Trà củ cải khô (daikon) giúp tan mỡ thừa: Thực hư thế nào?

Lời đồn củ cải nạo vét mỡ bắt nguồn từ đâu?

Thời gian gần đây, trên mạng xã hội lan truyền phương pháp uống nước trà củ cải khô (còn gọi là daikon) để thanh lọc cơ thể. Nhiều bài đăng quảng cáo loại nước này có khả năng "nạo vét mỡ thừa", đánh tan các khối mỡ đóng cục lâu năm trong nội tạng.

Không ít người thừa cân tin rằng chỉ cần uống trà củ cải khô hằng ngày thì mỡ tích tụ ở bụng, gan hay ruột sẽ tự động tiêu biến mà không cần ăn kiêng. Quan niệm này tạo ra trào lưu mua củ cải trắng phơi khô về đun lấy nước uống liên tục thay nước lọc.

Thực tế, không có loại thực phẩm hay thảo mộc nào sở hữu khả năng cơ học kỳ diệu để đi vào cơ thể và "nạo vét" sạch các mảng mỡ bám trong nội tạng. Khoa học hiện đại giải thích quá trình giảm mỡ thông qua cơ chế thâm hụt năng lượng và sinh nhiệt chuyển hóa, chứ không phải hiện tượng hòa tan vật lý như lời đồn thổi.

Trà củ cải khô có thực sự làm tan mỡ nội tạng?

Câu trả lời ngắn gọn là hoàn toàn không có cơ sở khoa học xác thực cho lời đồn này. Nghiên cứu thực tế trên củ cải daikon chỉ ra rằng vai trò sinh học của nó hoàn toàn khác xa so với các tuyên bố quảng cáo.

Một tổng quan hệ thống năm 2023 về các hợp chất glucosinolate đã ghi nhận một thử nghiệm can thiệp dinh dưỡng của Charron và cộng sự thực hiện trên 18 tình nguyện viên thừa cân hoặc béo phì (chỉ số BMI lớn hơn 25 kg/m2) ^[1]. Nghiên cứu này kéo dài 17 ngày nhằm kiểm tra khả năng hấp thu và chuyển hóa chất của cơ thể ^[1].

Trong thử nghiệm, củ cải daikon tươi được dùng với lượng 20 g mỗi ngày kết hợp với 200 g súp lơ luộc (ở ngày thứ 16 dùng 10 g củ cải và 100 g súp lơ) ^[1]. Kết quả chỉ ra củ cải daikon đóng vai trò cung cấp enzyme myrosinase hoạt tính nhằm hỗ trợ hấp thu isothiocyanate từ súp lơ, được theo dõi qua nồng độ trong huyết tương và nước tiểu ^[1]. Thử nghiệm không hề chứng minh củ cải daikon có tác dụng làm tan mỡ thừa hay nạo vét mỡ nội tạng ^[1].

Cơ chế chuyển hóa mỡ thừa diễn ra như thế nào?

Mỡ trong cơ thể, đặc biệt là mỡ nội tạng, chỉ bị tiêu hao khi cơ thể rơi vào trạng thái thiếu hụt calo, đòi hỏi các tế bào mỡ phải phân giải thành axit béo tự do để tạo năng lượng. Các hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học thường chỉ tác động hỗ trợ thông qua việc tăng cường tốc độ trao đổi chất, kích thích oxy hóa chất béo hoặc cản trở hấp thu lipid ở ruột [1, 4].

Hệ thần kinh giao cảm đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích phân giải lipid tại mô mỡ trắng thông qua tác động của các thụ thể chuyên biệt ^[2]. Khi các chất chống oxy hóa tự nhiên ức chế enzyme catechol O-methyl-transferase (COMT), nồng độ chất dẫn truyền thần kinh norepinephrine được duy trì kéo dài, từ đó kích hoạt enzyme adenyl cyclase và thúc đẩy quá trình oxy hóa chất béo [2, 4].

