Nhiều người biết chế độ ăn Địa Trung Hải truyền thống ở người trưởng thành thường kèm một lượng nhỏ rượu vang trong bữa ăn. Tuy nhiên, việc học sinh có nên dùng rượu vang khi áp dụng chế độ này hay không là vấn đề cần phân định rõ ràng.

Câu trả lời dựa trên các dữ liệu khoa học hiện có: học sinh không nên uống rượu vang khi áp dụng chế độ Địa Trung Hải. Các công cụ đánh giá chế độ ăn cho thanh thiếu niên loại bỏ rượu vang ra khỏi mô hình chuẩn, đồng thời nghiên cứu y tế xếp đồ uống có cồn vào nhóm nguy cơ gây hại cho lứa tuổi học đường.

Thang đo chế độ Địa Trung Hải cho học sinh đánh giá những gì?

Ở lứa tuổi học sinh, các nhà nghiên cứu không dùng thang đo của người lớn để đánh giá chế độ Địa Trung Hải. Thang đo KIDMED thường được áp dụng cho trẻ em và thanh thiếu niên từ 3 đến 18 tuổi [1].

Thang đo này tập trung vào các nhóm thực phẩm lành mạnh gồm trái cây, rau xanh, cá, các loại hạt đậu, dầu ô liu và ngũ cốc [2], [3]. Công cụ KIDMED hoàn toàn không cộng điểm cho việc uống rượu vang hay bất kỳ đồ uống chứa cồn nào [4], [1].

Nghiên cứu trên 1.391 thanh thiếu niên Tây Ban Nha từ 11 đến 16 tuổi cho thấy nhóm tuân thủ lối sống vận động lành mạnh thường gắn liền với việc ăn rau, trái cây mỗi ngày và ăn cá thường xuyên (beta = 1,33) [2]. Rượu vang không hề nằm trong danh mục khuyến khích này [2].

Nghiên cứu thực tế về học sinh, rượu và chế độ ăn Địa Trung Hải

Các nghiên cứu quan sát trên học sinh đều xem việc sử dụng rượu là một hành vi nguy cơ cần theo dõi thay vì là một phần của chế độ ăn uống bổ dưỡng [4], [5].

Một khảo sát cắt ngang trên 648 học sinh từ 12 đến 16 tuổi tại Tây Ban Nha ghi nhận 73,4% có mức tuân thủ cao với chế độ Địa Trung Hải [4]. Kết quả chỉ ra những học sinh chăm vận động thể lực và có chế độ ăn tốt thường ít tiêu thụ rượu hơn [4].

Một nghiên cứu khác trên 516 học sinh từ 12 đến 16 tuổi cho thấy thanh thiếu niên ít nhận được sự đồng hành từ cha mẹ có xu hướng tiêu thụ rượu nhiều hơn và giảm sút kết quả rèn luyện [6]. Việc duy trì chế độ Địa Trung Hải gắn liền với lối sống năng động và hạn chế các chất kích thích [6].

Tại vùng Murcia (Tây Ban Nha), nghiên cứu trên 757 học sinh từ 12 đến 17 tuổi đánh giá mối liên hệ giữa dinh dưỡng và học tập [5]. Dữ liệu cho thấy chế độ Địa Trung Hải liên quan đến điểm số học tập tốt hơn, nhưng việc sử dụng rượu và thuốc lá làm thay đổi bất lợi mối liên hệ này [5].

Một nghiên cứu trên 1.057 học sinh trung học (độ tuổi trung bình 14,19) ghi nhận sự khác biệt về giới tính đối với việc sử dụng rượu và chất lượng sống [7]. Dù phân tích thăm dò ghi nhận một số biến thiên thống kê theo giới tính, rượu vẫn được nhóm nghiên cứu phân loại rõ thuộc nhóm chất có hại cho lứa tuổi học đường [7].

Sự khác biệt giữa nghiên cứu người lớn và lứa tuổi học sinh

Hiểu lầm học sinh có thể uống rượu vang thường bắt nguồn từ việc áp dụng sai dữ liệu từ người trưởng thành sang trẻ em.

