Nhiều người tìm đến các sản phẩm xịt hoặc kem bôi ngoài da chứa khoáng chất với mong muốn giảm đau mỏi cơ bắp nhanh chóng và cải thiện giấc ngủ mà không cần dùng viên uống. Quảng cáo thường cho rằng magie dạng xịt có thể dễ dàng đi xuyên qua da, thẩm thấu trực tiếp vào mạch máu để bù đắp lượng vi chất thiếu hụt mà không gây rối loạn tiêu hóa. Điều này tạo nên cơn sốt mua sắm các loại chai xịt được mệnh danh là giải pháp thư giãn tức thì cho dân văn phòng và người tập thể thao.
Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy khả năng hấp thu khoáng chất này qua da còn rất yếu và chưa đủ cơ sở vững chắc để chứng minh lượng magie thẩm thấu vào máu có ý nghĩa thực tế [1]. Da vốn là hàng rào bảo vệ vững chắc ngăn cản các chất bên ngoài xâm nhập bừa bãi vào cơ thể, do đó việc magie tự thấm sâu vào tuần hoàn là điều không hề đơn giản [1].
Rào cản tự nhiên từ lớp sừng bảo vệ da
Lớp ngoài cùng của da, được gọi là lớp sừng, cấu tạo từ các tế bào biểu bì đã sừng hóa và chết đi nhằm tạo thành lớp khiên che chắn cơ thể trước các tác nhân môi trường. Quá trình vận chuyển magie vào tế bào đòi hỏi các protein vận chuyển đặc hiệu chứ không diễn ra theo cơ chế khuếch tán thụ động thông thường [1]. Đáng chú ý, các tế bào chết ở lớp sừng trên bề mặt lại không chứa các kênh vận chuyển magie còn chức năng [1].
Vì vậy, magie bôi ngoài da gần như chỉ có thể tìm đường xâm nhập thông qua các lỗ hở tự nhiên rất nhỏ gồm nang lông và tuyến mồ hôi [1]. Tuy vậy, tổng diện tích bề mặt của hệ thống nang lông và tuyến mồ hôi chỉ chiếm vỏn vẹn từ 0,1% đến 1% trên toàn bộ diện tích da của cơ thể [1]. Dù magie có thể thẩm thấu phụ thuộc vào nồng độ và thời gian nhờ sự hỗ trợ của nang lông, lượng vi chất thật sự ngấm sâu vào trong vẫn là một dấu hỏi lớn chưa có số liệu đo lường cụ thể [1].
Bằng chứng từ các thử nghiệm trên người còn rất khiêm tốn
Một đánh giá tổng quan năm 2017 cho thấy các tuyên bố lịch sử về magie bôi ngoài da bắt nguồn từ nghiên cứu năm 2000 của một bác sĩ y học tự nhiên, cho rằng xịt ngoài da bù magie trong 4-6 tuần thay vì 4-12 tháng qua đường uống, nhưng công bố này thực tế chỉ là một bản tóm tắt hội thảo thiếu dữ liệu kiểm chứng [1]. Một nghiên cứu khác thường được trích dẫn để quảng bá phương pháp này cũng chỉ thực hiện trên 9 bệnh nhân từ 22 đến 69 tuổi trong 12 tuần và dùng mẫu tóc vốn có độ tin cậy yếu về mặt thống kê [1].
Các thử nghiệm lâm sàng hiện đại cũng chưa thể đưa ra kết luận đồng nhất về việc magie bôi ngoài da có làm tăng nồng độ khoáng chất này trong máu hay không. Một thử nghiệm thí điểm mù đơn, thiết kế song song năm 2017 trên 25 người tham gia (độ tuổi trung bình 34,3 ± 14,8 tuổi, cân nặng 75,9 ± 14 kg) được phân ngẫu nhiên dùng kem bôi magie liều 56 mg/ngày hoặc kem giả dược trong 2 tuần [2]. Kết quả cho thấy nồng độ magie huyết thanh ở nhóm bôi magie tăng từ 0,82 lên 0,89 mmol/L (tăng 8,54%), tuy nhiên mức tăng này không đạt ý nghĩa thống kê trên toàn bộ nhóm (p = 0,29) mà chỉ có ý nghĩa thống kê ở nhóm phụ gồm những người không tập thể thao (p = 0,02) [2]. Lượng magie bài tiết qua nước tiểu 24 giờ của nhóm bôi magie chỉ tăng nhẹ 9,1% và cũng không có ý nghĩa thống kê (p = 0,48) [2].
