Lời đồn thổi về thần dược siết mỡ từ vỏ măng cụt
Măng cụt từ lâu đã là loại trái cây nhiệt đới thơm ngon được nhiều người ưa chuộng. Thời gian gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều quảng cáo về các loại trà, viên uống chiết xuất vỏ măng cụt với công dụng giảm cân thần tốc, đốt mỡ bụng mà không cần ăn kiêng. Điều này khiến không ít người thừa cân tìm mua với hy vọng tìm được lối tắt giảm béo.
Thực tế khoa học cho thấy chiết xuất vỏ măng cụt có chứa các hợp chất sinh học tiềm năng đối với chuyển hóa chất béo [1]. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện tại cho thấy hiệu quả giảm cân của hoạt chất này rất khiêm tốn hoặc chỉ xuất hiện khi kết hợp trong công thức phức hợp đi kèm chế độ ăn kiêng và tập luyện nghiêm ngặt [2], [3]. Chiết xuất này hoàn toàn không thể thay thế cho lối sống lành mạnh.
Cơ chế tác động đến tế bào mỡ dưới góc nhìn khoa học
Vỏ măng cụt rất giàu các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên như xanthone, anthocyanin và các axit phenolic [1], [4]. Trong các thử nghiệm sinh học, chiết xuất vỏ măng cụt cho thấy khả năng ức chế hoạt động của enzym lipase tuyến tụy, một enzym quan trọng giúp cơ thể tiêu hóa và hấp thu chất béo từ thức ăn [1]. Việc ức chế enzym này mở ra tiềm năng ứng dụng trong việc hỗ trợ điều trị béo phì [1].
Nghiên cứu trong ống nghiệm trên dòng tế bào mỡ 3T3-L1 chỉ ra rằng chiết xuất thảo mộc chứa măng cụt có thể làm giảm biểu hiện của thụ thể PPAR-gamma (thụ thể kích hoạt tăng sinh peroxisome thể gamma), protein liên quan đến biệt hóa tế bào mỡ và thụ thể CD36 [2]. Đồng thời, chiết xuất này còn làm giảm sự xuất hiện của perilipin trên màng giọt lipid và thúc đẩy tăng nồng độ adiponectin – một hormone hỗ trợ chuyển hóa đường và lipid [2]. Dù vậy, cơ chế trên tế bào nuôi cấy không đồng nghĩa với việc uống chiết xuất sẽ tự động làm tan mỡ trên cơ thể người.
Các thử nghiệm lâm sàng trên người nói lên điều gì?
Bằng chứng lâm sàng trực tiếp về việc sử dụng chiết xuất vỏ măng cụt đơn lẻ để giảm cân hiện rất hạn chế. Các dữ liệu tích cực phần lớn đến từ các công thức phối hợp thảo mộc chứa măng cụt kết hợp cùng can thiệp lối sống [2], [3].
Năm 2013, một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi có đối chứng giả dược đã đánh giá hiệu quả của công thức thảo mộc kết hợp giữa Sphaeranthus indicus và chiết xuất quả măng cụt (Garcinia mangostana) trên 60 người có chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 30 đến 40 kg/m2 [2]. Những người tham gia được chia thành hai nhóm, uống 400 mg viên nang thảo mộc hoặc 400 mg giả dược 2 lần mỗi ngày trong 8 tuần [2]. Đáng chú ý, tất cả người tham gia đều phải tuân thủ chế độ ăn tiêu chuẩn 2.000 kcal mỗi ngày và đi bộ 30 phút, 5 ngày mỗi tuần [2].
Kết quả sau 8 tuần cho thấy nhóm dùng thảo mộc giảm ròng được 3,74 kg cân nặng, giảm 1,61 kg/m2 chỉ số BMI và giảm 5,44 cm vòng eo so với nhóm dùng giả dược [2]. Nồng độ adiponectin trong huyết thanh cũng tăng đáng kể ở nhóm thảo mộc so với nhóm giả dược [2]. Các tác dụng phụ ghi nhận được đều ở mức độ nhẹ và phân bố tương đương giữa hai nhóm [2].
