Giới thiệu chung

Cần núi (Levisticum officinale) là thảo dược thuộc họ Umbellifera (Apiaceae), là cây sinh năm ở vùng alp, phân phối ở miền đông nam Iran và miền đông Afghanistan [1]. Theo nghiên cứu địa phương hóa học, dầu cần núi chứa đến 93,8% monoterpen, chủ yếu là beta-phellandrene và alpha-terpineol [1]. Tại Iran, cây này được dùng truyền thống với tính hâm can (warming) [1].

Tác dụng chống viêm và chống oxy hóa

Nghiên cứu trên chuột và cơ thể thử nghiệm trên chuột nam Wistar cho thấy chiết xuất cần núi (LOE) tại liều 100–400 mg/kg trong một tuần có tác dụng bảo vệ hệ thần kinh thần kinh học, chống viêm và chống oxy hóa, giảm suy giảm học thuật do LPS gây ra [2][3]. Cơ chế bảo vệ này liên quan đến sự điều chỉnh của neurogenesis, neuroinflammation và oxidative stress [2]. Ngoài ra, LOE còn được chứng minh có hoạt tính chống oxy hóa và chống viêm trong các nghiên cứu liên quan đến chấn thương gan do paraquat [4].

Tác dụng bảo vệ hệ thần kinh

Theo nghiên cứu, LOE có khả năng bảo vệ hệ thần kinh thông qua các tính chất tăng trưởng thần kinh (neurotrophic), chống viêm và chống oxy hóa [3]. Khi được điều trị trước khi gây LPS, LOE đã giảm đáng kể các bệnh lý liên quan đến học tập và bộ nhớ không gian ở chuột [3]. Kết hợp với tập luyện chạy bằng máy chạm bộ, tác dụng bảo vệ của LOE còn được củng cố hơn [2].

Các hoạt chất sinh học khác

Ngoài các tính chất trên, cây cần núi còn được biết đến với tính chất giãi sãn tính (spasmolytic) và tiể mãn (diuretic) từ rễ, nơi cũng chứa các hợp chất phthalide mới như 7-methoxy-3-propylidenephthalide [1]. Ngoài ra, cây này còn có các hoạt chất khác nhau như tính estrogenic, gây apoptotic và chống vi khuẩn mycobacterium [1].

Ứng dụng trong nông nghiệp

Nghiên cứu gần đây cũng khám phá cách dùng chiết xuất rễ cần núi như một biostimulant ức chế sinh học trong nông nghiệp, áp dụng vào trồng đậu tương (Glycine max L.) [5]. Phương pháp chiết xuất nước nóng được sử dụng, và các dẻo được phun lên lá hoặc phun vào đất để quan sát các chỉ số sinh học và hình thái học [5].

Kết luận

Cần núi (Levisticum officinale) là một thảo dược đa tác dụng với bằng chứng khoa học từ nghiên cứu trên chuột và thử nghiệm sinh học. Các tính chất chính bao gồm bảo vệ hệ thần kinh, chống viêm, chống oxy hóa, và ứng dụng tiềm năng trong nông nghiệp. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hầu hết các nghiên cứu đều được thực hiện trên mô hình thí nghiệm, chưa có đủ bằng chứng lâm sàng cho người. Mọi quyết định sử dụng liên quan đến sức khỏe nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dược lâm sàng.