Triệu chứng lâm sàng giảm nhưng magie trong máu không đổi
Một số nghiên cứu ghi nhận sự cải thiện về mặt triệu chứng chủ quan của bệnh nhân khi dùng dung dịch xịt khoáng, nhưng xét nghiệm máu lại không ghi nhận sự gia tăng vi chất này. Trong một nghiên cứu sơ bộ năm 2015 trên 40 phụ nữ mắc hội chứng đau cơ xơ hóa (tuổi trung bình 57,2 ± 7,6 tuổi; chỉ số BMI trung bình 31,3 kg/m2), các tình nguyện viên được yêu cầu xịt dung dịch magie clorua 4 nhát vào mỗi chi, 2 lần mỗi ngày trong 4 tuần [3]. Trong số 24 bệnh nhân hoàn thành thử nghiệm, điểm đánh giá tác động của bệnh và chất lượng cuộc sống được cải thiện đáng kể ở tuần thứ 2 và tuần thứ 4 (p = 0,001) [3]. Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ dựa vào bảng câu hỏi khảo sát và không đo lường nồng độ magie hấp thu vào cơ thể [3].
Tương tự, một nghiên cứu nhãn mở năm 2023 tại Australia theo dõi 20 bệnh nhân mắc bệnh thận mạn tính tiến triển bị biến chứng bệnh thần kinh ngoại biên (tuổi trung bình 78,9 tuổi; 80% là nữ; mức lọc cầu thận ước tính trung bình 9,78 mL/phút/1,73 m2) dùng xịt magie clorua 5 nhát vào mỗi chi bị bệnh mỗi ngày trong 12 tuần [4]. Kết quả trên 14 người hoàn tất cho thấy điểm tổng triệu chứng thần kinh NTSS-6 giảm có ý nghĩa thống kê ở tuần thứ 8 và tuần thứ 12 (giảm từ mức nền 6,92 xuống còn 4,26 ở tuần 12, p < 0,05) [4]. Mặc dù triệu chứng đau giảm đi, nồng độ magie trong huyết thanh của người bệnh được đo mỗi 4 tuần lại hoàn toàn không thay đổi đáng kể trong suốt thời gian nghiên cứu [4].
Da nguyên vẹn ngăn cản magie khuếch tán
Các thí nghiệm trong phòng lab đã làm rõ thêm rào cản vật lý ngăn khoáng chất ngấm qua da. Một nghiên cứu năm 2020 trên da heo dày khoảng 648 ± 12 micromet đã so sánh dòng thẩm thấu của dung dịch magie sunfat giữa bề mặt da nguyên vẹn và bề mặt da được can thiệp bằng con lăn vi kim kích thước 500 micromet [5]. Kính hiển vi đồng tiêu xác nhận rằng kim lăn tạo ra các vi kênh sâu khoảng 191 ± 37 micromet xuyên qua lớp sừng [5].
Kết quả đo đạc bằng quang phổ phát xạ quang học huyết tương cảm ứng cho thấy dòng thẩm thấu qua da heo nguyên vẹn chỉ đạt 4,64 ± 0,05 microgam/cm2/giờ [5]. Ngược lại, khi lớp sừng bị phá vỡ bởi vi kim, dòng thẩm thấu tăng vọt lên 134,19 ± 2,4 microgam/cm2/giờ [5]. Sau 12 giờ theo dõi, lượng magie thẩm thấu qua bề mặt có vi kim cao hơn khoảng 33 lần so với cơ chế khuếch tán thụ động qua lớp sừng còn nguyên vẹn [5]. Thí nghiệm này cho thấy nếu không có biện pháp cơ học phá vỡ cấu trúc da, lượng ion khoáng chất vượt qua lớp sừng tự nhiên là vô cùng ít ỏi [5].