Cùng năm 2013, dữ liệu gộp từ hai thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng giả dược trên 100 người có BMI từ 30 đến 40 kg/m2 (với 95 người hoàn thành nghiên cứu) cũng sử dụng công thức phối hợp này với liều 400 mg uống 2 lần mỗi ngày [3]. Tất cả đối tượng cũng duy trì chế độ ăn 2.000 kcal/ngày và đi bộ 30 phút, 5 ngày/tuần [3].
Sau 8 tuần, nhóm dùng thảo mộc giảm 5,2 kg cân nặng, giảm 2,2 kg/m2 BMI, giảm 11,9 cm vòng eo và giảm 6,3 cm vòng hông so với nhóm giả dược [3]. Xét nghiệm sinh hóa cho thấy nồng độ adiponectin huyết thanh tăng, đường huyết lúc đói giảm 12,2%, cholesterol giảm 13,8% và triglyceride giảm 41,6% [3]. Dù kết quả khả quan, thử nghiệm này chỉ kéo dài 8 tuần và sử dụng dạng phối hợp cùng việc kiểm soát calo nghiêm ngặt, do đó không thể khẳng định riêng vỏ măng cụt đem lại toàn bộ hiệu quả này [3].
Dữ liệu từ chiết xuất chi Bứa và các nghiên cứu tiền lâm sàng
Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2010 đã đánh giá hiệu quả của axit hydroxycitric (HCA) chiết xuất từ chi Garcinia (chi Bứa, cùng chi với măng cụt) trong việc giảm cân thông qua các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên [5]. Tổng hợp dữ liệu từ 9 thử nghiệm phù hợp cho thấy HCA chỉ tạo ra sự khác biệt nhỏ về mức giảm cân so với giả dược, với độ lệch trung bình là -0,88 kg [5]. Các tác giả kết luận rằng chiết xuất chi Garcinia có thể giúp giảm cân ngắn hạn, nhưng mức độ tác động rất nhỏ và ý nghĩa lâm sàng thực tế vẫn chưa rõ ràng [5].
Bên cạnh đó, các nghiên cứu trên động vật cũng cho thấy tác động của các bộ phận khác từ cây măng cụt đối với chuyển hóa [1]. Một nghiên cứu năm 2019 thực hiện trên 40 con chuột Sprague-Dawley bị béo phì do chế độ ăn nhiều chất béo trong 10 tuần [1]. Sau đó, chuột được bổ sung chiết xuất thịt quả măng cụt với các liều 200, 400 và 600 mg/kg trọng lượng trong 7 tuần [1].
Kết quả cho thấy chiết xuất thịt quả măng cụt giúp giảm cân nặng, cải thiện mỡ máu, nâng cao hoạt tính enzym chống oxy hóa glutathione peroxidase và làm giảm các dấu ấn tiền viêm như TNF-alpha và IL-6 ở chuột béo phì [1]. Chiết xuất này cũng giúp giảm nhẹ các tổn thương mô học tại gan và thận [1]. Dẫu vậy, đây mới chỉ là thử nghiệm trên thịt quả măng cụt ở loài gặm nhấm, chưa thể suy diễn trực tiếp sang tác dụng giảm béo của vỏ măng cụt trên cơ thể người [1].
Hiểu lầm thường gặp khi dùng vỏ măng cụt giảm cân
Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần uống trà đun từ vỏ măng cụt phơi khô hoặc dùng viên thực phẩm chức năng là có thể ăn uống thỏa thích mà vẫn giảm mỡ. Thực tế, các nghiên cứu ghi nhận giảm cân thành công đều bắt buộc đối tượng tham gia phải kiểm soát mức nạp năng lượng ở 2.000 kcal/ngày và duy trì tập thể dục đều đặn 5 ngày mỗi tuần [2], [3]. Chiết xuất thảo dược chỉ đóng vai trò hỗ trợ rất nhỏ trong một phác đồ tổng thể [2], [5].
