Nhiều người truyền tai nhau uống nước ép cần tây mỗi sáng giúp ổn định huyết áp nhanh chóng. Thói quen này trở thành trào lưu phổ biến trên mạng xã hội và trong cộng đồng quan tâm thực phẩm tự nhiên. Tuy nhiên, hiệu quả hạ huyết áp thực tế của cần tây có thực sự thần kỳ như lời đồn?
Các bằng chứng khoa học cho thấy cần tây chứa một số hoạt chất tiềm năng hỗ trợ tim mạch. Dù vậy, dữ liệu thử nghiệm lâm sàng trực tiếp trên người còn khiêm tốn, phần lớn tập trung vào chiết xuất hạt hơn là nước ép tươi. Cần tây không thể thay thế phác đồ điều trị của bác sĩ.
Hoạt chất 3-n-butylphthalide và cơ chế giãn mạch
Trong cần tây có chứa một nhóm chất tự nhiên đáng chú ý, nổi bật nhất là 3-n-butylphthalide [1, 4]. Đây là thành phần tạo nên mùi thơm đặc trưng của loại rau này, đồng thời là đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà khoa học.
Về mặt sinh học, 3-n-butylphthalide được ghi nhận có vai trò hỗ trợ thư giãn các cơ trơn lót trong thành mạch máu [1, 4]. Khi cơ trơn thư giãn, lòng mạch mở rộng, lực cản dòng máu giảm xuống, từ đó hỗ trợ huyết áp hạ bớt.
Ngoài ra, rau cần tây cũng nằm trong nhóm các loại thực vật giàu nitrat tự nhiên bên cạnh củ dền hay rau chân vịt [1]. Hợp chất nitrat khi vào cơ thể qua chuyển hóa có thể hỗ trợ chức năng nội mô và lưu lượng tuần hoàn [7, 8]. Tuy nhiên, lượng hoạt chất hấp thụ từ một ly nước ép thường thấp hơn nhiều so với dạng bào chế chuẩn hóa.
Nghiên cứu lâm sàng về chiết xuất hạt cần tây
Bằng chứng thuyết phục nhất hiện nay đến từ các nghiên cứu sử dụng chiết xuất hạt cần tây cô đặc chứ không phải nước ép thông thường. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù ba, có đối chứng giả dược theo thiết kế bắt chéo công bố năm 2022 đã xem xét tác dụng của chiết xuất này [2]. Nghiên cứu tuyển chọn 52 bệnh nhân tăng huyết áp, chia thành hai nhóm uống 4 viên nang chiết xuất hạt cần tây (tổng liều 1,34 g/ngày) hoặc 4 viên giả dược mỗi ngày trong 4 tuần [2].
Huyết áp của bệnh nhân được theo dõi liên tục bằng phương pháp đo huyết áp lưu động 24 giờ [2]. Kết quả ở nhóm dùng hạt cần tây cho thấy: huyết áp tâm thu giảm từ 141,2 ± 5,91 xuống 130,0 ± 4,38 mmHg (p < 0,001), huyết áp tâm trương giảm từ 92,2 ± 5,74 xuống 84,2 ± 4,87 mmHg (p < 0,001) [2]. Huyết áp động mạch trung bình giảm từ 108,5 ± 5,76 xuống 99,5 ± 4,66 mmHg (p < 0,001) và áp lực mạch giảm từ 49,0 ± 6,21 xuống 45,8 ± 6,01 mmHg (p < 0,01) [2]. Nhóm dùng giả dược không ghi nhận thay đổi có ý nghĩa thống kê và không có tác dụng phụ đáng kể nào được báo cáo [2].
Một thử nghiệm lâm sàng khác công bố năm 2023 trên 50 bệnh nhân tăng huyết áp cũng áp dụng thiết kế mù ba, đối chứng giả dược, bắt chéo trong 4 tuần với thời gian rửa trôi 4 tuần [3]. Bệnh nhân uống 4 viên chiết xuất hạt cần tây (1,34 g/ngày) chứa hoạt chất 3-n-butylphthalide hoặc giả dược để bổ trợ cho thuốc điều trị thường quy [3]. Nghiên cứu đo huyết áp lưu động 24 giờ cùng các thang đo tâm lý Beck [3].
Kết quả cho thấy chiết xuất hạt cần tây làm giảm có ý nghĩa các chỉ số huyết áp (p < 0,001) [3]. Bên cạnh đó, điểm số lo âu (BAI) giảm trung bình 6,78 điểm (p < 0,001) và trầm cảm (BDI) giảm 3,63 điểm (p < 0,01) [3]. Các triệu chứng như căng thẳng, tê bì, chóng mặt, đỏ bừng mặt, vã mồ hôi, khó thở, mất ngủ hay mệt mỏi đều được cải thiện rõ rệt [3].
Tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2025
Để đánh giá bức tranh toàn cảnh, một phân tích gộp xuất bản năm 2025 đã tổng hợp 10 nghiên cứu thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng với tổng số 511 người tham gia [4]. Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các chế phẩm từ cần tây lên huyết áp, đường huyết và mỡ máu ở người trưởng thành [4].
Dữ liệu phân tích chỉ ra rằng chế phẩm cần tây mang lại hiệu quả giảm huyết áp tâm thu (SMD: -1,0; KTC 95%: -1,85 đến -0,14) và huyết áp tâm trương (SMD: -0,93; KTC 95%: -1,54 đến -0,33) [4]. Đồng thời, lượng đường huyết lúc đói giảm (SMD: -0,80; KTC 95%: -1,58 đến -0,01) và triglyceride giảm (SMD: -1,18; KTC 95%: -1,45 đến -0,91) [4].
