Nhiều thai phụ thường truyền tai nhau việc ăn canh rong biển hoặc các món chế biến từ rong biển để thanh nhiệt, bổ máu và bồi bổ thai nhi. Rong biển là thực phẩm giàu khoáng chất, đặc biệt là iốt – vi chất dinh dưỡng thiết yếu giúp cơ thể tổng hợp hormone tuyến giáp để hỗ trợ bé phát triển não bộ. Tuy nhiên, không ít bà bầu băn khoăn liệu ăn nhiều rong biển có thực sự an toàn tuyệt đối hay không.
Câu trả lời ngắn gọn là: rong biển rất giàu dinh dưỡng, nhưng ăn quá nhiều lại tiềm ẩn rủi ro lớn đối với sức khỏe tuyến giáp của cả mẹ và bé. Cả tình trạng thiếu hụt lẫn dư thừa iốt trong thời kỳ mang thai đều có thể dẫn đến chứng suy giáp bẩm sinh ở trẻ sơ sinh [1]. Việc nạp thừa iốt từ rong biển hoàn toàn có thể gây ức chế ngược tuyến giáp non nớt của thai nhi, dẫn tới nguy cơ suy giáp thoáng qua hoặc vĩnh viễn nếu không được phát hiện kịp thời [1].
Cơ chế tác động của iốt đối với thai nhi
Iốt là thành phần cơ bản và không thể thiếu để cơ thể sản xuất hormone tuyến giáp, điều hòa quá trình trao đổi chất và định hình hệ thần kinh trung ương của thai nhi [2]. Khi mang thai, nhu cầu cung cấp iốt cho thai nhi phụ thuộc đồng thời vào lượng iốt mẹ nạp vào qua đường ăn uống và khả năng vận chuyển tích cực qua nhau thai [2]. Các hormone liên quan đến thai kỳ như oxytocin và hCG có vai trò kích thích nhau thai hấp thu iodide để bảo vệ thai nhi khỏi nguy cơ thiếu chất [2].
Dù vậy, khả năng tự điều hòa của tuyến giáp thai nhi chưa hoàn thiện. Khi mẹ tiêu thụ lượng thực phẩm chứa quá nhiều iốt, lượng khoáng chất này vượt qua nhau thai với nồng độ lớn có thể gây ra hiện tượng ức chế tạm thời sự tổng hợp hormone giáp (hiệu ứng Wolff-Chaikoff). Tình trạng dư thừa iốt này nếu kéo dài sẽ khiến thai nhi hoặc trẻ mới sinh bị suy tuyến giáp nghiêm trọng [2, 3]. Trẻ sơ sinh bị suy giáp nếu không được can thiệp kịp thời sẽ bị ảnh hưởng nặng nề đến sự phát triển trí tuệ và thể chất [1].
Dư thừa iốt từ rong biển: Những trường hợp thực tế cảnh báo
Nhiều người nghĩ rằng rong biển là thực phẩm tự nhiên nên ăn bao nhiêu cũng an toàn. Dù vậy, các báo cáo y khoa thực tế đã ghi nhận hậu quả nghiêm trọng từ thói quen này:
Một báo cáo năm 2021 tại Hà Lan đã mô tả trường hợp một bé trai sơ sinh đủ tháng mắc chứng suy giáp bẩm sinh thoáng qua do mẹ ăn rong biển mỗi ngày suốt thời gian mang thai và cho con bú [1]. Em bé chào đời ở tuần thai thứ 38 với cân nặng 3350g, nhưng khi sàng lọc sơ sinh lúc 8 ngày tuổi, chỉ số hormone TSH trong máu đã vọt lên 23 mE/L (mức chuẩn bình thường là dưới 7 mE/L) [1]. Mẹ của bé thuộc gia đình da trắng gốc Âu không hề có tiền sử bệnh tuyến giáp, chứng minh rằng lượng iốt quá mức từ rong biển có thể gây tăng TSH ở trẻ sơ sinh thuộc bất kỳ sắc tộc nào và đe dọa trực tiếp sự phát triển thần kinh của bé [1].
Trước đó, một nghiên cứu bệnh án năm 2018 cũng ghi nhận một em bé bị suy giáp sơ sinh do thừa iốt, được phát hiện lúc 15 ngày tuổi qua chương trình sàng lọc [3]. Nguyên nhân xuất phát từ việc mẹ uống canh rong biển liên tục trong thai kỳ và kéo dài sang cả thời kỳ hậu sản [3]. Các bác sĩ đã phải yêu cầu người mẹ dừng ngay việc ăn canh rong biển, tạm ngừng cho con bú mẹ và kết hợp điều trị ngắn hạn bằng thuốc levothyroxine cho bé [3]. May mắn thay, sau 4 tháng ngưng nạp iốt quá mức và điều trị, tình trạng suy giáp của bé mới hồi phục, các chỉ số phát triển trở lại bình thường [3].
