Giới thiệu chung

Bí đao (Benincasa hispida), còn gọi là đông qua, là thân thảo dây leo bằng tua cuộn, thuộc họ Bí (Cucurbitaceae). Thân và lá phủ lông cứng, hoa vàng đơn tính, quả thuôn dài, chứa nhiều hạt trắng. Loài này được trồng rộng tại châu Á, làm thực phẩm và có dùng trong thuốc truyền thống. Theo một số nghiên cứu, hạt và quả bí đao chứa hợp chất có hoạt tính kháng oxy hóa, ức chỉnh tăng trưởng tế bào ung thư vú âm tính (theo nghiên cứu trên tế bào), và ảnh hưởng đến đường huyết. Tuy nhiên, công dụng chữa bệnh cụ thể chưa được chứng minh rõ ràng ở người, và nguồn tham khảo còn hạn chế về liệu trình, liều dùng an toàn.

Nghiên cứu khoa học hiện có

Một nghiên cứu năm 2025 nhằm đánh giá khả năng điều trị phụ trợ của chiết xuất hạt bí đao cho bệnh ung thư vú. Nghiên cứu chỉ ra rằng tại nồng độ từ 10 đến 1000 µg/mL, các protein từ quả, hạt và rễ bí đao gây độc tính với Artemia salina phụ thuộc vào nồng độ [1]. Giá trị nồng độ độc tính trung bình (LC50) của chiết xuất hạt là 41 µg/mL [1]. Nghiên cứu cũng chỉ ra protein rễ có khả năng làm chậm sự phát triển của tế bào HeLa và K-562 lên tới 28,50% và 36,6% [1]. Để tạo chiết xuất nước bằng phương pháp Soxhlet, 50 gam bột hạt bí đao được đặt trong thì lên của máy rút và 250 mL nước được đun nhiệt trong khoảng 6–7 giờ [1].

Một nghiên cứu năm 2009 đánh giá hoạt tính giảm đau và hạ sốt của chiết xuất hạt bí đao ở chuột. Chiết xuất không gây chết chuột ở liều lên tới 5000 mg/kg cân nặng [2]. Ở liều 250 và 500 mg/kg cân nặng, chiết xuất tăng cường tác dụng giảm đau một cách có ý nghĩa thống kê (P<0,05) theo liều lượng [2]. Tương tự, ở cùng hai liều này, chiết xuất cũng cho tác dụng hạ sốt [2].

Liều dùng và bảo quản (tham khảo thực nghiệm)

Dựa trên kết quả trên, liều dùng an toàn ở động vật được ghi nhận tới 5000 mg/kg cân nặng [2]. Tuy nhiên, không có nguồn tham khảo cụ thể nào đưa ra khuyến cáo liều dùng cho con người. Phương pháp chiết xuất nước bằng Soxhlet với 50 gam bột hạt và 250 mL nước trong 6–7 giờ đã được sử dụng trong nghiên cứu [1], nhưng cách bảo quản sau chiết xuất chưa được nêu rõ.

Lưu ý

Các công dụng chữa bệnh của bí đao chưa được chứng minh rõ ràng ở con người, và nguồn tham khảo còn hạn chế về liều dùng an toàn. Nếu có nhu cầu sử dụng bí đao cho mục đích y tế, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dược lâm sàng trước khi dùng.