Bổ sung điện giải vào nước lọc có cần thiết cho người làm việc văn phòng?

Nhiều dân văn phòng hiện nay có thói quen pha bột hoặc viên sủi điện giải vào bình nước lọc để uống lai rai suốt 8 tiếng ngồi máy lạnh. Nhiều người tin rằng nước điện giải giúp cơ thể tỉnh táo hơn và bù nước tốt hơn nước lọc thông thường.

Thực tế, người làm việc văn phòng ngồi tĩnh tại không cần bổ sung thêm điện giải vào nước lọc hàng ngày. Các gói bù điện giải chứa ion natri và kali vốn được thiết kế cho người lao động nặng nhọc ngoài trời nóng hoặc vận động cường độ cao kéo dài, khi cơ thể mất nhiều mồ hôi ^[1].

Nhu cầu điện giải khác nhau thế nào giữa ngồi văn phòng và lao động nặng?

Điện giải trong cơ thể (chủ yếu là natri và kali) bị thất thoát ra ngoài phần lớn qua tuyến mồ hôi khi làm việc trong môi trường nhiệt độ cao ^[2]. Tốc độ đổ mồ hôi khác nhau ở từng người và phụ thuộc vào điều kiện môi trường xung quanh ^[1]. Ở những người mặc đồ bảo hộ và làm việc trong môi trường rất nóng, lượng mồ hôi mất đi có thể lên tới 2,25 lít mỗi giờ ^[1]. Khi lượng mồ hôi thoát ra vượt quá lượng nước nạp vào, cơ thể sẽ rơi vào tình trạng thiếu hụt nước (mất nước) và rối loạn điện giải ^[2].

Tình trạng thiếu nước nhẹ (hypohydration) được định nghĩa là khi cơ thể giảm 2% khối lượng do mất mồ hôi ^[3]. Vận động thể lực trong lúc mất nước sẽ làm giảm khả năng tỏa nhiệt của cơ thể, tăng nguy cơ mắc các bệnh do nhiệt, tiêu cơ vân và hạ natri máu do gắng sức ^[3]. Do đó, bù nước và điện giải là yêu cầu thiết yếu cho nhóm lao động nặng ngoài trời hoặc vận động viên bền bỉ ^[3].

Ngược lại, công việc văn phòng có đặc trưng là hoạt động thể chất rất thấp và thời gian ngồi tĩnh tại kéo dài ^[4]. Hành vi tĩnh tại được định nghĩa là bất kỳ hoạt động thức nào ở tư thế ngồi hoặc tựa lưng có mức tiêu hao năng lượng từ 1,5 MET trở xuống (MET là đơn vị đo mức tiêu hao năng lượng của cơ thể) ^[4].

Một nghiên cứu công bố năm 2013 khảo sát 50 nhân viên văn phòng tại Perth (Úc) đeo thiết bị đo gia tốc trong 7 ngày cho thấy thời gian ngồi tĩnh tại chiếm tới 81,8% tổng số giờ làm việc ^[4]. Hoạt động nhẹ chỉ chiếm 15,3% và vận động từ mức trung bình đến mạnh chỉ chiếm 2,9% giờ làm ^[4]. Tỷ lệ ngồi ở chỗ làm cao hơn đáng kể so với mức 68,9% thời gian tĩnh tại ngoài giờ làm ^[4]. Nhân viên văn phòng cũng thường ngồi liền mạch các đợt trên 30 phút và ít nghỉ giải lao hơn ^[4].

Một nghiên cứu khác công bố năm 2018 cũng ghi nhận tỷ lệ ngồi làm việc tại văn phòng chiếm 64% thời gian, thấp hơn một chút so với mức 70% đến 82% ở các khảo sát trước đó tại Úc, Anh và Thụy Điển (trên 140 nhân viên tổng đài với 81% thời gian ngồi) nhờ có bàn làm việc đứng - ngồi kết hợp ^[5]. Với mức tiêu hao năng lượng thấp (từ 1,5 MET trở xuống) và không tiếp xúc nhiệt độ khắc nghiệt, người làm văn phòng hầu như không rơi vào cảnh mất mồ hôi ồ ạt như lao động thể lực ^[4].

Nghiên cứu khoa học nói gì về việc bù điện giải tại nơi làm việc?