Tuy nhiên, chế phẩm cần tây không ghi nhận tác động đáng kể lên chỉ số cholesterol toàn phần, LDL-C hay HDL-C [4]. Đáng chú ý, phân tích dưới nhóm chỉ ra rằng hạt cần tây hoặc các chế phẩm cần tây có liều lượng trên 1.000 mg/ngày mang lại hiệu quả tốt hơn so với việc dùng các bộ phận khác [4]. Tỷ lệ biến cố bất lợi không có sự khác biệt giữa nhóm dùng cần tây và nhóm giả dược [4].
Dữ liệu về nước ép cần tây tươi còn rất hạn chế
Mặc dù viên chiết xuất cho kết quả tích cực, dữ liệu lâm sàng đối với nước ép cần tây dạng lỏng lại vô cùng khan hiếm. Bằng chứng được trích dẫn nhiều nhất thực chất chỉ là một báo cáo ca lâm sàng đơn lẻ công bố năm 2021 [5].
Báo cáo này mô tả trường hợp một cụ ông 74 tuổi có tiền sử tăng huyết áp kèm đau cổ, huyết áp ban đầu là 150/80 mmHg [5]. Bệnh nhân từng thử nhiều thuốc hạ áp nhưng gặp tác dụng phụ khó chịu ở ngực [5]. Sau khi được y tá của bác sĩ điều trị đồng ý, bệnh nhân uống nước ép cần tây hàng ngày trong 6 tháng, kết hợp 14 buổi nắn chỉnh cột sống cổ để trị đau cổ [5].
Sau 6 tháng, huyết áp của bệnh nhân đo được là 118/82 mmHg mà không ghi nhận thay đổi cân nặng hay thói quen tập luyện [5]. Dù kết quả khả quan, một ca lâm sàng duy nhất kết hợp cả nắn chỉnh khớp không thể đại diện cho toàn bộ cộng đồng và không đủ độ tin cậy để khẳng định hiệu quả độc lập của nước ép.
Một thử nghiệm chéo năm 2022 trên 18 người khỏe mạnh uống 250 ml nước ép rau lá xanh (chứa 340 mg nitrat) mỗi ngày trong 7 ngày ghi nhận huyết áp tâm trương đo tại nhà giảm có ý nghĩa (p = 0,03) [1]. Dù cần tây là một loại rau giàu nitrat, khác biệt chung cuộc giữa các nhóm can thiệp nước ép rau không đạt ý nghĩa thống kê khi phân tích hiệu chỉnh [1].
Hiểu lầm thường gặp khi dùng nước ép cần tây
Nhiều người tin rằng uống nước ép cần tây nguyên chất đậm đặc có thể thay thế hoàn toàn thuốc huyết áp được bác sĩ kê toa. Đây là quan niệm sai lầm và tiềm ẩn nguy cơ biến chứng tim mạch nghiêm trọng khi huyết áp tăng vọt bất ngờ.
Một hiểu lầm khác là đánh đồng tác dụng của nước ép rau tươi với viên chiết xuất hạt cần tây. Nghiên cứu đã chỉ ra hiệu quả rõ ràng phụ thuộc vào liều lượng chuẩn hóa trên 1.000 mg/ngày của hạt hoặc chế phẩm cô đặc, điều mà nước ép thông thường khó đảm bảo đồng nhất [1, 3, 4].
Ngoài ra, việc lọc bỏ toàn bộ bã khi ép nước làm mất đi lượng chất xơ dồi dào của cần tây. Nước ép cần tây chỉ nên xem là một thức uống bổ sung trong chế độ ăn lành mạnh chứ không phải thần dược điều trị bệnh.
Ai nên thận trọng khi sử dụng?
Người đang dùng thuốc hạ huyết áp theo toa cần cẩn trọng khi uống nước ép cần tây số lượng lớn để tránh tình trạng huyết áp tụt quá thấp ngoài ý muốn. Việc theo dõi huyết áp thường xuyên là cần thiết để điều chỉnh lối sống hợp lý.
Bệnh nhân mắc bệnh thận mạn tính hoặc rối loạn điện giải nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi uống nước ép rau đậm đặc mỗi ngày. Cần tây chứa hàm lượng khoáng chất tự nhiên cao, có thể tạo áp lực lên chức năng lọc của thận nếu tiêu thụ quá mức.
Phụ nữ mang thai hoặc những người có cơ địa dị ứng với các loại thảo mộc họ hoa tán cũng cần cẩn trọng. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa nếu bạn có bệnh nền hoặc chuẩn bị can thiệp y tế.
Áp dụng đúng cách trong đời sống
Nếu yêu thích hương vị của cần tây, bạn có thể bổ sung vào khẩu phần ăn uống hàng ngày như một loại rau củ thanh mát. Không nên lạm dụng uống quá nhiều nước ép đậm đặc trong ngày; chỉ nên dùng lượng vừa phải khoảng 150-200 ml vài lần mỗi tuần.
Nên ưu tiên ăn nguyên cây cần tây nấu chín hoặc trộn xà lách thay vì chỉ ép lấy nước để giữ lại toàn bộ chất xơ tự nhiên. Nếu ép nước, có thể kết hợp cần tây cùng táo, dưa chuột hoặc cà rốt để giảm vị nồng và tăng sự đa dạng dinh dưỡng.
Cần tây hay các thực phẩm tự nhiên chỉ phát huy tác dụng tốt nhất khi kết hợp cùng lối sống cân bằng, giảm muối, duy trì vận động đều đặn và dùng thuốc đúng chỉ dẫn y khoa.
Nước ép cần tây là thức uống giải khát lành mạnh nhưng không thể xem là phương thuốc chữa khỏi bệnh tăng huyết áp. Để bảo vệ trái tim vững vàng, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ điều trị và xây dựng chế độ dinh dưỡng tổng thể khoa học.
