặn với cường độ vừa phải giúp tăng cường tuần hoàn máu, hỗ trợ sức bền tim mạch và cải thiện chức năng cương tự nhiên.
Ngoài ra, nam giới cần chú trọng kiểm soát căng thẳng tâm lý và đảm bảo chất lượng giấc ngủ. Việc hạn chế tối đa bia rượu, tránh xa thuốc lá và từ bỏ các quan niệm sai lầm về rượu ngâm tráng dương sẽ bảo vệ sức khỏe tổng thể, đồng thời bảo vệ các loài động vật hoang dã trước nạn săn bắt trái phép.
