Trứng gà là thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày nhờ giá trị dinh dưỡng cao và tính tiện lợi. Tuy nhiên, nhiều người lo ngại ăn nhiều trứng có thể gây nóng trong, làm bít tắc nang lông và bùng phát mụn trứng cá.
Hiện tại, chưa có bằng chứng khẳng định choline hay cholesterol trong trứng trực tiếp gây tắc nghẽn nang lông. Mối liên hệ giữa việc tiêu thụ trứng và mụn trứng cá mới chỉ ghi nhận qua một số quan sát dịch tễ học bước đầu, chủ yếu liên quan đến hàm lượng axit amin leucine, chứ chưa đủ dữ liệu để kết luận trứng là nguyên nhân trực tiếp sinh mụn.
Cơ chế sinh học và giả thuyết về leucine
Mụn trứng cá là bệnh lý viêm mạn tính của đơn vị nang lông - tuyến bã, chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố bên trong lẫn bên ngoài [1]. Các yếu tố khởi phát đã được ghi nhận bao gồm chế độ ăn, stress, hút thuốc lá, yếu tố di truyền, thuốc, mỹ phẩm, biến đổi nội tiết và tình trạng bùng phát trước kỳ kinh nguyệt [1].
Về mặt dinh dưỡng, mối liên hệ giữa việc ăn trứng và mụn được cho là có liên quan đến hàm lượng leucine cao trong trứng, chiếm khoảng 8,5% [2]. Các nhà nghiên cứu giải thích rằng leucine có vai trò kiểm soát quá trình tổng hợp lipid và protein [2]. Khi nồng độ chất này tăng cao, quá trình tổng hợp lipid kích thích hoạt động tiết bã nhờn, trong khi sự tổng hợp protein thúc đẩy hiện tượng dày sừng, dẫn đến bít tắc ống tuyến bã nhờn [2].
Ngược lại, các thành phần thường được đồn đoán như choline hay cholesterol trong trứng hoàn toàn không có dữ liệu khoa học nào xác nhận gây tắc nghẽn nang lông trong các nghiên cứu hiện có.
Bằng chứng nghiên cứu về trứng và mụn
Một nghiên cứu bệnh - chứng công bố năm 2019 thực hiện tại Kabul, Afghanistan, đã đánh giá mối liên quan giữa nhiều nhóm thực phẩm và tình trạng mụn trứng cá [2]. Kết quả cho thấy thói quen tiêu thụ trứng có mối liên quan thuận với việc nổi mụn [2]. Tuy nhiên, các tác giả nghiên cứu này cũng nhấn mạnh họ không tìm thấy các nghiên cứu khác từ trước để đối chiếu hay củng cố cho kết luận này [2].
Bên cạnh trứng, nghiên cứu năm 2019 cũng ghi nhận chocolate, khoai tây chiên và thức ăn nhanh có liên quan tới mụn [2]. Trái lại, việc ăn thịt gà và tập luyện thể dục lại có mối liên hệ nghịch, tức nhóm có thói quen này ít gặp mụn hơn [2]. Thời gian ngủ trung bình ở nhóm bị mụn cũng ngắn hơn nhóm đối chứng [2]. Dù vậy, thiết kế bệnh - chứng chỉ phản ánh mối tương quan thống kê, không chứng minh mối quan hệ nhân quả tuyệt đối rằng ăn trứng thì chắc chắn nổi mụn.
Mặt khác, trong một nghiên cứu cắt ngang năm 2020 trên đối tượng phụ nữ trưởng thành bị mụn, khẩu phần protein nói chung không làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của mụn [3]. Nghiên cứu này cũng chỉ ra không có chế độ ăn nào trong số các nhóm thực phẩm khảo sát trở thành yếu tố nguy cơ làm tăng nặng bệnh [3].
Vai trò của biotin trong trứng đối với sức khỏe
Một thành phần khác của trứng thường được nhắc đến là biotin (vitamin B7). Trứng nguyên quả vốn là nguồn thực phẩm giàu biotin tự nhiên [4]. Ngược lại, lòng trắng trứng sống lại chứa chất kháng biotin tên là avidin [4].
Một thử nghiệm lâm sàng kéo dài 15 tuần trên người trưởng thành khỏe mạnh năm 2016 đã sử dụng thức uống chứa 200 ml lòng trắng trứng trong mỗi bữa ăn chính nhằm mục đích làm cạn kiệt nguồn biotin trong cơ thể thông qua hoạt tính của avidin [4]. Mức bổ sung biotin thông thường được xác định là 30 mcg/ngày đối với mức đủ và 600 mcg/ngày đối với liều bổ sung [4]. Nghiên cứu kiểm chứng các chỉ số chuyển hóa này không tìm thấy hoặc ghi nhận bất kỳ mối liên hệ nào giữa hàm lượng biotin hay việc thiếu hụt biotin do lòng trắng trứng với tình trạng tắc nghẽn nang lông sinh mụn.
Như vậy, cả giả thuyết về biotin lẫn choline đều không có bằng chứng khoa học chứng minh là thủ phạm gây mụn như nhiều lời đồn đại.
Bức tranh tổng thể: Chế độ ăn ảnh hưởng đến mụn thế nào?
