Nhiều người khi tìm hiểu chế độ ăn Địa Trung Hải thường băn khoăn liệu có bắt buộc phải uống rượu vang đỏ mỗi ngày để bảo vệ tim mạch hay không. Thói quen nhâm nhi một ly rượu vang trong bữa ăn thường được quảng bá như một nét đặc trưng mang lại sự trường thọ.

Người áp dụng chế độ Địa Trung Hải hoàn toàn có thể bỏ qua rượu vang đỏ mà không làm mất đi các lợi ích cốt lõi cho sức khỏe [1], [2]. Các bằng chứng dịch tễ học và thử nghiệm lâm sàng cho thấy hiệu quả phòng ngừa bệnh tim mạch của chế độ này chủ yếu đến từ nguồn thực phẩm tự nhiên như dầu ô liu, rau quả, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt [3], [4]. Hơn nữa, mức tiêu thụ cồn an toàn nhất cho cơ thể được xác định là bằng 0 [2].

Bỏ qua rượu vang có làm giảm lợi ích tim mạch?

Rượu vang đỏ từ lâu được quan sát thấy đi kèm với sự giảm sút nguy cơ tử vong do tim mạch trong một số nghiên cứu quan sát với lượng dùng nhẹ đến vừa phải, từ 1 đến 2 ly mỗi ngày [3]. Tuy nhiên, các phân tích di truyền ngẫu nhiên hóa Mendel và báo cáo Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu (GBD 2016) khẳng định không có ngưỡng uống rượu nào thực sự an toàn [2].

Lợi ích tim mạch của chế độ Địa Trung Hải không phụ thuộc vào chất cồn [1]. Các đặc tính cải thiện tình trạng kháng insulin, tăng cường chức năng nội mô và hạ huyết áp đến từ việc phối hợp toàn diện các loại thực phẩm thực vật [3], [4]. Do đó, việc loại bỏ rượu vang không hề làm suy giảm giá trị bảo vệ sức khỏe tim mạch của mô hình ăn uống này [1].

Lợi ích thực sự đến từ polyphenol không cồn

Nhiều ý kiến cho rằng rượu vang đỏ vượt trội nhờ chứa chất chống oxy hóa resveratrol [5]. Dù hoạt chất này được ghi nhận có tiềm năng bảo vệ mạch máu và chống ung thư trong các mô hình thí nghiệm, sinh khả dụng của nó trong cơ thể người lại rất thấp [5].

Bên cạnh đó, các polyphenol và chất chống oxy hóa tự nhiên khác hoàn toàn có thể thu nạp qua chế độ ăn mà không cần cồn [1]. Dầu ô liu nguyên chất, rau củ quả tươi, ngũ cốc nguyên cám và các loại đậu đều cung cấp dồi dào các hoạt chất thực vật này mà không đem lại các rủi ro sức khỏe liên quan đến độc tính của rượu [1], [4].

Bằng chứng từ các nghiên cứu về người uống rượu và người không uống

Một nghiên cứu cắt ngang thực hiện tại Tây Ban Nha trên 1.675 nam giới (55–80 tuổi) và 2.150 phụ nữ (60–80 tuổi) có nguy cơ tim mạch cao đã phân tích chế độ ăn theo thói quen dùng đồ uống có cồn [6]. Kết quả cho thấy những người uống rượu vang không hề có chế độ ăn lành mạnh hơn những người dùng loại đồ uống có cồn khác [6]. Đáng chú ý, nhóm hoàn toàn không uống rượu lại có thói quen dinh dưỡng tổng thể tốt hơn nhóm có uống rượu [6].

Tại châu Âu, mô hình ăn Địa Trung Hải gắn liền với lượng rau quả dồi dào, ngũ cốc thô, tiêu thụ nhiều dầu ô liu và ít thịt đỏ giúp giảm tỷ lệ bệnh tim mạch và ung thư [7]. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc uống quá nhiều rượu làm tăng mạnh nguy cơ ung thư tiêu hóa, đường hô hấp trên và gan; vì vậy việc tiết chế rượu xuống tối đa 2 ly mỗi ngày ở nam và 1 ly ở nữ là ưu tiên sức khỏe [7], [8].

Ai nên đặc biệt thận trọng và tránh xa rượu vang?

Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp cồn vào nhóm chất sinh ung thư Nhóm 1, có mối liên hệ trực tiếp tới ung thư đường tiêu hóa, gan, đại trực tràng và ung thư vú ở phụ nữ [1]. Do đó, việc khuyến khích uống rượu vang vì mục tiêu sức khỏe là không phù hợp [1].

Các nhóm sau cần tránh hoặc hết sức thận trọng với rượu vang đỏ:

  • Người có nguy cơ hoặc tiền sử mắc các bệnh ung thư, đặc biệt là ung thư vú và ung thư tiêu hóa [1], [7].
  • Người mắc bệnh gan, xơ gan hoặc có tổn thương men gan [1].
  • Người có huyết áp khó kiểm soát hoặc tiền sử đột quỵ, vì tiêu thụ cồn liều cao làm tăng huyết áp và nguy cơ tử vong do mạch máu não [3].
  • Người có tiền sử nghiện rượu hoặc phụ thuộc chất kích thích [2].

Những điều khoa học vẫn chưa làm rõ

Các dữ liệu quan sát ghi nhận mối liên hệ giữa việc uống rượu vừa phải và việc giảm suy giảm trí nhớ, trầm cảm hay bệnh tim [3], [8]. Tuy nhiên, các nhà khoa học chưa thể tách bạch hoàn toàn liệu lợi ích này đến từ các hợp chất trong rượu hay do các yếu tố gây nhiễu về lối sống và điều kiện sống [6], [2].

Để giải quyết tranh cãi, một thử nghiệm lâm sàng thực tế kéo dài 4 năm có tên UNATI tại Tây Ban Nha bắt đầu tuyển chọn hơn 10.000 người uống rượu (nam 50–70 tuổi, nữ 55–75 tuổi) từ giữa năm 2024 để so sánh trực tiếp kết quả lâm sàng giữa việc kiêng hoàn toàn và việc uống chừng mực [2]. Cho đến khi có kết quả thử nghiệm này, tác động độc lập của rượu vang vẫn là đề tài còn nhiều khoảng trống.

Gợi ý áp dụng chế độ Địa Trung Hải không dùng cồn

Bạn hoàn toàn có thể xây dựng thực đơn Địa Trung Hải chuẩn mực và an toàn mà không cần tới bất kỳ giọt rượu nào [1]:

  • Sử dụng dầu ô liu nguyên chất làm nguồn chất béo chính thay cho mỡ động vật hoặc bơ [7], [4].
  • Tăng cường rau xanh, trái cây tươi, các loại đậu và hạt để hấp thu trọn vẹn chất xơ và polyphenol tự nhiên [1], [4].
  • Ưu tiên cá béo để cân bằng tỷ lệ axit béo omega-3 và omega-6 thay vì tìm kiếm lợi ích tim mạch từ cồn [7], [4].
  • Thay ly rượu vang bằng nước lọc hoặc trà thảo mộc không đường trong các bữa ăn.

Chế độ ăn Địa Trung Hải phát huy tác dụng bảo vệ sức khỏe nhờ tổng hòa của các thực phẩm nguồn gốc thực vật nguyên vẹn chứ không phụ thuộc vào rượu vang. Người không có thói quen uống rượu không nên bắt đầu uống, và người đang theo đuổi chế độ này hoàn toàn có thể bỏ qua rượu vang mà vẫn đạt trọn vẹn lợi ích dinh dưỡng.