Nhiều vận động viên băn khoăn liệu việc uống rượu vang điều độ theo tháp dinh dưỡng Địa Trung Hải có phù hợp với mục tiêu thể thao đỉnh cao hay không. Cần làm rõ rằng các nghiên cứu khoa học hiện nay chủ yếu đánh giá cồn (ethanol) hoặc bia nói chung, chưa có thử nghiệm riêng biệt về rượu vang trong chế độ Địa Trung Hải trên vận động viên [1], [2].

Dựa trên các bằng chứng thử nghiệm lâm sàng và tổng quan hệ thống, vận động viên chuyên nghiệp không nên dùng rượu vang sau các buổi tập nặng hoặc thi đấu [2], [3]. Cồn làm gián đoạn trực tiếp quá trình tổng hợp protein cơ bắp và làm chậm phục hồi tổn thương cơ học, ngay cả khi được nạp cùng dưỡng chất phục hồi [4], [3].

Cồn ức chế quá trình tổng hợp protein cơ bắp

Sau các buổi tập luyện, cơ thể cần kích hoạt tín hiệu đồng hóa để tái tạo các sợi cơ bị tổn thương [4], [3]. Thử nghiệm lâm sàng chéo trên 8 nam giới vận động cho thấy việc tiêu thụ cồn (liều 1,5 g/kg thể trọng) kết hợp whey protein sau bài tập kháng lực kết hợp sức bền làm giảm 24% tốc độ tổng hợp protein sợi cơ (MPS) so với khi chỉ dùng protein đơn thuần [3]. Khi cồn dùng chung với carbohydrate, mức giảm MPS lên tới 37% [3].

Nghiên cứu này cũng ghi nhận cồn làm giảm sự phosphoryl hóa mTORSer2448 tại thời điểm 2 giờ sau tập luyện [3]. Một tổng quan hệ thống năm 2019 về bài tập kháng lực xác nhận cồn làm giảm nồng độ testosterone, giảm axit amin huyết tương và hạ thấp tỷ lệ tổng hợp protein cơ, trong khi mức cortisol có xu hướng tăng lên [4]. Tình trạng mất cân bằng giữa con đường đồng hóa và dị hóa này cản trở sự thích nghi cơ bắp [5].

Ảnh hưởng đến sức mạnh và cảm giác đau cơ

Tác động của cồn lên khả năng hồi phục cơ học phụ thuộc nhiều vào liều lượng và hình thức vận động [2], [6]. Một nghiên cứu can thiệp trên 24 nam giới Đông Á chạy dốc xuống ghi nhận cồn liều 1 g/kg không làm thay đổi mô-men xoắn co cơ hay sức bật sau 24 giờ, nhưng khiến cảm giác đau cơ tại cơ tứ đầu đùi kéo dài lâu hơn so với nhóm uống nước [7].

Về mặt chức năng cơ, một nghiên cứu ghi nhận mức tiêu thụ cồn 1 g/kg thể trọng ngay sau bài tập co cơ lệch tâm gây suy giảm đáng kể mô-men xoắn đẳng trường, đồng tâm và lệch tâm ở mốc 36 giờ [6]. Ngược lại, một can thiệp tập luyện ngắt quãng cường độ cao (BEER-HIIT) cho thấy việc uống bia hoặc ethanol vừa phải hàng ngày không làm suy giảm chỉ số tiêu thụ oxy tối đa (VO2max) hay lực nắm tay [1]. Dù vậy, việc nạp lượng lớn cồn ngay sau vận động kéo dài có liên quan đến suy giảm chuyển hóa đường và chất béo [1].

Ngưỡng liều lượng và những điều chưa biết

Các bằng chứng hiện có chỉ ra rằng mức độ ảnh hưởng của cồn phụ thuộc lớn vào tổng liều dung nạp [2]. Liều cồn khoảng 0,5 g/kg thể trọng sau tập luyện được ghi nhận là khó gây tác động tiêu cực rõ rệt đến hầu hết khía cạnh phục hồi [2]. Tuy nhiên, vận động viên thường có xu hướng uống dồn dập lượng lớn (binge drinking) sau thi đấu, mô hình này gây ức chế phục hồi và gia tăng rối loạn chức năng cơ [2], [5].

Hiện tại, tài liệu nghiên cứu chưa cung cấp dữ liệu về tác động của cồn đến giấc ngủ của vận động viên. Khoa học cũng chưa kiểm chứng liệu các hợp chất polyphenol trong rượu vang có bù đắp được tác hại do cồn gây ra trong chế độ ăn Địa Trung Hải hay không [1]. Đa số các thử nghiệm can thiệp mới thực hiện trên nam giới, thiếu dữ liệu dài hạn trên nữ vận động viên đỉnh cao [5], [7].

Ai nên thận trọng và cách áp dụng

Vận động viên đang trong giai đoạn tập luyện cường độ cao, phục hồi chấn thương hoặc chuẩn bị thi đấu nên tránh hoàn toàn đồ uống có cồn [2], [6]. Nhóm vận động viên nam cần đặc biệt lưu ý nguy cơ suy giảm tổng hợp cơ bắp sau các bài tập nặng [5], [3].

Nếu chọn đồ uống sau tập, ưu tiên các giải pháp dinh dưỡng đã được chứng minh hiệu quả như sữa sô-cô-la hoặc đồ uống không cồn để hỗ trợ bù đắp năng lượng [6], [8]. Trường hợp phải sử dụng đồ uống có cồn trong các dịp giao lưu, vận động viên chỉ nên giữ ở mức tối đa 0,5 g cồn/kg thể trọng và cần đảm bảo đã nạp đủ protein cùng nước trước đó [2].

Rượu vang dù là thành phần quen thuộc trong tháp Địa Trung Hải nhưng không mang lại lợi ích phục hồi cho vận động viên chuyên nghiệp. Để tối ưu hóa hiệu suất cơ bắp và thích nghi tập luyện, vận động viên nên ưu tiên dinh dưỡng phục hồi chuẩn thay vì đưa thức uống có cồn vào thói quen hàng ngày.