Khi bóc vỏ quả óc chó, hầu hết mọi người chỉ giữ lại phần nhân béo ngậy và tiện tay vứt bỏ lớp màng gỗ mỏng nằm xen giữa hai nửa nhân. Trong y học cổ truyền phương Đông lẫn y học dân gian ở một số quốc gia như Iran, bộ phận này được gọi là "phân tâm mộc" và từ lâu đã trở thành một vị thuốc hãm trà quen thuộc [1]. Nhiều người truyền tai nhau rằng uống nước đun từ vách ngăn này có thể an thần, trị mất ngủ và hạ đường huyết.

Các nghiên cứu khoa học hiện đại xác nhận rằng vách ngăn quả óc chó (walnut septum) không phải rác thải bỏ đi, mà thực sự chứa một lượng dồi dào các hợp chất có hoạt tính sinh học [2], [3]. Dù vậy, phần lớn các tác dụng ghi nhận được hiện nay chủ yếu đến từ các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm (in vitro) và trên mô hình động vật, chứ chưa phải là thuốc chữa bách bệnh như nhiều lời đồn thổi trên mạng xã hội [4].

Vách ngăn quả óc chó chứa những hoạt chất gì?

Vách ngăn quả óc chó vốn là phụ phẩm nông nghiệp có giá thành rất thấp nhưng lại sở hữu nguồn hoạt chất tự nhiên vô cùng phong phú [2], [3]. Bằng các kỹ thuật phân tích hiện đại như sắc ký lỏng ghép khối phổ (LC-MS/MS hay HPLC-MS/MS), các nhà khoa học đã định danh được hàng loạt phân tử quý giá ẩn chứa bên trong cấu trúc xơ gỗ này [2], [3].

Đáng chú ý, hàm lượng alpha-tocopherol (một dạng vitamin E quan trọng) trong dịch chiết vách ngăn quả óc chó được xác định là vượt trội hơn hẳn so với gamma-tocopherol và delta-tocopherol [2]. Đây là dưỡng chất tan trong chất béo có vai trò cốt lõi trong việc bảo vệ màng tế bào khỏi các gốc tự do.

Bên cạnh đó, màng ngăn gỗ này còn chứa nồng độ rất cao các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên khác như polyphenol tổng số, flavonoid và tannin ngưng tụ [3]. Nhiều nghiên cứu sâu hơn về thành phần thực vật cho thấy sự hiện diện của các hoạt chất chuyên biệt như phytosterol, pedunculagin (chiếm tới 45,12% dịch chiết trong một số phân tích), hydrojuglone glucoside (14,51%) và axit gallic (5,18%) [3], [5]. Nhờ cấu trúc phân tử này, dịch chiết vách ngăn thể hiện năng lực bắt giữ gốc tự do mạnh mẽ qua các thử nghiệm chống oxy hóa như DPPH, FRAP, TAC hay ABTS [3], [5].

Cơ chế tác động sinh học: Từ chống viêm đến hỗ trợ chuyển hóa

Để hiểu vì sao một mảnh gỗ mỏng lại thu hút giới y khoa, cần nhìn vào cách các hoạt chất tương tác với tế bào sống. Trong cơ thể, quá trình stress oxy hóa và viêm mạn tính là gốc rễ của vô số bệnh lý chuyển hóa và thoái hóa thần kinh.

Tại các mô hình tế bào thực nghiệm, dịch chiết phân tâm mộc cho thấy khả năng ức chế đáng kể các cytokine gây viêm nguy hiểm bao gồm interleukin-6 (IL-6), interleukin-8 (IL-8) và interleukin-1 beta (IL-1beta) [2]. Việc ghìm giữ các cytokine này giúp tế bào tránh khỏi tổn thương mô lan rộng trong các phản ứng viêm kéo dài [2]. Đồng thời, trên mô hình động vật mắc đái tháo đường, chiết xuất từ cây óc chó còn ghi nhận khả năng làm giảm rõ rệt nồng độ yếu tố hoại tử khối u alpha (TNF-alpha) trong huyết tương [6].

