Nước ép trái cây thường được nhiều người lựa chọn như một phần của chế độ ăn uống lành mạnh [1]. Tuy nhiên, cảm giác ê buốt hoặc xót răng sau khi uống một ly nước ép dứa chua ngọt lại khiến không ít người lo lắng về sức khỏe răng miệng. Liệu lượng axit tự nhiên trong thức uống quen thuộc này có thực sự bào mòn lớp vỏ bảo vệ răng hay không?
Câu trả lời ngắn gọn là có. Các dữ liệu thực nghiệm trong phòng thí nghiệm cho thấy nước ép dứa - dù là ép tươi hay pha từ bột - đều mang tính axit và có khả năng gây xói mòn men răng, làm giảm độ cứng cũng như làm tăng độ nhám bề mặt răng [1], [2]. Mức độ tổn thương phụ thuộc lớn vào thời gian tiếp xúc, nồng độ khoáng chất đi kèm trong nước ép và thói quen vệ sinh răng miệng của người uống [1], [3], [2].
Bối cảnh và thói quen tiêu thụ nước ép trái cây
Nước ép trái cây được ưa chuộng trên toàn thế giới ở nhiều lứa tuổi vì vị ngọt tự nhiên và quan niệm cho rằng chúng tốt cho sức khỏe [1], [3]. Một khảo sát cắt ngang bằng bảng câu hỏi năm 2025 thực hiện trên 189 người trưởng thành đến khám nha khoa tại Malaysia đã ghi nhận tỷ lệ tiêu thụ nước ép trái cây ở mức cao [1]. Trong nhóm khảo sát này, nước chanh tươi được uống phổ biến nhất với tỷ lệ 57,7%, tiếp theo là dưa hấu chiếm 53,0%, khế chiếm 15,9% và nước ép dứa đứng thứ tư với tỷ lệ 15,4% [1].
Điểm đáng lưu ý từ khảo sát trên là phần lớn người tham gia (75,7%) thích uống nước ép có thêm đường [1]. Bên cạnh đó, thói quen vệ sinh răng miệng của nhóm đối tượng này chỉ dừng ở mức trung bình, với vỏn vẹn 53,4% số người báo cáo có chải răng hai lần mỗi ngày [1]. Nhận thức của người tiêu dùng về tác động tiêu cực của đồ uống có tính axit lên răng miệng cũng còn rất hạn chế [1].
Độ pH và cơ chế axit bào mòn men răng
Xói mòn răng là một quá trình hóa học - cơ học dẫn đến sự mất mát các mô cứng của răng. Độ pH và độ axit chuẩn độ (tức lượng bazơ cần thiết để đưa dung dịch về mức pH trung tính) là hai thông số thường dùng để đánh giá tính axit của đồ uống [4]. Khi răng tiếp xúc với đồ uống có độ pH thấp, môi trường axit sẽ thúc đẩy quá trình khử khoáng, làm bề mặt men răng mềm đi, tăng độ nhám và giảm độ cứng vi mô [1], [2].
Không chỉ men răng chịu ảnh hưởng, lớp ngà răng bên dưới cũng rất nhạy cảm với axit [5]. Một nghiên cứu năm 2021 phân tích tác động của nước ép công nghiệp trên men răng và ngà răng cho biết sự mất khoáng ở ngà răng có xu hướng cao hơn so với men răng [5]. Nguyên nhân là do ngà răng có hàm lượng khoáng chất thấp hơn (gần 47% thể tích) và độ hòa tan cao hơn [5]. Tuy nhiên, khi tiếp xúc với axit trong thời gian dài, sự hiện diện của khung chất hữu cơ trên bề mặt ngà răng lại có thể tạo ra hiệu ứng bảo vệ, giúp hạn chế lượng chất bị mất đi khi so sánh với men răng [5].
Khả năng gây xói mòn của một loại nước ép không chỉ nằm ở độ pH mà còn phụ thuộc chặt chẽ vào hàm lượng các nguyên tố khoáng như canxi, phốt pho và độ mạnh ion canxi trong dung dịch [3], [2], [5]. Các ion canxi bao quanh răng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trường bão hòa đối với các khoáng chất của răng (như HAp và FAp), từ đó kìm hãm tốc độ hòa tan men răng do axit [5]. Ngược lại, một số nguyên tố vi lượng như selen, sắt và mangan khi xuất hiện nhiều trong nước ép lại có liên quan đến đặc tính gây sâu răng [3].
