Chuột rút bắp chân khi ngủ khiến nhiều mẹ bầu thức giấc giữa đêm vì đau buốt. Tình trạng co thắt đột ngột này thường gặp ở cơ bắp chân, kéo dài vài giây đến vài phút [1]. Để giảm bớt khó chịu, nhiều người truyền tai nhau cách uống magie.
Bằng chứng y khoa hiện tại cho thấy hiệu quả của bổ sung magie trong điều trị chuột rút thai kỳ chưa thực sự rõ ràng. Một số thử nghiệm ghi nhận cải thiện triệu chứng, nhưng tổng hợp dữ liệu quy mô lớn lại chưa chứng minh được sự khác biệt so với giả dược [1, 3].
Chuột rút thai kỳ: Nỗi ám ảnh giấc ngủ
Chuột rút là tình trạng co cứng cơ ngoài ý muốn gây đau đớn, thường gặp nhất ở cơ bắp chân và xuất hiện nhiều vào ban đêm [1]. Cơn co kéo dài từ vài giây đến vài phút làm gián đoạn giấc ngủ và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày [1, 2]. Ước tính có khoảng 30% đến 50% thai phụ phải trải qua những cơn đau co rút chân ít nhất hai lần mỗi tuần [1, 2]. Triệu chứng này có xu hướng xuất hiện thường xuyên hơn khi tuổi thai tiến triển [2].
Nhiều mẹ bầu tìm kiếm các giải pháp dùng chất bổ sung vì sợ đau đớn ảnh hưởng tiêu cực đến thai kỳ [3]. Việc hiểu rõ nguyên nhân và cơ sở khoa học của từng hoạt chất sẽ giúp tránh việc dùng thuốc không cần thiết.
Cơ chế tác động của magie với cơ bắp
Về mặt sinh học, magie giữ vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ chức năng cơ bắp khỏe mạnh [4]. Khoáng chất này tham gia vào quá trình hấp thụ oxy, sản sinh năng lượng và duy trì cân bằng điện giải bên trong tế bào [4]. Khi nồng độ khoáng chất này xáo trộn, cơ bắp dễ bị kích thích và dẫn đến co thắt ngoài ý muốn.
Trong thai kỳ, mức magie huyết thanh của thai phụ thường chạm ngưỡng hoặc thấp hơn giới hạn tham chiếu dưới bình thường [5]. Điều này khiến việc bổ sung thêm magie đường uống được kỳ vọng sẽ giải quyết tình trạng thiếu hụt tạm thời, giúp cơ bắp thư giãn tốt hơn [4, 6].
Các bằng chứng ủng hộ hiệu quả giảm đau
Một số nghiên cứu đơn lẻ ghi nhận kết quả tích cực khi dùng magie. Điển hình là thử nghiệm mù đôi, ngẫu nhiên có đối chứng giả dược năm 2015 trên 86 thai phụ mang thai 14-34 tuần bị chuột rút ít nhất hai lần mỗi tuần [6]. Nhóm nghiên cứu cho 41 người dùng 300 mg magie bisglycinate chelate mỗi ngày, so sánh với 39 người dùng giả dược trong 4 tuần [6]. Kết quả cho thấy tỷ lệ giảm 50% tần suất cơn đau ở nhóm dùng magie đạt 86,0%, cao hơn rõ rệt so với 60,5% ở nhóm giả dược (p = 0,007) [6]. Đồng thời, mức giảm 50% cường độ đau đo trên thang đo thị giác cũng đạt 69,8% so với 48,8% ở nhóm dùng giả dược (p = 0,048) [6].
Trước đó, một nghiên cứu năm 1995 trên 73 thai phụ cũng cho thấy việc uống magie trong 3 tuần giúp giảm bớt sự khó chịu do chuột rút so với nhóm đối chứng (p < 0,05) [5]. Đáng chú ý, nồng độ magie huyết thanh của người tham gia không tăng lên mà lượng dư thừa được bài tiết qua nước tiểu (p < 0,002) [5]. Tổng quan hệ thống của Cochrane năm 2002 gồm 5 thử nghiệm trên 352 thai phụ cũng từng ghi nhận bằng chứng magie có tiềm năng cải thiện triệu chứng với tỷ số chênh OR = 0,18 (khoảng tin cậy 95%: 0,05-0,60) [2].
Những nghiên cứu không tìm thấy lợi ích
Dù có các kết quả khả quan ban đầu, các nghiên cứu gần đây lại đưa ra kết luận trái ngược. Một thử nghiệm lâm sàng năm 2020 tiến hành trên 132 phụ nữ mang thai 3 tháng đầu gặp triệu chứng chuột rút [1]. Thai phụ được chia ngẫu nhiên dùng 300 mg/ngày magie citrate (n = 66) hoặc giả dược (n = 66) trong 4 tuần [1]. Kết quả có 130 người hoàn thành, mức giảm chuột rút ở nhóm dùng magie là 27,2% so với 32,8% ở nhóm giả dược, không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (OR = 1,3, khoảng tin cậy 95%: 0,6-2,9, p = 0,527) [1]. Tần suất cơn co cơ trung bình mỗi tuần giữa hai nhóm cũng không chênh lệch (p = 0,408) [1].
