Câu trả lời ngắn
Sau sinh, nhất là khi cho con bú, một số người gặp khô âm đạo, đau khi quan hệ hoặc thay đổi ham muốn. Thay đổi nội tiết, quá trình hồi phục sau sinh, đau tầng sinh môn, mệt mỏi, tâm trạng và hoàn cảnh chăm sóc em bé đều có thể góp phần. Ăn đủ chất hỗ trợ sức khỏe sau sinh và nuôi con bằng sữa mẹ, nhưng chưa có bằng chứng cho thấy một món ăn hay viên bổ sung điều trị trực tiếp khô hoặc đau khi quan hệ [1][2][3].
Vì sao cho con bú có thể đi cùng khô và đau?
Sau sinh và trong giai đoạn cho con bú, nồng độ estrogen có thể thấp hơn trước khi mang thai. Điều này có thể làm mô âm đạo khô và dễ khó chịu; chấn thương hoặc đau tầng sinh môn, sàn chậu và quá trình lành thương cũng có thể ảnh hưởng tới quan hệ. ACOG lưu ý khô âm đạo có thể gặp sau sinh, đặc biệt khi đang cho con bú; chất bôi trơn hoặc dưỡng ẩm âm đạo có thể giúp một số người, còn lựa chọn điều trị khác cần trao đổi với bác sĩ [1].
Một tổng quan hệ thống về triệu chứng tiết niệu-sinh dục sau sinh và trong giai đoạn cho con bú ghi nhận khô âm đạo, đau khi quan hệ và các triệu chứng khác khá thường gặp trong các nghiên cứu được tổng hợp. Các con số gộp phản ánh nhóm nghiên cứu không đồng nhất, không dự báo điều gì chắc chắn sẽ xảy ra với từng người. Triệu chứng cũng có thể thay đổi theo thời gian hồi phục [2].
Dinh dưỡng hỗ trợ sức khỏe sau sinh, không thay thế xử trí triệu chứng
Sau sinh, chế độ ăn đủ năng lượng và đa dạng giúp đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của người mẹ; nếu cho con bú, nhu cầu một số chất dinh dưỡng có thể tăng. Một tổng quan hướng dẫn chăm sóc hậu sản đề cập nhu cầu năng lượng và một số vi chất như protein, i-ốt, vitamin B12 và vitamin D trong bối cảnh cho con bú. Nhu cầu cụ thể phụ thuộc khẩu phần, tình trạng sức khỏe và hoàn cảnh cá nhân [3].
Điều đó không có nghĩa ăn thêm một loại thực phẩm sẽ làm tăng estrogen, phục hồi mô âm đạo hoặc hết đau. Uống nước theo nhu cầu và ăn đa dạng có giá trị cho sức khỏe chung, nhưng không nên xem thực phẩm bổ sung, thảo dược hay thực phẩm “cân bằng nội tiết” là cách chữa khô âm đạo. Nếu đang thiếu máu, thiếu vi chất hoặc có bệnh nền, việc bổ sung cần dựa trên đánh giá và hướng dẫn phù hợp.
Có thể làm gì khi quan hệ gây khó chịu?
Đừng cố chịu đau hoặc ép mình quan hệ theo một mốc thời gian cố định. Trao đổi với bạn đời về cảm giác, nhịp độ và việc tạm dừng khi khó chịu. Với khô âm đạo, chất bôi trơn hoặc dưỡng ẩm phù hợp có thể giúp; nếu đang dùng bao cao su, đọc nhãn sản phẩm và chọn loại tương thích. ACOG khuyên đi khám nếu kích ứng hoặc đau không cải thiện sau khi thử chăm sóc phù hợp trong khoảng thời gian được hướng dẫn, hoặc xuất hiện triệu chứng khác [1].
Khám hậu sản không chỉ là kiểm tra thể chất. Hướng dẫn ACOG mô tả chăm sóc sau sinh toàn diện cần xem xét sức khỏe cảm xúc, giấc ngủ, hồi phục thể chất, tình dục, tránh thai, khoảng cách mang thai và việc nuôi con. Bạn có thể chủ động nêu vấn đề về đau, ham muốn hoặc khô; đây là những chủ đề phù hợp để trao đổi trong chăm sóc hậu sản [4].
Khi nào nên tìm hỗ trợ sớm?
Hãy liên hệ bác sĩ nếu đau kéo dài, vết khâu hoặc vùng tầng sinh môn ngày càng đau, có sốt, khí hư bất thường, chảy máu nhiều, tiểu buốt hoặc triệu chứng ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt. Tâm trạng buồn bã, lo âu hoặc mất ngủ nghiêm trọng sau sinh cũng cần được chia sẻ với nhân viên y tế. Không tự dùng estrogen, thuốc bôi, thuốc đặt hay thảo dược khi chưa được tư vấn, đặc biệt nếu đang cho con bú hoặc có tiền sử bệnh nhạy cảm hormone.
Kết luận
Khô hoặc đau khi quan hệ sau sinh có thể liên quan thay đổi nội tiết khi cho con bú và nhiều yếu tố hồi phục khác. Ăn đủ chất quan trọng cho sức khỏe sau sinh nhưng chưa được chứng minh là điều trị trực tiếp các triệu chứng này. Đừng tự ép mình chịu đau; hãy nêu vấn đề trong buổi khám hậu sản để được đánh giá và chọn cách chăm sóc phù hợp [1][2][3][4].









