Hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS): Uống magie có đỡ đau bụng cáu gắt?

Cứ đến hẹn lại lên, khoảng một đến hai tuần trước ngày "đèn đỏ", không ít phụ nữ lại phải đối mặt với những cơn đau bụng âm ỉ, cảm giác tức ngực kèm tâm trạng bức bối, dễ nổi cáu vô cớ. Những xáo trộn này khiến sinh hoạt hằng ngày và các mối quan hệ xung quanh bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Để vượt qua giai đoạn này, nhiều người truyền tai nhau cách uống bổ sung magie kết hợp vitamin B6 nhằm xoa dịu thần kinh và giảm bớt co thắt thể chất.

Thực tế, các bằng chứng khoa học cho thấy việc dùng magie đơn thuần hoặc kết hợp magie cùng vitamin B6 có thể mang lại hiệu quả hỗ trợ làm giảm mức độ nghiêm trọng của hội chứng tiền kinh nguyệt, đặc biệt là các triệu chứng lo âu và căng thẳng thần kinh ^[1], ^[2], ^[3]. Tuy nhiên, mức độ cải thiện ở mỗi người là khác nhau và bằng chứng hiện tại vẫn còn những giới hạn nhất định ^[4], ^[3].

Nỗi ám ảnh mang tên hội chứng tiền kinh nguyệt

Hội chứng tiền kinh nguyệt (Premenstrual Syndrome - PMS) là tập hợp các rối loạn về mặt thể chất, tâm lý và hành vi xảy ra định kỳ trong giai đoạn hoàng thể muộn của chu kỳ kinh nguyệt ^[5], ^[6]. Những biểu hiện này thường thuyên giảm hoặc biến mất hoàn toàn khi máu kinh bắt đầu xuất hiện, mở ra một giai đoạn không triệu chứng trước khi chu kỳ tiếp theo lặp lại ^[6].

Ước tính có khoảng 80% đến 90% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản trên thế giới từng trải qua các dấu hiệu của hội chứng này, trong đó khoảng 3% đến 8% gặp phải mức độ nghiêm trọng ^[2]. Tại Mỹ, tỷ lệ phụ nữ trải qua các triệu chứng này dao động từ 70% đến 90% ^[6]. Về mặt tâm lý, người bệnh thường đối mặt với tình trạng căng thẳng, lo âu, dễ khóc, cáu gắt, trầm cảm, quá nhạy cảm, kém tập trung, mệt mỏi, thay đổi tâm trạng thất thường và giận dữ ^[5]. Về thể chất, hội chứng này biểu hiện qua hiện tượng căng tức ngực, đau quặn bụng, đầy hơi, phù nề, nổi mụn, tăng cảm giác thèm ăn, đau đầu, đau lưng và rối loạn giấc ngủ ^[5]. Vì PMS có thể gây ảnh hưởng xấu tới các mối quan hệ gia đình, công việc hàng ngày và tạo gánh nặng kinh tế cho xã hội, việc can thiệp hỗ trợ cho người bệnh là điều hết sức cần thiết ^[1], ^[2].

Cơ chế tác động của magie và vitamin B6

Trong cơ thể, các vi chất dinh dưỡng đóng vai trò điều hòa chuyển hóa và dẫn truyền xung thần kinh. Nhiều nghiên cứu trước đây từng chỉ ra rằng, ở những phụ nữ mắc hội chứng tiền kinh nguyệt, xét nghiệm trong phòng thí nghiệm cho thấy tình trạng thiếu hụt đáng kể vitamin B6 và magie, bên cạnh việc thiếu hụt một số chất dinh dưỡng khác ^[7]. Việc bổ sung vitamin và khoáng chất phù hợp có thể giúp điều chỉnh các thiếu hụt này và cải thiện triệu chứng căng thẳng tiền kinh nguyệt ^[7].

Magie tham gia vào quá trình giãn cơ bắp, hỗ trợ làm dịu các cơn co thắt ở tử cung. Khi cơ thể thiếu magie, tình trạng co thắt và nhạy cảm thần kinh có thể gia tăng. Trong khi đó, vitamin B6 đóng vai trò đồng yếu tố thiết yếu cho quá trình tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh giúp ổn định tâm trạng. Dù cơ chế sinh học bệnh học của PMS vẫn chưa được hiểu tường tận, việc phối hợp hai hoạt chất này được kỳ vọng sẽ tạo ra tác động hiệp đồng, vừa hỗ trợ thể chất vừa cải thiện tinh thần ^[5], ^[3].

Các thử nghiệm lâm sàng nói gì?

Để đánh giá tính xác thực của việc dùng magie và vitamin B6, nhiều nhóm nghiên cứu đã tiến hành các thử nghiệm lâm sàng có đối chứng.