Những hiểu lầm phổ biến về xịt magie
Nhiều người tin rằng cứ xoa bóp hoặc xịt khoáng chất ngoài da thì cơ thể sẽ hấp thu toàn bộ và nâng nồng độ khoáng trong máu tương đương viên uống. Thực tế, diện tích nang lông và tuyến mồ hôi quá hẹp (dưới 1% bề mặt da), khiến lượng khoáng chất thẩm thấu được hầu như không đủ để bù đắp cho tình trạng thiếu hụt toàn thân [1]. Các dữ liệu hiện có về việc magie làm tăng chỉ số trong máu chỉ là kết quả sơ bộ với liều thấp 56 mg/ngày trên nhóm mẫu nhỏ [2].
Một hiểu lầm khác là hiện tượng giảm cảm giác nhức mỏi sau khi xịt đồng nghĩa với việc magie đã ngấm sâu vào tuần hoàn. Như đã thấy trong nghiên cứu ở bệnh nhân bệnh thận mạn, triệu chứng bệnh thần kinh ngoại biên có thể thuyên giảm theo bảng chấm điểm nhưng lượng magie huyết thanh không hề biến động [4]. Cảm giác dễ chịu khi dùng sản phẩm ngoài da thường có thể đến từ các tác động vật lý khi xoa bóp, hiệu ứng tâm lý hoặc sự thư giãn cục bộ tại chỗ chứ không phản ánh sự thay đổi vi chất trong máu [4].
Ai nên thận trọng khi sử dụng?
Người có làn da nhạy cảm hoặc đang mắc các bệnh lý viêm da, vết thương hở nên hết sức cẩn trọng khi xịt các dung dịch muối khoáng nồng độ cao lên da vì rất dễ gây kích ứng, châm chích và ngứa rát tại chỗ. Việc cố tình cào xước hoặc tìm cách phá vỡ lớp bảo vệ da để dung dịch ngấm nhanh hơn có thể dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng và tổn thương mô biểu bì nghiêm trọng.
Những người bị thiếu hụt vi chất đã được chẩn đoán qua xét nghiệm y khoa, hoặc người mắc các bệnh mạn tính như bệnh thận, đái tháo đường không nên tự ý dùng xịt ngoài da để thay thế các chỉ định điều trị. Bệnh nhân có bệnh nền hoặc đang sử dụng các loại thuốc điều trị cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi áp dụng bất kỳ sản phẩm bổ sung nào để đảm bảo tính an toàn.
Cách tiếp cận hợp lý trong đời sống
Người tiêu dùng có thể sử dụng xịt magie như một sản phẩm hỗ trợ tạo cảm giác thư giãn bề mặt sau những giờ làm việc căng thẳng hoặc sau khi vận động nhẹ nhàng. Bạn có thể xịt một lượng nhỏ lên vùng cơ bắp căng mỏi kết hợp các động tác xoa bóp nhẹ nhàng bằng tay để kích thích tuần hoàn tại chỗ, nhưng không nên xem đây là nguồn cung cấp dinh dưỡng chính cho cơ thể.
Nếu mục tiêu là cải thiện nồng độ magie thực sự để hỗ trợ sức khỏe xương, thần kinh và cơ bắp, con đường dinh dưỡng qua đường tiêu hóa vẫn là giải pháp được khoa học công nhận vững chắc. Hãy duy trì chế độ ăn uống đa dạng với các thực phẩm giàu magie tự nhiên như các loại hạt, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và rau lá xanh thẫm, đồng thời đi khám để được tư vấn viên uống đúng liều nếu có nghi ngờ thiếu chất.
Xịt magie ngoài da có thể đem lại cảm giác dễ chịu cục bộ nhưng các bằng chứng về khả năng đi xuyên qua lớp sừng vào máu hiện vẫn còn rất yếu. Người tiêu dùng cần tỉnh táo trước các quảng cáo thần thánh hóa sản phẩm và nên duy trì lối sống lành mạnh kết hợp chế độ ăn uống khoa học để chăm sóc sức khỏe toàn diện.