Ngoài ra, một số hoạt chất còn có khả năng ức chế hoạt động của enzyme lipase do tuyến tụy tiết ra ^[3]. Khi lipase tụy bị ức chế, ruột giảm hấp thu chất béo từ thức ăn, dẫn đến lượng mỡ đào thải qua phân gia tăng ^[3]. Đây là cơ chế chuyển hóa sinh hóa phức tạp, hoàn toàn khác với hình dung đơn giản về việc nước trà "rửa trôi" mảng mỡ bám.

Bằng chứng khoa học về các loại trà hỗ trợ chuyển hóa

Trong khi củ cải khô thiếu hụt bằng chứng về tác động giảm béo, các nghiên cứu khoa học lại tập trung vào nhóm trà chứa catechin và caffeine như trà xanh, trà ô long, trà trắng hoặc trà đen lên men [1, 3, 7].

Một tổng quan năm 2016 ghi nhận hỗn hợp catechin trong trà xanh kết hợp cùng caffeine có tác dụng duy trì mức tiêu hao năng lượng và tăng cường oxy hóa chất béo, giúp kiểm soát cân nặng sau khi giảm cân bằng chế độ hạn chế năng lượng ^[4]. Tác động này giúp chống lại sự sụt giảm tốc độ trao đổi chất thường xảy ra trong quá trình ăn kiêng [1, 2].

Tại Đài Loan, một nghiên cứu cắt ngang trên người cho thấy thói quen uống trà xanh và trà ô long có liên quan đến việc duy trì tỷ lệ mỡ cơ thể thấp ^[3]. Tương tự, một nghiên cứu theo dõi dọc tại Hà Lan cũng ghi nhận chỉ số khối cơ thể (BMI) thấp hơn ở những người tiêu thụ hợp chất catechin ^[3].

Đối với các chế phẩm lên men, một nghiên cứu năm 2023 trên chuột C57BL/6J cho ăn chế độ giàu chất béo đã áp dụng trà đen phối hợp (chứa trà đen, trà xanh, khổ đinh trà, la hán quả) ở nồng độ 6 mg/mL và 12 mg/mL trong 18 tuần ^[5]. Kết quả ghi nhận mức giảm trọng lượng cơ thể lần lượt là 15% và 16%, đồng thời giảm mỡ cơ thể tới 44% và 38% nhờ cải thiện chuyển hóa lipid và điều hòa hệ vi sinh vật đường ruột ^[5].

Năm 2013, một thử nghiệm mù đôi có đối chứng giả dược kéo dài 8 tuần trên 36 phụ nữ thừa cân hoặc béo phì độ 1 (sau 4 tuần thích ứng) đã phân chia thành 4 nhóm để so sánh hiệu quả của trà xanh và tập kháng lực ^[6]. Nhóm chỉ uống trà xanh có sự suy giảm tỷ lệ trao đổi chất khi nghỉ ngơi (RMR) đi kèm giảm cân, giảm vòng eo và giảm BMI ^[6]. Đáng chú ý, nhóm kết hợp uống trà xanh cùng tập luyện kháng lực đạt được sự gia tăng rõ rệt về chỉ số RMR, tăng khối cơ nạc, tăng sức mạnh cơ bắp, đồng thời giảm đáng kể lượng mỡ cơ thể, vòng eo và nồng độ chất béo trung tính (triglyceride) so với nhóm tập luyện dùng giả dược ^[6].

Giới hạn của các nghiên cứu và những hiểu lầm thường gặp

Mặc dù các hợp chất trong trà cho thấy tiềm năng điều hòa chuyển hóa, hiệu quả lâm sàng trên người vẫn có những giới hạn rõ rệt và không đồng nhất [4, 6].