Thay vì lo lắng quá mức về trứng, các tài liệu tổng quan khoa học nhấn mạnh rằng tác động của chế độ ăn lên mụn phụ thuộc nhiều vào chỉ số đường huyết và sữa [2, 4].
Một tổng quan năm 2021 chỉ ra bằng chứng mạnh mẽ nhất ủng hộ việc giảm mụn đến từ chế độ ăn có chỉ số đường huyết thấp (low-GI), tải lượng đường huyết thấp (low-GL) và bổ sung axit béo omega-3 thường xuyên [5]. Trong khi đó, việc uống sữa có thể làm tăng số lượng và mức độ nghiêm trọng của tổn thương mụn [5]. Cơ chế là do đạm whey và casein trong sữa kích thích đường truyền tín hiệu insulin và IGF-1, điều không quan sát thấy ở các chế phẩm khác như bơ hay phô mai [5].
Một tổng quan năm 2022 cũng xác nhận chế độ ăn nhiều carbohydrate tinh chế và sữa làm tăng tín hiệu insulin/IGF-1, đồng thời làm giảm nồng độ protein liên kết IGFBP-3, từ đó thúc đẩy tăng sinh tế bào và ức chế quá trình tự chết của tế bào tại nang bã nhờn [1]. Ngoài ra, vai trò của chất chống oxy hóa, kẽm, vitamin A, chất xơ và iod đối với diễn tiến của mụn vẫn chưa thực sự rõ ràng [6].
Giới hạn của bằng chứng và các hiểu lầm phổ biến
Hiện nay, các bằng chứng khoa học kết nối trực tiếp giữa trứng và mụn còn rất hạn chế. Nghiên cứu quan sát năm 2019 ghi nhận mối liên quan nhưng chưa đủ cơ sở để khẳng định ăn trứng là nguyên nhân trực tiếp làm mọc mụn [2]. Nhiều người lầm tưởng rằng cholesterol hoặc choline trong lòng đỏ trứng làm đặc bã nhờn, nhưng đây hoàn toàn là quan niệm chưa có căn cứ khoa học.
Tương tự, mối liên hệ giữa thể trạng và mụn cũng rất phức tạp. Dù chỉ số khối cơ thể (BMI) ở nhóm bị mụn trong nghiên cứu năm 2019 cao hơn nhóm đối chứng, sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê [2]. Các tổng quan y khoa cho thấy kết quả nghiên cứu về mối liên hệ giữa BMI và mụn còn mâu thuẫn: một số báo cáo chỉ ra béo phì liên quan nghịch với mụn, số khác lại thấy béo phì làm tăng nguy cơ mụn ở thanh thiếu niên hoặc ở người có hội chứng buồng trứng đa nang do kháng insulin [1].
Ngoài ra, mụn bùng phát trước kỳ kinh nguyệt tuy gặp ở hơn một nửa số bệnh nhân nữ nhưng các nghiên cứu đánh giá cũng cho thấy nó không nhất thiết làm tăng mức độ nặng của bệnh [3].
Ai nên thận trọng khi tiêu thụ thực phẩm?
Dù không có chỉ định kiêng trứng đại trà cho mọi người bị mụn, việc thận trọng khi ăn uống vẫn cần thiết trên từng cá nhân [6].
Những người đang điều trị mụn bằng thuốc kháng sinh nhóm cyclin (tetracycline) cần chú ý chế độ ăn, vì thuốc đạt khả năng hấp thu tối đa khi bụng đói và không có sản phẩm từ sữa [5]. Đối với thuốc isotretinoin thông thường, việc dùng chung với bữa ăn giàu chất béo giúp tăng sinh khả dụng, trừ dạng bào chế mới lidose-isotretinoin không đòi hỏi bữa ăn nhiều mỡ [5].
Các bác sĩ da liễu được khuyến nghị nên lắng nghe kỹ phản hồi của người bệnh; nếu nhận thấy một thực phẩm cụ thể làm mụn bùng phát, người bệnh nên chủ động hạn chế hoặc loại bỏ món đó khỏi thực đơn [6].
Lời khuyên áp dụng thực tế
Để theo dõi xem trứng có thực sự ảnh hưởng đến làn da của mình hay không, người bệnh nên duy trì một cuốn nhật ký ăn uống nhằm ghi nhận chính xác thực phẩm nào kích hoạt mụn viêm [6].
Nên ưu tiên chế độ ăn có tải lượng đường huyết thấp, hạn chế bánh kẹo ngọt, khoai tây chiên và thức ăn nhiều dầu mỡ đã qua chiên rán [1, 2]. Thay vào đó, tăng cường tập luyện thể dục thể thao và ngủ đủ giấc, bởi thời gian ngủ ngắn và lối sống thụ động đều có mối liên quan bất lợi với làn da mụn [2].
Khi chế biến trứng, nên chọn phương pháp luộc hoặc hấp, tránh chiên rán ngập dầu mỡ để không làm tăng gánh nặng chuyển hóa lipid. Việc kiêng khem mù quáng không có cơ sở có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng không cần thiết. Nếu tình trạng mụn viêm kéo dài hoặc có bệnh lý nền, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa da liễu để được thăm khám và điều trị bài bản.