Nghiên cứu nói gì về tác động của nước ép dứa lên men răng?
Các bằng chứng khoa học về nước ép dứa được ghi nhận qua nhiều thí nghiệm trong ống nghiệm (in vitro) từ năm 2011 đến năm 2025, sử dụng cả răng người và răng bò để đo lường mức độ tổn thương bề mặt [1], [3], [2].
Một nghiên cứu công bố năm 2011 đã tiến hành đo độ pH, hàm lượng florua, các nguyên tố vi lượng của 10 loại nước ép trái cây khác nhau và kiểm tra tác động xói mòn trên men răng của 40 chiếc răng tiền hàm lành lặn đã nhổ của người [3]. Nhóm nghiên cứu sử dụng máy đo pH, kính hiển vi phân cực, điện cực đo florua và máy quang phổ hấp thụ nguyên tử để phân tích [3]. Kết quả cho thấy độ pH của các loại nước ép trở nên có tính axit cao hơn so với mức ban đầu sau 24 giờ [3]. Khi thời gian tiếp xúc tăng lên, hiệu ứng xói mòn men răng trở nên rõ rệt hơn ở nhóm nước ép dứa, nước ép nho và nước mía [3]. Ba loại nước ép này cũng chứa nhiều nguyên tố vi lượng gây sâu răng như selen, sắt và mangan [3]. Ngược lại, các loại nước ép cam, chanh ngọt (mousambi), xoài, lựu, táo, hồng xiêm (chikku) và dưa hấu trong thí nghiệm này không gây xói mòn men răng nhờ có hàm lượng cao florua và phốt pho - hai chất có tính chống sâu răng mạnh [3].
Đến năm 2021, một nghiên cứu khác đã đánh giá tiềm năng gây xói mòn của các loại bột pha nước trái cây thương mại qua 2 giai đoạn [2]. Ở giai đoạn 1, các nhà khoa học phân tích độ pH, độ axit chuẩn độ và phổ tia X phân tán năng lượng (EDX) của 5 loại bột nước trái cây với 10 hương vị khác nhau [2]. Ở giai đoạn 2, thí nghiệm mô phỏng chu kỳ pH được thực hiện trên các khối men răng bò đã đánh bóng (8 mẫu mỗi nhóm) [2]. Các mẫu men răng được ngâm trong dung dịch axit citric 1% (nhóm đối chứng dương) hoặc nước ép vị chanh vàng, cam, dứa, đào lộn hột (điều) với tần suất 4 lần mỗi ngày trong 5 ngày liên tiếp [2]. Mỗi lần ngâm kéo dài 1 phút ở nhiệt độ 25 độ C dưới chế độ lắc 100 vòng/phút; giữa các lần ngâm và qua đêm, mẫu răng được bảo quản trong nước bọt nhân tạo không lắc [2].
Kết quả phân tích năm 2021 chỉ ra độ pH của các loại nước ép pha từ bột dao động từ 2,86 (nhóm chanh vàng) đến 3,84 (nhóm hạt điều), trong khi độ axit chuẩn độ nằm trong khoảng từ 14,5 mmol/L (nhóm hạt điều) đến 90,00 mmol/L (nhóm chanh vàng) [2]. Nước chanh vàng có hàm lượng canxi thấp nhất (2,76%) và không có phốt pho (0,00%) [2]. Trong khi đó, nước ép cam, dứa và hạt điều có nồng độ canxi và phốt pho cao nhất nên ít gây xói mòn hơn nước chanh vàng [2]. Đo đạc thực tế cho thấy mức độ mất bề mặt men răng trung bình ở nhóm nước ép dứa là 0,36 micromet (độ lệch chuẩn 0,04 micromet) và nhóm hạt điều là 0,16 micromet (độ lệch chuẩn 0,08 micromet), thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với mức mất 0,52 micromet (độ lệch chuẩn 0,16 micromet) của nhóm nước chanh vàng [2]. Mức độ hao hụt bề mặt của nhóm chanh vàng không có sự khác biệt đáng kể so với nhóm đối chứng axit citric (0,39 micromet) và nhóm nước cam (0,41 micromet) [2].