Không dừng lại ở đó, vách ngăn quả óc chó còn can thiệp trực tiếp vào các enzyme chuyển hóa quan trọng. Dịch chiết vách ngăn có khả năng ức chế enzyme acetylcholinesterase, enzyme alpha-glucosidase và lipase [2]. Trong đó, alpha-glucosidase là enzyme ở ruột non chịu trách nhiệm bẻ gãy carbohydrate phức thành đường đơn để hấp thu vào máu; khi enzyme này bị kìm hãm, đường huyết sau ăn sẽ tăng chậm hơn [2], [5]. Còn việc ức chế lipase mở ra tiềm năng kiểm soát sự hấp thu chất béo, hỗ trợ cho người thừa cân, béo phì [2].

Bằng chứng khoa học về các công dụng nổi bật

Các nghiên cứu công bố trong những năm gần đây đã lần lượt kiểm chứng các tiềm năng dược lý của vách ngăn óc chó thông qua những thiết kế nghiên cứu cụ thể:

Hỗ trợ kiểm soát đường huyết và độ nhạy insulin: Một nghiên cứu in vitro năm 2020 đã khẳng định tiềm năng quản lý bệnh đái tháo đường và béo phì của dịch chiết vách ngăn thông qua việc ức chế các enzyme tiêu hóa [2]. Thử nghiệm khác năm 2025 cũng chứng minh dịch chiết làm giảm đường huyết sau ăn và ức chế hai enzyme thủy phân tinh bột là alpha-amylase (với giá trị nồng độ hiệu quả EC50 là 104,8 microgam/mL) và alpha-glucosidase (EC50 đạt 12,12 microgam/mL) [5].

Ở thử nghiệm trên động vật năm 2022, 40 con chuột được chia làm 4 nhóm (nhóm đối chứng, nhóm đái tháo đường đối chứng, nhóm đái tháo đường dùng chiết xuất óc chó, nhóm đái tháo đường dùng metformin) [6]. Kết quả ghi nhận ở nhóm chuột dùng chiết xuất cây óc chó, nồng độ đường huyết lúc đói bắt đầu giảm rõ rệt từ ngày thứ 14 trở đi [6]. Chiết xuất này còn làm tăng đáng kể hai protein quan trọng liên quan đến độ nhạy insulin là FNDC5 và adiponectin trong huyết tương, qua đó giúp cải thiện tình trạng kháng insulin và ngăn ngừa hiện tượng sụt cân do đái tháo đường [6].

Kháng khuẩn và chống đột biến: Một nghiên cứu công bố năm 2020 đánh giá hoạt tính sinh học của vách ngăn quả óc chó trên các chủng vi khuẩn [2]. Dịch chiết thể hiện khả năng kháng khuẩn rất mạnh đối với tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus), trực khuẩn mủ xanh (Pseudomonas aeruginosa) và Salmonella enteritidis [2]. Đồng thời, chiết xuất ghi nhận tác dụng ức chế đột biến ở mức vừa phải (36,08%) đối với chủng vi khuẩn thử nghiệm TA 98 và mức mạnh mẽ (43,27%) đối với chủng TA 100 [2].

Nghiên cứu khác năm 2020 trên dòng tế bào u nguyên bào đệm A172 (A172 glioblastoma) của người cho thấy dịch chiết cồn của vách ngăn óc chó giúp làm giảm sự tăng sinh và di căn của tế bào u [7]. Qua phân tích tế bào dòng chảy và xét nghiệm caspase-3, các nhà khoa học chứng minh dịch chiết kích hoạt quá trình tự chết theo chu trình (apoptosis) của tế bào u nguyên bào đệm [7]. Song song đó, dịch chiết này còn thể hiện khả năng kìm hãm sự phát triển của cả vi khuẩn Gram âm lẫn Gram dương vốn đã đề kháng với kháng sinh ciprofloxacin [7].