Một nghiên cứu năm 2016 trên 1.098 sinh viên ngành khoa học sức khỏe từ 17 đến 35 tuổi tại Tây Ban Nha cho thấy nhóm chỉ uống bia hoặc rượu vang có điểm tuân thủ chế độ Địa Trung Hải cao hơn nhóm không uống (beta: 0,76) [8]. Lượng cồn tiêu thụ trung bình của nhóm này là 4,3 g/ngày [8].

Tuy nhiên, đây là dữ liệu trên sinh viên đại học và người trưởng thành [8]. Nghiên cứu này không chứng minh rằng rượu vang mang lại lợi ích cho lứa tuổi học sinh phổ thông dưới 18 tuổi. Cơ thể học sinh chưa hoàn thiện về mặt thể chất và thần kinh để xử lý cồn như người lớn.

Dữ liệu tại Ý và Hy Lạp khẳng định lợi ích cốt lõi của chế độ Địa Trung Hải ở thanh thiếu niên nằm ở quả hạch, dầu ô liu và cá [3]. Những thành phần này giúp cải thiện hồ sơ chuyển hóa trong máu mà không cần đến cồn [3].

Điều nghiên cứu khoa học hiện tại chưa làm rõ

Các nghiên cứu thu thập được đều là nghiên cứu cắt ngang qua bảng hỏi tự điền [4], [7], [8], [2], [5], [6], [1]. Thiết kế này chỉ chỉ ra mối liên hệ tương quan, chưa chứng minh mối quan hệ nhân quả lâu dài.

Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá tác động của việc cho học sinh dùng rượu vang theo chế độ Địa Trung Hải. Việc thực hiện các thử nghiệm như vậy cũng bị giới hạn bởi các tiêu chuẩn đạo đức nghiên cứu y sinh học nhằm bảo vệ trẻ vị thành niên.

Các tài liệu cũng chưa phân tích riêng lẻ tác động sinh học của các hợp chất trong rượu vang đối với học sinh phổ thông độc lập với tác hại của cồn.

Ai nên thận trọng với đồ uống có cồn?

Trẻ em và học sinh dưới độ tuổi vị thành niên không nên dùng đồ uống có cồn dưới mọi hình thức, kể cả rượu vang trong bữa ăn gia đình.

Học sinh có vấn đề về sức khỏe tâm thần, rối loạn hành vi hoặc học lực giảm sút cần tránh xa rượu bia, vì cồn ảnh hưởng xấu đến kết quả học tập [5].

Những người đang dùng thuốc điều trị hoặc có bệnh lý gan, thận, chuyển hóa cần có sự hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ chuyên khoa trước khi áp dụng bất kỳ thay đổi lớn nào trong chế độ ăn.

Cách áp dụng chế độ Địa Trung Hải lành mạnh cho học sinh

Gia đình có thể cho học sinh áp dụng đầy đủ các lợi ích của chế độ Địa Trung Hải mà không cần đến rượu vang:

Tăng cường rau xanh, củ quả tươi và trái cây vào các bữa ăn chính cũng như bữa phụ [2], [3].

Ưu tiên các nguồn chất béo chưa bão hòa như dầu ô liu và các loại hạt hạch [3]. Bổ sung cá đều đặn vào thực đơn hàng tuần thay thế bớt phần thịt đỏ [8], [2].

Hạn chế bánh kẹo công nghiệp, đồ ngọt nhiều đường và đồ nướng đóng gói sẵn [2].

Kết hợp ăn uống lành mạnh với việc tập thể dục thường xuyên, hạn chế thời gian ngồi màn hình tĩnh và ngủ đủ giấc theo khuyến nghị [4], [2], [1].

Chế độ ăn Địa Trung Hải rất có lợi cho học sinh thông qua thực phẩm tự nhiên, dầu thực vật và cá, không phụ thuộc vào rượu vang. Phụ huynh nên hướng dẫn con em áp dụng đúng các thành phần dinh dưỡng cốt lõi và bỏ qua thành phần rượu bia để đảm bảo sự phát triển thể chất toàn diện.