Gần đây nhất, nghiên cứu năm 2025 tại Malaysia đã áp dụng cách tiếp cận sát thực tế hơn bằng cách sử dụng nước trái cây tươi ép trực tiếp tại địa phương và răng người đã nhổ [1]. Song song với khảo sát 189 người, nhóm nghiên cứu đã thực hiện thí nghiệm ngâm 40 chiếc răng tiền hàm của người vào nước cốt chanh xanh, nước ép dứa tươi, axit citric (đối chứng dương) hoặc nước cất (đối chứng âm) trong thời gian 10 ngày dưới điều kiện mô phỏng khoang miệng [1]. Các chỉ số về mất thể tích men răng, độ nhám bề mặt và độ cứng vi mô được đo trước và sau khi ngâm [1]. Kết quả xác nhận cả nước chanh xanh và nước ép dứa tươi đều làm giảm đáng kể độ cứng vi mô của men răng và làm tăng độ nhám bề mặt răng với mức ý nghĩa thống kê rất cao (p < 0,0001) [1]. Trong đó, nước chanh xanh gây mất thể tích men răng lớn nhất do có độ axit cao hơn nước dứa [1].
Điểm mạnh và giới hạn của các bằng chứng hiện tại
Các nghiên cứu trên đã cung cấp số liệu định lượng cụ thể về độ cứng, độ nhám và độ dày lớp men răng bị mất khi tiếp xúc với nước ép dứa [1], [2]. Việc kết hợp cả mô hình nước ép pha từ bột công nghiệp lẫn nước ép dứa tươi trên mẫu răng thật của người giúp phản ánh khá toàn diện nguy cơ từ loại đồ uống này [1], [2].
Tuy nhiên, người đọc cần hiểu rõ giới hạn lớn nhất của tất cả các dữ liệu trên: chúng đều là nghiên cứu trong ống nghiệm (in vitro) [1], [3], [2], [5]. Một nghiên cứu năm 2021 về nước ép trái cây công nghiệp đã thẳng thắn chỉ ra rằng mô hình mô phỏng xói mòn trong phòng thí nghiệm không cung cấp được thông tin đầy đủ về những gì thực sự diễn ra bên trong khoang miệng con người [5]. Trong đời sống thực, sự phát triển của tình trạng mòn răng do axit chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các yếu tố sinh học và hành vi của từng cá nhân, chẳng hạn như lưu lượng nước bọt tự nhiên, khả năng đệm của nước bọt hay cách thức nuốt đồ uống [5]. Ngoài ra, kết quả giữa các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đôi khi có sự mâu thuẫn (ví dụ tác động của nước cam và nước lựu khác nhau giữa nghiên cứu năm 2011 và năm 2021) do sự khác biệt về thiết kế thí nghiệm, phương pháp đo lường độ xói mòn và quy trình xử lý axit [3], [2], [5].
Những hiểu lầm thường gặp về nước ép và men răng
Hiểu lầm phổ biến đầu tiên là cho rằng chỉ có nước ngọt có ga, nước tăng lực hoặc bột pha nước trái cây công nghiệp mới làm hỏng men răng, còn nước ép dứa tươi nguyên chất tại nhà thì hoàn toàn vô hại [1], [2], [4]. Thực tế, thí nghiệm năm 2025 đã chứng minh nước ép dứa tươi tự nhiên vẫn làm giảm mạnh độ cứng vi mô và làm nhám bề mặt men răng thật của người [1].