Một thử nghiệm lâm sàng mù đôi hai giai đoạn được thực hiện trên 126 phụ nữ đến khám tại các trung tâm y tế thuộc Đại học Khoa học Y tế Isfahan (Iran) trong giai đoạn 2009-2010 ^[1]. Những người tham gia ghi chép nhật ký kinh nguyệt trong 2 tháng tại nhà để xác nhận chẩn đoán PMS, sau đó được chia ngẫu nhiên vào 3 nhóm: dùng magie, dùng vitamin B6, hoặc dùng giả dược ^[1]. Can thiệp kéo dài trong 2 chu kỳ kinh nguyệt ^[1]. Kết quả cho thấy điểm số triệu chứng PMS trung bình giảm đáng kể ở tất cả các nhóm (p < 0.05), trong đó vitamin B6 có hiệu quả cao nhất và giả dược có hiệu quả thấp nhất trong việc cải thiện điểm số trung bình ^[1].

Một nghiên cứu khác thực hiện cùng thời gian 2009-2010 tại 10 trung tâm y tế ở Isfahan cũng theo dõi tình nguyện viên qua nhật ký triệu chứng 2 tháng trước khi chia ngẫu nhiên thành 3 nhóm: dùng magie đơn thuần (Mg), dùng magie kết hợp vitamin B6, hoặc dùng giả dược ^[2]. Quá trình can thiệp tiến hành trong 2 chu kỳ kinh ^[2]. Sau nghiên cứu, điểm số PMS trung bình ở cả 3 nhóm đều giảm có ý nghĩa thống kê (p < 0.05) ^[2]. Đáng chú ý, mức độ sụt giảm triệu chứng mạnh nhất được ghi nhận ở nhóm kết hợp magie và vitamin B6, trong khi nhóm giả dược có mức giảm thấp nhất ^[2].

Năm 2000, một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, chéo có đối chứng giả dược đã đánh giá tác động hiệp đồng của 200 mg magie (dạng magie oxit - MgO) và 50 mg vitamin B6 uống mỗi ngày trong 1 chu kỳ kinh ở 44 phụ nữ có độ tuổi trung bình 32 ^[3]. Tình nguyện viên theo dõi 30 triệu chứng chia làm 6 nhóm gồm: lo âu, thèm ăn, trầm cảm, tích nước, triệu chứng khác và tổng điểm ^[3]. Kết quả phân tích đối chiếu cho thấy liều phối hợp 200 mg magie cùng 50 mg vitamin B6 mỗi ngày giúp giảm đáng kể các triệu chứng tiền kinh nguyệt liên quan đến lo âu như căng thẳng thần kinh, tâm trạng thất thường, cáu gắt hoặc bồn chồn (p = 0.040) ^[3]. Lượng magie bài tiết qua nước tiểu 24 giờ không bị ảnh hưởng bởi can thiệp ^[3].

Bên cạnh magie, vitamin B6 cũng được nghiên cứu khi kết hợp với các dưỡng chất khác. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên mù đôi trên 76 nữ sinh tại Đại học Khoa học Y tế Hamadan chia thành hai nhóm: một nhóm dùng viên canxi (500 mg) kết hợp vitamin B6 (40 mg) hai lần mỗi ngày, nhóm còn lại chỉ dùng vitamin B6 hai lần mỗi ngày trong hai tháng liên tiếp ^[5]. Mức độ triệu chứng giảm ở cả hai nhóm, nhưng nhóm dùng phối hợp canxi và vitamin B6 có mức thuyên giảm vượt trội hơn ^[5]. Ngoài ra, một thử nghiệm trên 84 nữ sinh năm 2017 so sánh dùng 40 mg vitamin B6 mỗi ngày (bắt đầu từ một tuần trước kỳ kinh trong hai chu kỳ) với phương pháp nhĩ châm (auriculotherapy) cho thấy cả hai biện pháp đều làm giảm đáng kể mức độ nặng của triệu chứng PMS so với trước điều trị ^[6].

Lợi ích thực tế và những giới hạn của bằng chứng

Mặc dù có nhiều tín hiệu khả quan từ các thử nghiệm, bằng chứng về hiệu quả của magie và vitamin B6 vẫn có một số mặt hạn chế cần được nhìn nhận khách quan.

Một bài tổng quan năm 2000 về các chất bổ sung trong chế độ ăn chỉ ra rằng, canxi là chất duy nhất chứng minh được lợi ích rõ rệt qua thử nghiệm lớn, nghiêm ngặt và có đối chứng giả dược ^[4]. Các bằng chứng ủng hộ magie, vitamin E hay carbohydrate vẫn còn hạn chế và cần thêm nghiên cứu để khẳng định ^[4]. Đối với vitamin B6, các thử nghiệm lâm sàng cho ra kết quả trái ngược nhau ^[4].