Khả năng chống lão hóa da và bảo vệ tế bào: Một công trình nghiên cứu quy trình chiết xuất năm 2018 phát hiện rằng dịch chiết giàu polyphenol của vách ngăn óc chó có khả năng ức chế tyrosinase - loại enzyme chịu trách nhiệm tổng hợp hắc sắc tố, gây sạm nám và nếp nhăn lão hóa trên da [3]. Ngoài ra, độc tính tế bào của dịch chiết này đã được kiểm tra trên các dòng tế bào ung thư (A549, T47D-KBluc, MCF-7) và tế bào nguyên bào sợi nướu người bình thường (HGF) [2]. Kết quả cho thấy dịch chiết thể hiện độc tính có chọn lọc trên tế bào ung thư qua đo lường tế bào dòng chảy, trong khi bảo vệ tế bào bình thường nhờ năng lực chống oxy hóa và giảm viêm [2].

Độ an toàn và tác động lên cơ quan nội tạng

Một thắc mắc lớn của người tiêu dùng là liệu uống trà ngâm từ bộ phận gỗ này có gây độc cho gan hay thận hay không. Vấn đề này đã được làm sáng tỏ qua một nghiên cứu độc tính cấp và bán trường diễn công bố năm 2016 trên chuột cống trắng Wistar cái [1].

Trong thử nghiệm độc tính cấp đường uống, chuột được cho dùng dịch chiết methanol vách ngăn quả óc chó ở các mức liều từ 10, 100, 1000, 1600, 2900 cho đến 5000 mg/kg thể trọng và theo dõi trong 14 ngày [1]. Kết quả cho thấy dịch chiết không gây ra bất kỳ dấu hiệu nhiễm độc hay tử vong nào, đồng nghĩa liều gây chết trung bình (LD50) nằm ở mức cao hơn 5000 mg/kg [1].

Ở thử nghiệm bán trường diễn kéo dài 28 ngày, chuột được cho uống dịch chiết bằng ống thông dạ dày với liều 1000 mg/kg mỗi ngày [1]. Phân tích giải phẫu bệnh cho thấy không có biến đổi hình thái hay mô bệnh học đáng kể nào ở các cơ quan nội tạng quan trọng [1]. Đáng chú ý, việc điều trị bằng dịch chiết còn giúp giảm đáng kể nồng độ urê trong huyết thanh, giảm hoạt tính xanthine dehydrogenase (XDH) tại thận và làm tăng hoạt tính aldehyde oxidase (AO) ở thận, đồng thời đường kính cầu thận và biểu mô ống lượn gần hơi giãn nhẹ [1]. Các nhà nghiên cứu kết luận dịch chiết không có tác dụng phụ cấp tính hay bán cấp ở liều 1000 mg/kg và có thể hỗ trợ cải thiện cấu trúc cũng như chức năng thận [1]. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng ghi nhận sự gia tăng nồng độ malondialdehyde (MDA) trong huyết thanh sau 4 tuần, đây là một chỉ số cần được theo dõi và nghiên cứu thêm [1].

Hiểu lầm thường gặp và giới hạn của bằng chứng

Nhiều người hiện nay xem phân tâm mộc như một loại "thần dược" trị dứt điểm đái tháo đường hay khối u ác tính. Tuy nhiên, theo một bài tổng quan hệ thống xuất bản năm 2023 đánh giá toàn diện các nghiên cứu về vách ngăn óc chó, hầu hết dữ liệu hiện nay mới dừng lại ở mức tiền lâm sàng (trong ống nghiệm và trên động vật) [4]. Để có thể khẳng định chắc chắn công dụng phòng ngừa và hỗ trợ điều trị trên cơ thể người, y học vẫn đang cần thêm các thử nghiệm lâm sàng quy mô [4].