Hiểu lầm thứ hai là đánh giá mức độ hại răng chỉ dựa vào cảm giác chua hay độ pH đơn thuần. Một nghiên cứu năm 2008 khảo sát các loại đồ uống phổ biến tại Hoa Kỳ (gồm nước ép 100%, nước ngọt thường, nước ngọt ăn kiêng và đồ uống thể thao) trên men răng và chân răng trong 25 giờ đã kết luận rằng độ sâu của tổn thương xói mòn không có mối tương quan trực tiếp với riêng độ pH hay độ axit chuẩn độ [4]. Thay vào đó, hàm lượng canxi và phốt pho sẵn có trong quả dứa chính là yếu tố giúp nước ép dứa ít gây mất bề mặt men răng hơn so với nước chanh [2], [5]. Các loại nước ép được bổ sung thêm canxi cũng đã được chứng minh trong các thí nghiệm in vitro là ít gây xói mòn răng hơn [5].
Ai nên thận trọng khi uống nước ép dứa?
Dựa trên cơ chế mất khoáng của mô răng, những người đang có tình trạng lộ ngà răng hoặc tụt lợi làm lộ chân răng cần đặc biệt thận trọng khi uống nước ép dứa và các đồ uống có tính axit [4], [5]. Do ngà răng có tỷ lệ khoáng chất thấp hơn (chỉ gần 47% thể tích) và dễ hòa tan hơn men răng, tốc độ mất khoáng ở vùng ngà răng khi gặp axit có xu hướng diễn ra mạnh hơn trong giai đoạn đầu tiếp xúc [5].
Nhóm thứ hai cần lưu ý là trẻ em và những người có thói quen pha thêm nhiều đường vào nước ép dứa [1], [3]. Khảo sát năm 2025 cho thấy tới 75,7% người trưởng thành thích uống nước ép có đường, trong khi nước ép dứa tự thân đã chứa các nguyên tố vi lượng như selen, sắt, mangan và biểu hiện tính chất gây sâu răng khi thời gian tiếp xúc kéo dài [1], [3]. Những người có thói quen vệ sinh răng miệng chưa tốt (chỉ chải răng dưới hai lần mỗi ngày) cũng đối mặt với nguy cơ tổn thương men răng cao hơn [1]. Nếu bạn đang có bệnh lý răng miệng, mòn cổ răng hoặc đang điều trị nha khoa, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc nha sĩ để có chế độ dinh dưỡng phù hợp.
Cách uống nước ép dứa an toàn cho men răng
Bạn không cần phải loại bỏ hoàn toàn nước ép dứa khỏi thực đơn, nhưng việc điều chỉnh cách uống sẽ giúp giảm thiểu đáng kể tác hại của axit lên men răng. Do mức độ xói mòn của nước ép dứa tăng lên theo thời gian tiếp xúc và mức độ axit cũng tăng thêm nếu để nước ép sau 24 giờ, bạn nên uống nước ép ngay sau khi chế biến và uống gọn trong một lần, tránh ngậm lâu trong miệng hay nhâm nhi rải rác suốt cả ngày [3].
Khi chọn mua các sản phẩm nước ép đóng hộp hoặc bột pha nước trái cây, việc ưu tiên các sản phẩm có hàm lượng canxi, phốt pho cao hoặc sản phẩm được bổ sung canxi sẽ giúp tạo môi trường bão hòa khoáng chất, từ đó bảo vệ bề mặt răng tốt hơn trước sự tấn công của axit [2], [5]. Hạn chế tối đa việc cho thêm đường vào nước ép dứa để tránh làm tăng nguy cơ sâu răng phối hợp [1], [3].
Cuối cùng, hãy duy trì thói quen chải răng đều đặn hai lần mỗi ngày để bảo vệ sức khỏe răng miệng tổng thể [1]. Sau khi vừa uống nước ép dứa, bề mặt men răng đang có hiện tượng giảm độ cứng vi mô do axit, bạn có thể súc miệng trước bằng nước lọc để làm trôi bớt lượng axit bám trên răng [1].
Tóm lại, axit trong nước ép dứa thực sự có khả năng làm giảm độ cứng và gây xói mòn men răng, dù mức độ phá hủy nhẹ hơn so với nước chanh nhờ có chứa canxi và phốt pho tự nhiên [1], [2]. Thưởng thức nước ép dứa không thêm đường, không ngậm lâu trong miệng và duy trì vệ sinh răng miệng đúng cách mỗi ngày là chìa khóa giúp bạn tận hưởng thức uống này mà không làm hại nụ cười của mình [1], [3].
