Black Cohosh (Actaea racemosa): Bằng chứng và giới hạn

Black cohosh — còn gọi là thăng ma đen — là dược liệu thường dùng để hỗ trợ triệu chứng mãn kinh. Tổng quan năm 2023 từ 22 nghiên cứu cho thấy sản phẩm chứa chiết xuất thăng ma đen, dùng đơn lẻ hoặc kết hợp với thảo dược khác, mang lại tiềm năng lợi ích cho các triệu chứng mãn kinh nói chung. Cải thiện rõ ở bốc hỏa, nhưng không đủ bằng chứng cải thiện lo âu hay trầm cảm.

Không chắc chắn thăng ma đen giảm được cơn bốc hỏa liên quan điều trị ung thư vú. Hiện chưa có dữ liệu đáng tin cậy chứng minh hiệu quả cho mục đích sử dụng khác.

Nghiên cứu trên mô hình thực nghiệm

Nghiên cứu năm 2023 đánh giá tác dụng bảo vệ của rhizome Actaea racemosa L. trên mô hình chuột bị độc hóa học MPTP — mô hình liên quan bệnh Parkinson [1]. Kết quả cho thấy hoạt chất có khả năng ức chế stress oxy hóa và viêm thần kinh, đề xuất tiềm năng ứng dụng trong bệnh thần kinh degenerative. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu trên thực nghiệm động, chưa áp dụng được cho con người.

Tác dụng phụ và chống chỉ đối

Dù dùng an toàn trong nghiên cứu kéo dài một năm và thường dung nạp tốt, lo ngại thăng ma gây tổn thương gan ở một số người. Nhiều trường hợp tổn thương gan — một số nghiêm trọng — đã được ghi nhận ở người dùng sản phẩm dán nhãn thăng ma. Các vấn đề này hi rất thấp, chưa rõ thăng ma có phải nguyên nhân trực tiếp hay không. Nếu dùng thăng ma, cần khám bác sĩ khi xuất hiện triệu chứng như nước tiểu sẫm màu và mệt mỏi.

Một số sản phẩm thương mại chứa sai loại thảo dược hoặc lẫn thảo dược khác không ghi trên nhãn. Chưa chứng minh được các chất tạp nhiễm này gây tổn thương gan liên quan đến thăng ma.

Lưu ý quan trọng

Thăng ma và thanh ma (blue cohosh – Caulophyllum thalictroides) là hai thảo dược khác nhau. Thanh ma có thể gây tăng huyết áp, tăng đường huyết và đau ngực. Dùng thanh ma giục sinh liên quan biến chứng đe dọa tính mạng ở trẻ sơ sinh, bao gồm cả co giật.

Chưa rõ thăng ma an toàn cho phụ nữ từng mắc bệnh nhạy cảm với hormone như ung thư vú hay tử cung. Nếu đang dùng bất kỳ thuốc nào, cần hỏi bác sĩ trước khi dùng thăng ma hoặc bất kễ thảo dược nào khác. Một số tương tác giữa thảo dược và thuốc có thể gây hại. Thăng ma có thể không an toàn khi mang thai hoặc cho con bú.

Kết luận

Black cohosh có tiềm năng hỗ trợ một số triệu chứng mãn kinh, đặc biệt là bốc hỏa. Tuy nhiên, bằng chứng còn hạn chế, chưa đủ để khuyến nghị rộng rãi. Nếu cân nhắc dùng thang ma, nên tham khảo bác sĩ, đặc biệt nếu có tiền sử bệnh gan, bệnh nội tiết tối ứng với hormone, hoặc đang dùng thuốc. Theo dõi các dấu hiệu bất thường và chọn sản phẩm từ nhà cung cấp uy tín để tránh nguy cơ nhầm lẫn thảo dược.