Đặc biệt, phân tích gộp năm 2021 tổng hợp từ 4 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng trên 332 thai phụ khẳng định magie đường uống không mang lại hiệu quả [3]. Tần suất chuột rút sau điều trị không giảm ở nhóm dùng magie so với nhóm chứng (WMD = -0,47, khoảng tin cậy 95%: -1,14 đến 0,20, p = 0,167) [3]. Khả năng hồi phục khỏi chuột rút cũng không có sự khác biệt (OR = 0,47, khoảng tin cậy 95%: 0,14-1,52, p = 0,207) [3]. Bằng chứng này làm dấy lên nghi vấn về việc kê đơn thường quy magie cho mẹ bầu.
Giới hạn bằng chứng và hiểu lầm thường gặp
Nhiều mẹ bầu lầm tưởng rằng cứ bị chuột rút là do thiếu magie hoặc thiếu canxi và cần phải bổ sung ngay. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng chỉ ra rằng hiệu quả giảm đau có thể phần lớn đến từ hiệu ứng giả dược [2, 5]. Trong các nghiên cứu đối chứng, nhóm uống viên giả dược cũng ghi nhận tỷ lệ giảm cơn co thắt từ 32,8% đến 60,5% [2, 3]. Điều này cho thấy tâm lý được chăm sóc và theo dõi sức khỏe đóng vai trò rất lớn trong cảm nhận cơn đau.
Bên cạnh đó, các nghiên cứu đối chứng can thiệp canxi cũng không ghi nhận lợi ích rõ ràng trong việc dứt cơn chuột rút thai kỳ [2]. Việc tự ý kết hợp nhiều loại vitamin và khoáng chất liều cao không mang lại hiệu quả chắc chắn mà còn gây tốn kém [2].
Ai nên thận trọng khi bổ sung magie?
Dữ liệu an toàn cho thấy magie đường uống không gây ra biến cố nghiêm trọng so với giả dược (OR = 1,82, khoảng tin cậy 95%: 0,90-3,69, p = 0,094) [3]. Dù vậy, tác dụng phụ đường tiêu hóa vẫn có thể xảy ra ở một số người [1, 2]. Điển hình là triệu chứng buồn nôn và tiêu chảy khi sử dụng chế phẩm bổ sung [2, 3].
Mẹ bầu có tiền sử bệnh lý về tiêu hóa, viêm đại tràng hoặc bệnh thận cần đặc biệt cẩn trọng. Vì thận là cơ quan chịu trách nhiệm đào thải lượng magie dư thừa qua đường nước tiểu [5]. Do đó, người có chức năng thận suy giảm hoặc đang dùng các thuốc điều trị khác không nên tự ý dùng các chế phẩm bổ sung mà chưa có ý kiến của bác sĩ.
Cách ứng phó an toàn khi bị chuột rút
Nếu thai phụ gặp phiền toái vì chuột rút và muốn dùng magie, một phân tích y khoa từng đề cập mức dùng tham khảo là magie lactate hoặc citrate với lượng 5 mmol vào buổi sáng và 10 mmol vào buổi tối [2]. Trong các thử nghiệm lâm sàng ghi nhận cải thiện, dạng magie bisglycinate chelate liều 300 mg mỗi ngày kéo dài trong 4 tuần cũng là một lựa chọn từng được đánh giá [6].
Tuy nhiên, thay vì chỉ trông cậy vào viên uống, mẹ bầu nên áp dụng các giải pháp vật lý an toàn. Thói quen kéo giãn cơ bắp chân nhẹ nhàng trước khi ngủ, kê cao chân khi nằm nghỉ và uống đủ nước mỗi ngày là những cách thức hỗ trợ tự nhiên. Cung cấp dinh dưỡng cân bằng thông qua thực phẩm hàng ngày luôn là ưu tiên hàng đầu trong thai kỳ.
Bổ sung magie đường uống hiện chưa có bằng chứng y khoa nhất quán về việc giúp chấm dứt chuột rút ban đêm ở phụ nữ mang thai [1, 2]. Thai phụ không nên xem đây là giải pháp chữa khỏi hoàn toàn cơn đau co cứng cơ. Luôn thảo luận trực tiếp với bác sĩ sản khoa để được đánh giá nguyên nhân cụ thể và hướng dẫn biện pháp chăm sóc an toàn nhất cho cả mẹ và bé.
