Nhiều người có thói quen ăn ớt, hạt tiêu hoặc các món cay nóng thường lo ngại da sẽ nổi mụn ngay sau đó. Quan niệm đồ cay gây nóng và phát mụn rất phổ biến trong đời sống hàng ngày.
Tuy nhiên, các dữ liệu nghiên cứu y khoa hiện có chưa cung cấp bằng chứng cho thấy đồ ăn cay trực tiếp gây ra mụn trứng cá. Các bằng chứng về dinh dưỡng hiện nay chủ yếu tập trung vào mối liên hệ của sữa, đường và chất béo đối với quá trình sinh bã nhờn [1].
Ăn cay có trực tiếp gây mụn không?
Khi rà soát các nghiên cứu khoa học, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào xác nhận gia vị cay là nguyên nhân sinh mụn trứng cá. Mụn trứng cá là bệnh lý liên quan đến tình trạng tăng tiết bã nhờn, phản ứng viêm và sự tăng sinh của vi khuẩn tại nang lông [1].
Các món ăn cay trong thực tế thường đi kèm với nhiều dầu mỡ, muối hoặc đường tinh chế. Chính những thành phần đi kèm này hoặc việc chế biến quá nhiều chất béo mới là đối tượng được giới khoa học chú ý khi tìm hiểu về mụn [2].
Yếu tố dinh dưỡng nào thực sự kích thích nổi mụn?
Thay vì vị cay, các nghiên cứu dịch tễ và sinh hóa tập trung nhiều vào chỉ số đường huyết của khẩu phần ăn [3]. Chế độ ăn chứa nhiều thực phẩm có chỉ số đường huyết cao sẽ dẫn đến tình trạng tăng insulin trong máu [3].
Nồng độ insulin tăng cao kích thích bài tiết hormone androgen và làm tăng sản xuất bã nhờn [3]. Hiện tượng này còn làm tăng yếu tố tăng trưởng IGF-1, khiến tế bào sừng tăng sinh và dễ gây bít tắc nang lông [3].
Bên cạnh đường, sữa cũng được ghi nhận làm tăng mức IGF-1, từ đó thúc đẩy tuyến bã nhờn hoạt động mạnh [1]. Ngoài ra, chế độ ăn nhiều axit béo omega-6 có liên quan đến việc gia tăng phản ứng viêm của mụn trứng cá [1]. Đồ ngọt như socola cũng có thể khiến đường huyết và insulin tăng cao, góp phần làm mụn nặng hơn [1].
Cơ chế sinh bã nhờn và sự hình thành mụn
Sự gia tăng bài tiết bã nhờn bất thường là yếu tố nền tảng dẫn đến mụn trứng cá [4]. Quá trình này ở người phụ thuộc lớn vào phản ứng tổng hợp lipid tại chỗ ngay trong các tế bào bã nhờn [5].
Ở người bị mụn trứng cá, tốc độ sản xuất bã nhờn cao hơn rõ rệt so với người có làn da bình thường [5]. Sự gia tăng này chịu tác động mạnh mẽ của hormone androgen nội sinh [6].
Khi bã nhờn tích tụ, vi khuẩn Cutibacterium acnes phát triển mạnh và tiết ra các enzym như lipase, kích hoạt các phản ứng viêm mô xung quanh [7]. Chuỗi liên hoàn giữa tăng tiết bã nhờn, sừng hóa nang lông và vi khuẩn là nguyên nhân cốt lõi gây ra tổn thương mụn [6].
Những điều khoa học chưa làm rõ về đồ ăn cay
Dữ liệu nghiên cứu hiện tại chưa có các thử nghiệm đối chứng đánh giá riêng biệt capsaicin hay các hợp chất cay trên da người. Chưa có bằng chứng thực nghiệm cho thấy vị cay làm biến đổi thành phần axit béo trong bã nhờn.
Giả thuyết cho rằng đồ cay làm toát mồ hôi dẫn đến bít tắc lỗ chân lông cũng chưa được kiểm chứng cụ thể trong các y văn này. Cảm giác nóng bừng hay ửng đỏ sau khi ăn cay thực chất là phản ứng giãn mạch thần kinh, không đồng nghĩa với việc hình thành nhân mụn mới.
Hiểu lầm thường gặp về thực phẩm và mụn
Nhiều người cho rằng cứ ăn đồ béo hoặc ăn cay là da sẽ nổi mụn ngay lập tức. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định rằng bằng chứng hiện tại vẫn chưa đủ để khẳng định thực phẩm giàu chất béo đơn thuần gây ra tình trạng tăng đề kháng insulin và sinh mụn ở người [2].
Một khảo sát trên khoảng 1.300 người tại Papua New Guinea và Paraguay không ghi nhận bất kỳ ca mụn trứng cá nào nhờ chế độ ăn truyền thống có chỉ số đường huyết thấp [3]. Chế độ ăn của họ chủ yếu gồm củ, quả, cá và hoàn toàn không dùng thực phẩm tinh chế phương Tây [3]. Điều này cho thấy tổng thể mô hình ăn uống ít đường quan trọng hơn việc kiêng khem một gia vị cay riêng lẻ.
Ai nên thận trọng với chế độ ăn uống?
Những người đang gặp tình trạng mụn viêm từ trung bình đến nặng nên thận trọng với lượng đường và sữa tiêu thụ mỗi ngày [1]. Người có làn da nhiều dầu nên chú ý giảm các loại tinh bột tinh chế có chỉ số đường huyết cao [3].
Với đồ cay, người có cơ địa dễ đỏ da hoặc nhạy cảm nên tự theo dõi phản ứng của cơ thể. Nếu việc toát nhiều mồ hôi khi ăn cay gây khó chịu, việc giảm bớt độ cay là điều nên làm để giữ da thoáng sạch.
Cách chăm sóc da và ăn uống thực tế
Thay vì loại bỏ hoàn toàn đồ cay khỏi thực đơn, người bị mụn nên ưu tiên chế độ ăn cân bằng, hạn chế nước ngọt và đồ ăn vặt nhiều đường [3]. Bổ sung các nguồn thực phẩm giàu omega-3 cũng là gợi ý tốt để hỗ trợ giảm bớt các phản ứng viêm trên da [1].
Sau khi ăn các món cay nóng gây đổ mồ hôi, nên lau khô nhẹ nhàng và làm sạch da bằng nước sạch để tránh bụi bẩn tích tụ. Khi mụn viêm tiến triển phức tạp, người bệnh cần tham khảo ý kiến của bác sĩ da liễu để được chỉ định các phương pháp điều trị y khoa phù hợp [6].
Một chế độ ăn uống lành mạnh kết hợp vệ sinh da đúng cách là nền tảng bền vững để kiểm soát mụn trứng cá. Không cần quá lo lắng về vị cay, nhưng hãy luôn chú ý kiểm soát lượng đường và dầu mỡ trong khẩu phần ăn hàng ngày.