Một bài tổng quan khác gồm 12 thử nghiệm có đối chứng về vitamin B6 cho thấy nhược điểm lớn của các nghiên cứu là quy mô số lượng bệnh nhân còn hạn chế, khiến bằng chứng về tác dụng tích cực của riêng vitamin B6 vẫn còn yếu ^[8]. Nghiên cứu năm 2000 về dạng magie oxit (MgO) cũng ghi nhận khả năng hấp thu của dạng này kém, hiệu quả hiệp đồng chỉ ở mức khiêm tốn và cần bổ sung dài hơn 1 tháng để bù đắp lượng thiếu hụt trong mô ^[3]. Nhóm tác giả khuyến cáo cần thêm nhiều nghiên cứu quy mô trước khi đưa ra khuyến nghị chung cho cộng đồng ^[3].

Những hiểu lầm thường gặp khi dùng magie và vitamin B6

Nhiều người lầm tưởng rằng magie và vitamin B6 là thuốc điều trị đặc hiệu có thể chữa khỏi dứt điểm hội chứng tiền kinh nguyệt ngay sau vài lần uống. Trên thực tế, các vi chất này đóng vai trò hỗ trợ điều chỉnh rối loạn và cần thời gian can thiệp kéo dài qua một đến hai chu kỳ kinh mới ghi nhận sự cải thiện rõ rệt ^[1], ^[2], ^[3].

Một quan niệm sai lầm phổ biến khác là vi chất dinh dưỡng và vitamin thì dùng càng nhiều càng tốt. Thực tế, việc lạm dụng vitamin B6 liều cao trong thời gian dài có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm là tổn thương thần kinh (neurological symptoms) ^[4]. Do đó, người dùng không được tự ý tăng liều khi chưa có chỉ định y khoa.

Những ai nên thận trọng?

Trước khi bắt đầu sử dụng bất kỳ chế phẩm bổ sung nào để cải thiện các triệu chứng khó chịu chu kỳ kinh, bạn nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế, đặc biệt nếu đang có bệnh lý nền hoặc đang điều trị thuốc ^[4].

Những người mắc bệnh thận mạn tính hoặc chức năng thận suy giảm cần hết sức cẩn trọng khi uống bổ sung magie, do thận giảm khả năng đào thải khoáng chất dư thừa. Những người có tiền sử bệnh lý thần kinh ngoại biên hoặc rối loạn cảm giác cũng cần tránh dùng vitamin B6 liều cao kéo dài để phòng ngừa nguy cơ xuất hiện triệu chứng thần kinh ^[4]. Nếu các biểu hiện tâm lý tiền kinh nguyệt quá trầm trọng gây trầm cảm nặng hoặc xuất hiện suy nghĩ tự tử, người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa tâm thần hoặc sản phụ khoa ngay lập tức chứ không nên chỉ trông cậy vào chất bổ sung ^[2].

Cách áp dụng an toàn trong đời sống

Để áp dụng các phát hiện khoa học một cách an toàn và hợp lý, bạn có thể cân nhắc các nguyên tắc sau:

• Hàm lượng và thời điểm: Thử nghiệm lâm sàng ghi nhận hiệu quả khi áp dụng mức liều 200 mg magie kết hợp 50 mg vitamin B6 mỗi ngày trong chu kỳ ^[3], hoặc dùng 40 mg vitamin B6 mỗi ngày bắt đầu từ một tuần trước khi hành kinh ^[6]. Không tự ý dùng vượt quá các ngưỡng an toàn này.
• Thời gian theo dõi: Các can thiệp dinh dưỡng thường cần duy trì đều đặn từ 1 đến 2 chu kỳ kinh nguyệt để mô cơ thể kịp tái nạp vi chất và đánh giá chính xác sự thay đổi của triệu chứng ^[1], ^[2], ^[3].
• Lựa chọn dạng dùng: Nghiên cứu chỉ ra magie dạng oxit (MgO) có độ hấp thu kém ^[3]. Do đó, việc tham khảo bác sĩ để chọn dạng muối magie có sinh khả dụng tốt hơn là điều cần thiết.
• Ưu tiên nguồn tự nhiên: Bạn có thể tăng cường vi chất qua chế độ ăn uống hằng ngày bằng các thực phẩm giàu magie như rau lá xanh thẫm, các loại hạt, ngũ cốc nguyên cám, đậu đỗ và thực phẩm chứa vitamin B6 như thịt gia cầm, cá, chuối. Đảm bảo uống đủ nước và duy trì lối sống lành mạnh.

Hội chứng tiền kinh nguyệt tuy phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu hiểu đúng cơ thể. Việc bổ sung magie kết hợp vitamin B6 có thể là giải pháp hỗ trợ tiềm năng cho những cơn co thắt hay tâm trạng cáu gắt tiền kinh nguyệt, nhưng cần được thực hiện với liều lượng chừng mực, kiên trì và luôn có sự tư vấn của nhân viên y tế.