Các nghiên cứu quy mô nói gì về lượng iốt nạp vào cơ thể?
Các nghiên cứu quan sát trên cộng đồng lớn cũng làm rõ thêm mối liên hệ giữa lượng iốt đưa vào cơ thể và kết quả sinh nở:
Năm 2023, một nghiên cứu thuần tập trên 349 phụ nữ mang thai ở Hàn Quốc (302 người tái khám sau sinh) đã đánh giá tác động của thói quen ăn canh rong biển [4]. Trong thai kỳ, lượng iốt tiêu thụ trung vị của các bà mẹ là 459 mcg/ngày; lượng này không làm ảnh hưởng đáng kể đến chức năng tuyến giáp của mẹ hay kết cục sinh nở [4]. Tuy nhiên, sau khi sinh, do tập quán tẩm bổ tăng vọt, lượng iốt trung vị đưa vào cơ thể vọt lên tới 1759 mcg/ngày [4]. Có tới 93,4% sản phụ ăn canh rong biển sau sinh, và những ai ăn 3-4 bữa canh rong biển mỗi ngày có thể nạp tới 3063 mcg iốt/ngày – mức cao gấp nhiều lần giới hạn an toàn [4].
Mặt khác, nghiên cứu trích xuất từ dữ liệu ELSPAC công bố năm 2018 phát hiện rằng lượng iốt ước tính nạp vào qua ăn uống hàng ngày có mối liên hệ nghịch với kích thước nhau thai [5]. Cứ mỗi 100 mcg iốt mẹ tiêu thụ thêm mỗi ngày trong thai kỳ, trọng lượng bánh nhau ghi nhận giảm trung bình 2,5% [5].
Một nghiên cứu thuần tập khác năm 2025 cũng chỉ ra mối tương tác phức tạp: sự kết hợp giữa việc thiếu hụt nghiêm trọng vitamin D và lượng iốt nạp vào cơ thể quá mức trong 3 tháng đầu thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ kháng thể kháng thụ thể TSH (TRAb) dương tính ở người mẹ [6]. Không những thế, việc tiêu thụ rong biển ăn được còn ghi nhận mối liên hệ thuận với nồng độ các chất chuyển hóa phthalate (chất làm dẻo như MEP, MiBP, DEHP) trong nước tiểu của phụ nữ mang thai [6].
Thiếu hụt iốt nhẹ và dư thừa iốt: Trạng thái nào đáng lo ngại hơn?
Khi bàn về dinh dưỡng thai kỳ, nhiều thai phụ chỉ lo con bị thiếu chất mà quên mất rủi ro từ việc bổ sung quá đà.
Một nghiên cứu công bố năm 2022 theo dõi dựa trên hồ sơ sinh nở cho thấy tình trạng thiếu hụt iốt mức độ nhẹ ở người mẹ không gây tác động xấu trực tiếp lên các kết cục thai kỳ [2]. Các mô bánh nhau của mẹ và bé dường như không quá nhạy cảm với những biến động nhỏ của nguồn cung cấp iốt, nhờ các cơ chế bù trừ sinh lý của cơ thể [2]. Một nghiên cứu theo dõi kéo dài 11 năm trên trẻ 11 tuổi công bố năm 2023 cũng khẳng định nồng độ iốt niệu của người mẹ trong thai kỳ không phải là yếu tố dự báo độc lập đối với sự phát triển thể chất hay chỉ số IQ dài hạn của trẻ [7].
Ngược lại, tình trạng thừa iốt lại cực kỳ phổ biến và đáng lo ngại. Tổng quan y khoa năm 2023 dẫn một phân tích tổng hợp ghi nhận tỷ lệ thai phụ bị dư thừa iốt trong thai kỳ lên đến 52% [8]. Cùng lúc đó, phân tích tổng hợp này cũng cho thấy chưa có bằng chứng rõ ràng chứng minh việc tự ý bổ sung iốt đem lại lợi ích phát triển thần kinh nhận thức cho bé ở những khu vực chỉ thiếu iốt nhẹ đến trung bình [8]. Báo cáo nhấn mạnh rằng tiêu thụ quá nhiều iốt có thể gây hại cho thai nhi và là điều bắt buộc phải tránh trong suốt thai kỳ [8].
Những hiểu lầm thường gặp khi dùng rong biển dưỡng thai
Hiểu lầm thứ nhất: Rong biển là rau biển tự nhiên nên ăn càng nhiều càng thông minh. Thực tế, hàm lượng iốt trong rong biển rất cao và không đồng đều giữa các loại. Việc ăn vô tội vạ khiến lượng iốt nạp vào vượt xa ngưỡng dung nạp tối đa, gây ức chế tuyến giáp của bé [2, 3].
