Chế độ ăn giảm muối như DASH thường khuyến nghị hạ natri xuống mức thấp để kiểm soát huyết áp cho người ít vận động. Tuy nhiên, với những người làm việc thể lực nặng nhọc trong môi trường nhiệt độ cao, việc áp dụng máy móc mức muối thấp nhất có thể gây rối loạn điện giải và suy giảm hiệu suất nghiêm trọng.

Các dữ liệu nghiên cứu không đánh giá trực tiếp thực đơn DASH, nhưng đo lường cụ thể lượng mồ hôi và natri thất thoát ở các môi trường làm việc khắc nghiệt [1], [2]. Khi cơ thể mất từ vài lít đến hơn chục lít mồ hôi mỗi ca làm việc, nhu cầu bổ sung natri sẽ vượt xa mức giới hạn thông thường [1].

Áp dụng mức natri quá thấp có an toàn cho người lao động nặng?

Mức khuyến nghị natri tối thiểu của DASH (khoảng 1.500 mg/ngày) không phù hợp cho người mất lượng mồ hôi khổng lồ. Bằng chứng thực nghiệm cho thấy thợ mỏ và lao động chân tay làm việc ca 10-12 giờ trong môi trường nóng có thể mất từ 8 đến 10 lít mồ hôi, thậm chí đạt mức cực hạn 12 lít mỗi ngày [1].

Lượng natri thất thoát qua mồ hôi ở mức vận động này có thể vượt quá 10 g natri mỗi ngày, tương đương hơn 25 g muối ăn (NaCl) [1]. Do đó, việc cắt giảm muối quá mức trong khẩu phần của nhóm đối tượng này là không an toàn, khiến cơ thể không bù đắp kịp lượng điện giải mất đi [1], [2].

5 nhóm lao động ghi nhận lượng mất muối và nước cực hạn

Dựa trên các nghiên cứu quan sát và đo lường tại nơi làm việc, các nhóm lao động sau chịu áp lực nhiệt và mất điện giải rất lớn:

  1. Thợ mỏ làm việc trong hầm lò: Nghiên cứu chỉ ra thợ mỏ làm ca 12 giờ trong môi trường nóng thường xuyên mất 8-10 lít dịch qua mồ hôi, lượng natri mất đi mỗi ca có thể vượt quá 10 g [1].
  2. Lao động nông nghiệp ngoài trời: Khảo sát trên công nhân nông nghiệp ngành mía đường cho thấy họ thường xuyên lao động quá giới hạn nhiệt an toàn, bắt đầu ca làm việc trong tình trạng thiếu nước và không kịp bù lượng dịch đã mất [3].
  3. Công nhân công nghiệp ngoài trời: Nghiên cứu tại Canada ghi nhận chỉ số nhiệt độ cầu ướt (WBGT) tại khu vực làm việc thực tế tăng cao, tương quan trực tiếp với lượng mồ hôi mất đi mỗi giờ của công nhân công nghiệp [4].
  4. Lao động chân tay làm ca kéo dài (>3 giờ) trong môi trường nhiệt: Thực nghiệm ghi nhận người làm việc liên tục trên 3 giờ trong điều kiện áp lực nhiệt có nguy cơ hạ natri máu nếu chỉ uống nước lọc mà không kèm điện giải [2].
  5. Người mới làm việc chưa thích nghi nhiệt độ: Người chưa thích nghi nhiệt độ có nồng độ natri trong mồ hôi cao hơn (trung bình 64 mmol/L vào mùa đông) so với người đã thích nghi (45 mmol/L vào mùa hè) [1]. Ngay cả khi tiết ít mồ hôi hơn, người chưa thích nghi vẫn mất tới 6 g natri trong ca làm 10 giờ ở điều kiện 35°C [1].

Bằng chứng khoa học về sự thất thoát natri thực tế

Một nghiên cứu năm 2008 trên nhóm lao động làm việc ca 10 giờ ở môi trường vừa phải (35°C, độ ẩm 50%) và cường độ 40% VO2max cho thấy: lượng mồ hôi trung bình là 4,7 lít vào mùa hè và 4,1 lít vào mùa đông [1]. Lượng natri mất đi tương ứng là 4,8 g ở người đã thích nghi và 6 g ở người chưa thích nghi [1]. Quá trình thích nghi nhiệt đòi hỏi tối thiểu 9 giờ tiếp xúc với nhiệt độ cao để cơ thể giảm bớt nồng độ natri bài tiết qua mồ hôi [2].

Nghiên cứu đồng thuận năm 2021 tại Hoa Kỳ ghi nhận có 40% đến 70% công nhân bắt đầu ca làm việc trong tình trạng thiếu nước [5]. Khi thử nghiệm bổ sung dung dịch chứa 6% carbohydrate kết hợp 18 hoặc 36 mEq/L natri, công nhân uống được lượng dịch nhiều hơn và giảm thiểu tình trạng sụt giảm khối lượng cơ thể so với uống nước thông thường [5].

Điều nghiên cứu chưa trả lời

Các tài liệu hiện có chưa so sánh trực tiếp việc tuân thủ chế độ ăn DASH cụ thể trên chỉ số sức khỏe lâu dài của công nhân lao động nặng. Nồng độ muối trong mồ hôi giữa từng cá nhân dao động rất lớn và chưa có phương pháp đơn giản nào tại hiện trường để dự đoán chính xác thành phần mồ hôi của từng người [1]. Nghiên cứu cũng chưa xác định mức tiêu thụ natri tối ưu cho từng mức tải nhiệt độ cụ thể ngoài các ca làm mẫu [1], [4].

Ai nên thận trọng khi điều chỉnh muối?

  • Người có bệnh thận mạn tính hoặc tim mạch làm việc nặng: Cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để cân bằng giữa nguy cơ ứ trệ dịch và nguy cơ kiệt sức do mất muối [3].
  • Người lao động ít vận động hoặc làm phòng máy lạnh: Không áp dụng cơ chế bù muối của lao động nhiệt độ cao; nhóm này vẫn cần kiểm soát natri theo hướng dẫn y tế chung.
  • Người bắt đầu công việc trong môi trường nóng: Cần có thời gian thích nghi dần ít nhất vài ngày thay vì lập tức làm ca dài với chế độ ăn kiêng muối nghiêm ngặt [1], [2].

Gợi ý bổ sung nước và muối thực tế khi làm việc nặng

  • Trong điều kiện nhiệt độ dưới 45°C, hướng dẫn khuyến nghị bù dịch với tốc độ 500 ml/giờ (chia đều 250 ml mỗi 30 phút) [2], hoặc 1 cốc (250 ml) mỗi 20 phút khi làm việc căng thẳng [3].
  • Khi làm việc kéo dài trên 3 giờ trong điều kiện nhiệt độ cao, cần bổ sung natri thông qua bữa ăn giữa ca hoặc nước uống chứa điện giải để phòng tránh hạ natri máu [1], [5], [2].
  • Theo dõi màu nước tiểu và cân nặng trước - sau ca làm việc để nhận biết mức độ mất nước và điều chỉnh lượng dịch tiêu thụ [5], [3].

Áp dụng chế độ ăn giảm natri cần linh hoạt theo cường độ hoạt động thể lực và môi trường. Người lao động nặng trong môi trường nhiệt độ cao mất hàng gam muối mỗi ngày, vì vậy cần duy trì lượng natri đầy đủ từ bữa ăn và nước điện giải để bảo đảm an toàn sức khỏe [1], [5].