Các bằng chứng khoa học ủng hộ việc uống nước pha điện giải đều tập trung vào nhóm lao động chân tay nặng nhọc dưới thời tiết nắng nóng. Một tổng quan khoa học năm 2002 nhằm cung cấp cơ sở cho các chuyên gia an toàn lao động chỉ ra rằng, phần lớn nghiên cứu về bù nước vốn được thực hiện trong bối cảnh thể thao ^[1]. Khi áp dụng vào môi trường công nghiệp nóng bức, các loại đồ uống chứa hàm lượng điện giải và carbohydrate từ thấp đến trung bình mang lại lợi thế đáng kể để bổ sung hoặc thay thế nước lọc ^[1].

Một nghiên cứu năm 1996 khảo sát nhóm nam công nhân có thể trạng khác nhau làm việc dưới áp lực nhiệt bằng phương pháp thu thập mồ hôi mới ^[2]. Kết quả cho thấy mất natri qua mồ hôi rất khác nhau giữa từng người và không liên quan chặt chẽ đến tốc độ đổ mồ hôi ^[2]. Nghiên cứu này khẳng định các chất bổ sung điện giải (natri và kali) nhìn chung không bắt buộc tại nơi làm việc thông thường, nhưng sẽ cần thiết trong những hoàn cảnh làm việc kéo dài trên 3 giờ dưới nhiệt độ cao để tránh hạ natri máu ^[2]. Ngoài ra, cơ thể cần tối thiểu 9 giờ tiếp xúc nhiệt để bắt đầu quá trình thích nghi nhiệt (giúp giảm lượng natri mất qua mồ hôi vào mùa hè so với mùa đông) ^[2].

Năm 2006, một nghiên cứu tại đông nam Brazil đã theo dõi những người thợ cắt mía thời vụ trong suốt vụ thu hoạch kéo dài 8 tháng ^[6]. Nhóm công nhân này được bổ sung hàng ngày 3 sản phẩm: sữa, hỗn hợp bột sắn tẩm gia vị và dung dịch bù điện giải, cung cấp thêm khoảng 398 kcal và 28,5 g chất đạm mỗi ngày ^[6]. Kết quả giúp công nhân duy trì khối lượng cơ nạc, cải thiện đáng kể tình trạng hydrat hóa (đủ nước), nồng độ albumin và cholesterol trong máu, đồng thời không có trường hợp nào phải nghỉ ốm do mất nước ^[6].

Gần đây hơn, một thử nghiệm thực tế kéo dài 3 tuần công bố năm 2020 đã theo dõi 50 công nhân cắt mía tại Guatemala làm việc nặng dưới thời tiết rất nóng ẩm (trung bình cắt và xếp 6 tấn mía trong hơn 8 giờ mỗi ngày) ^[3]. Công nhân được can thiệp uống dung dịch điện giải trong 2 trên 3 tuần và lấy mẫu máu, nước tiểu hàng tuần ^[3]. Kết quả cho thấy tăng lượng điện giải giúp giảm tổn thương cơ, duy trì chức năng thận và giữ nồng độ điện giải trung bình trong ngưỡng bình thường ^[3]. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng ghi nhận dấu hiệu nhẹ của hạ natri máu khi công nhân uống lượng chất lỏng ở mức cao ^[3].

Một nghiên cứu thí điểm khác công bố năm 2022 trên 30 công nhân nông nghiệp đã so sánh trực tiếp việc uống nước lọc và nước điện giải ^[7]. Sau một ngày làm việc bình thường không can thiệp, vào ngày thử nghiệm, 30 người được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: 16 người uống 5 lít (169 oz) nước lọc và 14 người uống 5 lít nước pha điện giải ^[7]. Cuối ngày làm việc, không có ai trong nhóm uống điện giải bị suy giảm mức lọc cầu thận ước tính (eGFR dưới 90 mL/phút/1,73 m2) hoặc gặp tổn thương thận cấp (AKI) ^[7]. Trong khi đó, nhóm chỉ uống nước lọc có 15% người có mức lọc cầu thận dưới 90 và 23% người đạt tiêu chuẩn chẩn đoán tổn thương thận cấp (ở ngày đối chứng không can thiệp, tỷ lệ này lần lượt là 28% và 18%) ^[7].

Hiểu lầm thường gặp khi tự pha điện giải uống nơi công sở

Từ các dữ liệu trên, có thể thấy lợi ích bảo vệ thận và cơ bắp của nước điện giải được chứng minh ở người lao động vắt kiệt sức dưới nắng nóng và uống tới 5 lít nước mỗi ngày ^[7]. Nhiều nhân viên văn phòng đang áp dụng nhầm kết quả của nhóm lao động khắc nghiệt này vào môi trường phòng lạnh.

Hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng cứ uống nước điện giải thì cơ thể sẽ khỏe và đỡ mệt hơn nước lọc. Ngay cả trong môi trường lao động có nhiệt, nghiên cứu năm 1996 đã chỉ rõ việc bổ sung natri và kali không phải lúc nào cũng cần thiết nếu thời gian tiếp xúc nhiệt chưa quá 3 giờ ^[2]. Với người ngồi một chỗ suốt hơn 80% thời gian làm việc và chỉ vận động nhẹ trong khoảng 15% thời gian như dân công sở, lượng mồ hôi tiết ra là rất ít ^[4].

Bên cạnh đó, các nghiên cứu về hành vi tĩnh tại ở văn phòng năm 2013 và 2018 cũng có những giới hạn nhất định, chẳng hạn dữ liệu đo đạc dưới 6 giờ hoặc sai lệch chọn mẫu từ các công ty ủng hộ dự án sức khỏe ^[5]. Dù vậy, điểm chung rõ ràng nhất là công việc bàn giấy gây rủi ro sức khỏe do ngồi lâu một chỗ chứ không phải do mất nước và muối khoáng qua mồ hôi ^[4]. Việc nạp thêm muối natri và đường (carbohydrate) từ các gói điện giải khi không đổ mồ hôi là điều dư thừa.

Ai nên thận trọng khi sử dụng nước bù điện giải?

Nước điện giải chứa các ion khoáng chất như natri, kali và đôi khi kèm theo năng lượng từ đường ^[1]. Với người khỏe mạnh làm việc văn phòng, uống nước lọc và ăn uống cân bằng đã cung cấp đủ lượng khoáng chất cần thiết.

Những người có bệnh nền cần đặc biệt lưu ý khi tự ý pha điện giải uống hàng ngày. Người có bệnh lý tăng huyết áp, suy tim, bệnh thận mạn tính hoặc đang phải ăn nhạt theo chỉ định y tế cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng các sản phẩm chứa natri và kali. Ngay cả ở công nhân lao động nặng, việc uống quá nhiều chất lỏng trong thời gian ngắn cũng có thể dẫn đến dấu hiệu hạ natri máu nhẹ do pha loãng ^[3]. Người đang dùng thuốc điều trị dài ngày cũng nên tham khảo bác sĩ để tránh tương tác bất lợi với các ion khoáng chất.

Cách bù nước và vận động hợp lý cho dân văn phòng

Đối với nhân viên văn phòng làm việc trong điều kiện mát mẻ, nước lọc thông thường là lựa chọn tốt nhất. Bạn chỉ nên chia nhỏ lượng nước uống đều đặn trong ngày thay vì đợi đến khi khát khô cổ mới uống.

Nếu bạn phải chuyển sang làm việc ở môi trường ấm nóng hoặc đi công tác hiện trường ngoài trời, bạn có thể áp dụng mức khuyến nghị của Cơ quan Quản lý An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Bắc Mỹ (OSHA): uống khoảng một cốc 250 ml nước mỗi 20 phút ^[8]. Với điều kiện làm việc nóng (nhưng dưới 45 độ C), tốc độ bù nước được khuyến nghị là 500 ml mỗi giờ, tức 250 ml mỗi 30 phút ^[2]. Chỉ khi bạn tập thể thao đổ nhiều mồ hôi hoặc lao động ngoài trời nắng nóng kéo dài trên 3 giờ, việc bổ sung thêm gói điện giải (natri, kali) mới thực sự phát huy tác dụng ngăn ngừa hạ natri máu và bảo vệ cơ, thận ^[3].

Ngoài chuyện uống nước, vấn đề lớn nhất của dân văn phòng là các đợt ngồi liền mạch trên 30 phút làm tăng nguy cơ sức khỏe ^[4]. Dù hiện chưa có hướng dẫn chính thức thật chi tiết về tần suất nghỉ giải lao chuẩn xác khi ngồi làm việc, bạn nên chủ động đứng dậy đi lấy nước, vươn vai hoặc sử dụng bàn làm việc đứng - ngồi kết hợp để cắt ngắn thời gian ngồi tĩnh tại ^[5].

Tóm lại, bổ sung điện giải vào nước lọc là không cần thiết đối với người làm việc văn phòng ngồi tĩnh tại trong phòng mát. Bạn hãy ưu tiên uống nước lọc thông thường, ăn uống đủ chất và tận dụng chính những lần đứng dậy đi rót nước để vận động nhẹ nhàng, giảm bớt thời gian ngồi một chỗ.