Bên cạnh đó, việc người dân tự hãm nước sôi uống tại nhà sẽ khó có thể thu được nồng độ hoạt chất chuẩn hóa cao như các phương pháp chiết xuất dung môi tối ưu (như cồn, acetone hay kỹ thuật cơ học Ultra-Turrax) trong phòng thí nghiệm [3]. Do đó, người dùng không nên kỳ vọng trà vách ngăn có thể thay thế ngay các loại thuốc hạ đường huyết hay thuốc kháng sinh đặc hiệu do bác sĩ kê toa.

Những ai cần thận trọng khi sử dụng?

Dù được xem là dược liệu lành tính trong dân gian, một số nhóm đối tượng bắt buộc phải thận trọng trước khi đưa loại trà này vào thực đơn hàng ngày:

  • Người có cơ địa dị ứng hạt: Những ai từng bị dị ứng nặng với quả óc chó hoặc các loại hạt cây khác không nên sử dụng, nhằm tránh nguy cơ phản ứng dị ứng chéo từ các protein và hợp chất tồn dư.
  • Người đang dùng thuốc chống đông máu: Nghiên cứu năm 2025 ghi nhận dịch chiết có hoạt tính kéo dài thời gian đông máu (làm dài thời gian prothrombin lên 98,9 giây và thời gian thromboplastin từng phần hoạt hóa lên 134,2 giây ở nồng độ 11,5 mg/mL) [5]. Do đó, những người đang dùng thuốc chống đông (như warfarin, aspirin) cần hết sức cẩn thận để tránh nguy cơ xuất huyết.
  • Bệnh nhân đang điều trị đái tháo đường: Vì chiết xuất óc chó có khả năng ức chế hấp thu đường và kích thích tăng tiết các yếu tố tăng nhạy cảm insulin, việc kết hợp đồng thời với thuốc hạ đường huyết có thể làm tụt đường huyết quá mức nếu không theo dõi sát sao [2], [5], [6].
  • Phụ nữ mang thai và người có bệnh lý gan thận mạn: Dù thử nghiệm 28 ngày trên chuột cho thấy mức an toàn ở liều 1000 mg/kg, sự gia tăng chỉ số MDA huyết thanh vẫn đòi hỏi những đối tượng nhạy cảm này phải tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng [1].

Gợi ý cách dùng phân tâm mộc trong đời sống

Nếu bạn có sẵn vách ngăn gỗ sau khi ăn quả óc chó, thay vì vứt bỏ, có thể tận dụng để làm một thức uống thanh nhẹ hỗ trợ sức khỏe:

  • Thu hái và sơ chế: Khi tách hạt óc chó, cẩn thận gỡ lấy các màng gỗ mỏng bên trong. Rửa nhẹ qua nước sạch để loại bỏ bụi bẩn vụn sót lại, sau đó phơi thật khô dưới bóng râm hoặc sấy nhẹ để bảo quản dùng dần, tránh ẩm mốc.
  • Cách pha trà: Lấy khoảng 5 đến 10 gam vách ngăn khô, cho vào ấm và tráng nhanh qua một lượt nước sôi. Sau đó, rót khoảng 300 - 500 mL nước sôi già (trên 90 độ C), đậy nắp và hãm trong khoảng 15 đến 20 phút để các hợp chất polyphenol và tannin tan dần vào nước.
  • Hương vị và thưởng thức: Nước trà vách ngăn óc chó thường có màu nâu nhạt, vị hơi chát nhẹ tự nhiên do chứa tannin [3]. Bạn có thể uống ấm vào ban ngày hoặc sau bữa ăn chính để hỗ trợ tiêu hóa.

Trà từ vách ngăn quả óc chó là một thức uống tận dụng phụ phẩm tự nhiên chứa nhiều chất chống oxy hóa, kháng khuẩn và hỗ trợ chuyển hóa đường [2], [5]. Tuy nhiên, hãy xem đây là một giải pháp bổ trợ lối sống lành mạnh chứ không thể thay thế cho chế độ dinh dưỡng cân bằng hay các phác đồ y khoa chính thống. Khi có bất kỳ bệnh lý nền nào, việc trao đổi với bác sĩ chuyên khoa luôn là bước đi cần thiết và an toàn nhất.