Một hiểu lầm khác là tự chế biến vỏ măng cụt tại nhà để uống giảm béo. Vỏ măng cụt tươi chứa hàm lượng tanin rất cao gây chát đắng khó uống và có thể gây kích ứng đường tiêu hóa nếu dùng không đúng cách. Trong nghiên cứu đánh giá chiết xuất chi Garcinia, tác dụng phụ trên đường tiêu hóa ở nhóm sử dụng cao gấp đôi so với nhóm dùng giả dược [5].
Tính an toàn và những ai cần thận trọng
Về mặt độc tính học, một nghiên cứu năm 2020 đánh giá hỗn hợp thảo dược CinDura (chứa chiết xuất vỏ quả măng cụt và lá quế Cinnamomum tamala) trên chuột Wistar đã ghi nhận mức liều gây chết trung bình (LD50) đường uống cấp tính là trên 2.000 mg/kg trọng lượng cơ thể [6]. Thử nghiệm dùng liều lặp lại trong 28 ngày ở các mức liều lên tới 1.000 mg/kg trọng lượng cơ thể mỗi ngày không ghi nhận bất kỳ dấu hiệu nhiễm độc, biến đổi cơ quan nội tạng hay đột biến gen nào [6].
Dù có độ an toàn khá tốt trong thử nghiệm tiền lâm sàng, các đối tượng đặc thù vẫn cần cẩn trọng [6]. Những người có đường tiêu hóa nhạy cảm, mắc bệnh lý dạ dày cần lưu ý nguy cơ khó chịu đường ruột khi sử dụng các chế phẩm chiết xuất [5]. Hiện tại hoàn toàn chưa có nghiên cứu an toàn và hiệu quả của chiết xuất vỏ măng cụt giảm béo trên phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú và trẻ nhỏ; các đối tượng này không nên tự ý sử dụng. Người có bệnh lý nền về chuyển hóa, tim mạch hoặc đang điều trị thuốc bắt buộc phải tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thêm bất kỳ loại thực phẩm bổ sung nào.
Gợi ý áp dụng thực tế và lời khuyên cân bằng
Nếu bạn muốn sử dụng các sản phẩm bổ sung có chứa chiết xuất vỏ măng cụt để hỗ trợ quản lý cân nặng, hãy xem đây là một yếu tố phụ trợ thay vì phương pháp chủ đạo. Khi lựa chọn, nên tìm các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đã qua kiểm định chất lượng, thay vì các loại bột hoặc trà vỏ măng cụt tự phơi sấy không chuẩn hóa.
Liều lượng an toàn được ghi nhận trong các thử nghiệm lâm sàng phối hợp là khoảng 400 mg chiết xuất thảo mộc, uống 2 lần mỗi ngày [2], [3]. Tuy nhiên, nếu thiếu hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng, bạn chỉ nên dùng ở lượng vừa phải theo khuyến nghị của nhà sản xuất có uy tín. Tuyệt đối không tự ý tăng liều để mong đẩy nhanh tốc độ giảm mỡ.
Giảm cân bền vững đòi hỏi sự thâm hụt calo đến từ việc cân đối khẩu phần ăn hằng ngày kết hợp cùng hoạt động thể lực đều đặn như đi bộ, chạy bộ hoặc tập luyện thể thao [2], [3]. Chiết xuất vỏ măng cụt chỉ có thể đóng vai trò hỗ trợ chuyển hóa ở mức độ nhỏ [5]. Xây dựng thói quen sống khoa học, dinh dưỡng lành mạnh và kiên trì mới là chìa khóa then chốt giúp bạn duy trì vóc dáng và sức khỏe lâu dài.