Một tổng quan hệ thống năm 2021 tổng hợp từ 15 nghiên cứu trên 499 người tham gia (dùng liều epigallocatechin gallate - EGCG từ 100 đến 800 mg trong 8-12 tuần hoặc 1-3 ngày) cho thấy việc bổ sung catechin trà xanh tác động tích cực đến chỉ số hô hấp (RQ) ở 272 đối tượng ^[7]. Tuy nhiên, đối với tỷ lệ trao đổi chất khi nghỉ (244 đối tượng) và mức tiêu hao năng lượng (255 đối tượng), dữ liệu chưa đủ để đưa ra kết luận dứt khoát ^[7]. Chỉ có hai nghiên cứu ghi nhận mức tăng tiêu hao năng lượng nghỉ (một nghiên cứu tăng 43,82 kcal/ngày và một nghiên cứu tăng 260,8 kcal/ngày), chủ yếu xuất hiện ở những người có kết hợp tập luyện thể lực ^[7].

Hiệu quả này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhiễu như đặc điểm di truyền liên quan đến hoạt tính gen COMT, thói quen dung nạp caffeine từ trước và chế độ ăn kết hợp protein [1, 2, 3]. Hiểu lầm rằng chỉ cần uống trà củ cải hoặc bất kỳ loại nước thảo mộc nào là có thể ăn uống thả ga mà mỡ vẫn tự biến mất là suy nghĩ phản khoa học. Trà củ cải khô đơn thuần là một thức uống cung cấp nước, có thể chứa một lượng enzyme hoặc khoáng chất nhất định, nhưng không có quyền năng tiêu biến mô mỡ tích tụ.

Những ai cần thận trọng khi sử dụng?

Dù củ cải khô là nguyên liệu nấu ăn quen thuộc, việc lạm dụng đun nước uống đậm đặc thay thế nước uống hàng ngày vẫn tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe đối với một số nhóm đối tượng:

Người có tiền sử bệnh lý đường tiêu hóa, viêm loét dạ dày hoặc hội chứng ruột kích thích cần cẩn trọng khi uống nước củ cải khô đậm đặc hoặc dùng chung với các loại trà thảo mộc có tính kích thích, do có thể gây khó chịu bụng hoặc đầy hơi.

Những người đang dùng thuốc điều trị mạn tính, người có bệnh lý tuyến giáp hoặc rối loạn chuyển hóa cần tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi áp dụng các bài thuốc truyền miệng với lượng lớn kéo dài ngày, tránh làm ảnh hưởng đến quá trình hấp thu thuốc và dinh dưỡng.

Cách áp dụng thực tế an toàn và khoa học

Thay vì phụ thuộc vào các trào lưu chưa được kiểm chứng, độc giả nên áp dụng củ cải trắng và các thực phẩm tự nhiên một cách chừng mực, khoa học:

Bạn hoàn toàn có thể dùng củ cải tươi hoặc khô như một loại rau củ thông thường trong các món canh, hầm hoặc xào để bổ sung chất xơ và làm phong phú thực đơn mỗi ngày. Củ cải trắng chứa hàm lượng calo thấp, giúp tăng cảm giác no khi đưa vào bữa ăn tổng thể ^[1].

Nếu muốn sử dụng trà để hỗ trợ trao đổi chất, các loại trà truyền thống như trà xanh hoặc trà ô long có thể dùng vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, tránh uống sát giờ ngủ để không ảnh hưởng đến giấc ngủ do lượng caffeine tự nhiên [1, 3]. Cần kết hợp việc uống trà với chế độ tập luyện kháng lực để đạt được hiệu quả giảm mỡ, duy trì cơ nạc và nâng cao tỷ lệ trao đổi chất cơ bản [5, 6].

Tóm lại, mỡ thừa tích tụ là hệ quả của sự dư thừa năng lượng trong thời gian dài và chỉ có thể được giải quyết bằng chế độ dinh dưỡng kiểm soát kết hợp vận động bền bỉ. Nước trà củ cải khô không có phép màu nạo sạch mỡ nội tạng, và việc xây dựng lối sống lành mạnh vẫn là con đường bền vững nhất để duy trì vóc dáng và sức khỏe.