Hiểu lầm thứ hai: Chỉ cần mẹ không bị bướu cổ hay bệnh tuyến giáp thì con sẽ hoàn toàn an toàn. Trường hợp bé sơ sinh tại Hà Lan mắc suy giáp bẩm sinh đã chứng minh người mẹ hoàn toàn khỏe mạnh, không có tiền sử bệnh lý giáp, nhưng thai nhi vẫn bị ảnh hưởng nghiêm trọng do lượng iốt thâm nhập trực tiếp qua nhau thai [1].
Hiểu lầm thứ ba: Uống bổ sung viên vitamin tổng hợp có chứa iốt rồi ăn thêm nhiều rong biển mỗi ngày cho chắc. Đây là nguyên nhân hàng đầu đẩy thai phụ vào tình trạng quá tải iốt, vì bản thân viên uống vi chất thai kỳ thường đã tính toán đủ lượng iốt cần thiết mỗi ngày [8].
Nhóm thai phụ cần đặc biệt thận trọng với rong biển
Dù rong biển có thể cung cấp chất xơ và khoáng chất, những đối tượng sau cần hết sức cẩn trọng hoặc tham khảo kỹ ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi dùng:
Thứ nhất là các thai phụ đang có vấn đề về tuyến giáp như viêm tuyến giáp tự miễn, có kháng thể tuyến giáp hoặc đang điều trị bệnh lý giáp. Dư thừa iốt có thể kích hoạt các phản ứng miễn dịch phức tạp hoặc làm biến động chức năng giáp [6].
Thứ hai là những người đang sử dụng các sản phẩm bổ sung vi chất thai kỳ có chứa iốt hàm lượng cao. Việc kết hợp cả thực phẩm chức năng và ăn rong biển liên tục dễ vượt qua giới hạn dung nạp cho phép [8].
Thứ ba là phụ nữ mang thai có tiền sử sinh con bị rối loạn tuyến giáp bẩm sinh hoặc nghi ngờ thiếu hụt vitamin D nặng trong 3 tháng đầu thai kỳ [6].
Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú không nên tự ý dùng rong biển làm phương thuốc lợi sữa hay dưỡng thai theo các phương pháp truyền miệng thiếu kiểm chứng [2, 3]. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thay đổi chế độ dinh dưỡng lớn hoặc khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Hướng dẫn sử dụng rong biển an toàn và cân bằng trong bữa ăn
Nếu yêu thích hương vị của rong biển, thai phụ hoàn toàn có thể thưởng thức nhưng cần tuân thủ những nguyên tắc cân bằng sau:
Tần suất hợp lý: Chỉ nên ăn rong biển từ 1 đến 2 lần mỗi tuần, mỗi lần một lượng vừa phải (như một bát canh nhỏ hoặc vài lá rong biển cuộn). Tuyệt đối không dùng làm món ăn chính mỗi ngày, không uống nước canh rong biển thay canh rau thông thường [1, 2].
Chế biến đúng cách: Trước khi nấu, nên ngâm rong biển khô vào nước lạnh khoảng 15-20 phút rồi rửa sạch, xả lại nhiều lần và luộc sơ, bỏ phần nước ngâm đầu tiên. Biện pháp này giúp rửa trôi bớt lượng muối khoáng và một phần iốt dư thừa, cũng như giảm bớt nguy cơ nhiễm tạp chất từ môi trường biển [6].
Đa dạng hóa nguồn dinh dưỡng: Thay vì tập trung bồi bổ bằng rong biển, hãy cung cấp nguồn đạm động vật lành mạnh như thịt, cá tươi, trứng. Nghiên cứu cho thấy lượng đạm động vật đầy đủ có liên quan đến việc giảm nguy cơ phát triển các kháng thể tuyến giáp bất lợi trong thai kỳ [6]. Đảm bảo ăn uống đa dạng thực phẩm để đáp ứng nhu cầu dưỡng chất một cách tự nhiên.
Nhìn chung, iốt là vi chất rất cần thiết nhưng ranh giới giữa vừa đủ và quá liều là rất mong manh trong thai kỳ. Phụ nữ mang thai không nên lạm dụng rong biển như một loại thần dược dưỡng thai siêu bổ. Hãy giữ một chế độ ăn uống điều độ, kiểm tra kỹ thành phần viên uống bổ sung và luôn lắng nghe tư vấn chuyên môn từ bác sĩ sản khoa để bảo vệ tuyến giáp của con yêu ngay từ trong bụng mẹ.
