Nam giới uống nước tăng lực mỗi ngày đối mặt với rủi ro tim mạch gì?

Nhiều nam giới trẻ tuổi có thói quen uống từ 1 đến 2 lon nước tăng lực mỗi ngày để tỉnh táo khi làm việc, học tập hoặc lái xe đêm. Vị ngọt đậm, cảm giác sảng khoái và hiệu ứng hưng phấn tức thì khiến thức uống này trở thành giải pháp chống buồn ngủ phổ biến. Tuy nhiên, sự kết hợp giữa hàm lượng caffeine cô đặc và lượng đường lớn ẩn chứa nhiều tác động bất lợi đối với sức khỏe cơ thể.

Việc uống nước tăng lực thường xuyên làm gia tăng rõ rệt các rủi ro tim mạch cấp tính, nổi bật là tăng huyết áp động mạch, tăng nhịp tim, làm cứng thành mạch tạm thời và tiềm ẩn nguy cơ loạn nhịp thất nguy hiểm. Mặc dù các biểu hiện lâm sàng có thể không bộc lộ rầm rộ ngay sau khi uống, hàng loạt biến đổi sinh lý học bên trong lòng mạch và cơ tim đã bắt đầu diễn ra chỉ sau 15 đến 60 phút tiêu thụ.

Cơ chế tác động của caffeine và đường lên tim mạch

Nước tăng lực không chỉ đơn thuần là nước giải khát chứa hương liệu. Thành phần chính tạo nên tác dụng kích thích gồm caffeine liều cao, các chất chuyển hóa có hoạt tính vận mạch như taurine, glucuronolactone cùng lượng đường tự do dồi dào ^[1], ^[2]. Khi đi vào cơ thể, caffeine nhanh chóng hấp thu vào máu, phong bế các thụ thể adenosine tại hệ thần kinh và tim mạch, đồng thời kích thích giải phóng các hormone gây co mạch như norepinephrine ^[2].

Sự kích thích thần kinh giao cảm khiến tim co bóp mạnh hơn và nhanh hơn, làm gia tăng lưu lượng tim tống ra mỗi phút ^[1], ^[2]. Cùng lúc đó, lượng đường tinh luyện cao tạo ra đợt tăng vọt đường huyết trong thời gian ngắn, tác động tiêu cực đến nội mạc mạch máu ^[3], ^[4]. Khi các chất kích thích này phối hợp với nhau, trương lực mạch máu biến động đột ngột, dẫn đến tình trạng tăng gánh nặng cơ học lên cơ tim và hệ thống tuần hoàn ngoại vi ^[1].

Biến động huyết áp: Những con số từ thử nghiệm lâm sàng

Các thử nghiệm can thiệp trên người khỏe mạnh đã ghi nhận mức tăng huyết áp rõ rệt sau khi uống nước tăng lực. Trong một thử nghiệm chéo ngẫu nhiên trên 25 người trẻ không béo phì, việc uống 355 mL nước tăng lực Red Bull làm tăng cả huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương so với đối chứng uống nước lọc (p < 0,005) ^[1]. Kèm theo đó, nhịp tim và cung lượng tim cũng tăng lên (p < 0,05), kéo theo chỉ số "tích số kép" (double product - phản ánh mức tiêu thụ oxy và tải trọng của cơ tim) tăng cao đáng kể (p < 0,005) ^[1].

Một nghiên cứu khác tiến hành trên 68 thanh niên khỏe mạnh (độ tuổi trung bình 25) được chia làm hai nhóm: nhóm can thiệp uống 3 lon nước tăng lực cách nhau 1 giờ (tổng cộng 240 mg caffeine) và nhóm đối chứng uống nước lọc ^[3]. Kết quả cho thấy sau khi dùng 3 phần nước tăng lực, huyết áp tâm trương tăng hơn 8% (p = 0,003), đi kèm mức tăng đường huyết trung bình khoảng 21% (p < 0,001), dù huyết áp tâm thu và nhịp tim không thay đổi đáng kể ^[3].

Tại một khảo sát can thiệp trên 80 sinh viên y khoa (62,5% nam giới, tuổi trung bình 21,45), các đối tượng được phân bổ ngẫu nhiên để uống nước khoáng có ga hoặc một trong 3 loại nước tăng lực ^[5]. Ở nhóm uống sản phẩm tăng lực chứa caffeine tiêu chuẩn, huyết áp tâm thu ghi nhận mức tăng rõ rệt sau 30 phút tiêu thụ ^[5]. Ngoài ra, huyết áp tâm trương sau 1 giờ và nồng độ hormone căng thẳng cortisol trong nước bọt cũng tăng lên ở một phân nhóm thử nghiệm ^[5].

Nguy cơ kéo dài khoảng QTc và rối loạn nhịp tim

Bên cạnh sự gia tăng áp lực lòng mạch, nguy cơ gây độc tính điện sinh học tim là mối lo ngại hàng đầu liên quan đến nước tăng lực. Nước tăng lực liên quan tới hơn 20.000 ca cấp cứu mỗi năm, phần lớn xuất phát từ các than phiền tim mạch từ hồi hộp đánh trống ngực đến ngừng tim ^[6].

Để đánh giá nguy cơ này, nghiên cứu C-energy theo dõi 14 người trẻ khỏe mạnh (tuổi trung bình 28,6) tiêu thụ 32 ounce (khoảng 946 mL) nước tăng lực trong vòng 1 giờ kết hợp theo dõi điện tim Holter liên tục suốt 5 giờ ^[6]. Sau khi uống, huyết áp tâm thu vọt từ 132 ± 7,83 mmHg lên 151 ± 11,21 mmHg (P = 0,001) ^[6]. Đáng chú ý, khoảng QTc trên điện tâm đồ kéo dài từ 423 ± 22,74 ms lên 503 ± 24,56 ms (P < 0,001) ^[6]. Có tới 8 trong số 14 người tham gia (tỷ lệ 57%) phát triển khoảng QTc kéo dài vượt ngưỡng 500 mili giây, và 64,3% xuất hiện các biến đổi sóng T ^[6]. Sự kéo dài khoảng tái cực thất này là yếu tố nguy cơ dẫn truyền nguy hiểm, có thể kích hoạt các cơn loạn nhịp thất đe dọa tính mạng ^[6].

Ngoài ra, ở khía cạnh co bóp cơ học, siêu âm tim đánh dấu mô trên 35 người khỏe mạnh (tuổi trung bình 25, gồm 16 nam giới) sau khi dùng liều nước tăng lực 168 mL/m2 diện tích da cho thấy sức căng cơ học tăng lên đáng kể ^[2]. Biên độ di chuyển vòng van hai lá (MAPSE) tăng 11% (P < 0,001), sức căng dọc toàn bộ thất trái tăng 10% (P = 0,004) và độ xoắn thất trái tăng 22% (P < 0,0001) so với ban đầu ^[2]. Chức năng tâm thất phải cũng tăng co bóp mạnh, chứng minh nước tăng lực gây hiệu ứng tăng lực co bóp cơ tim cấp tính ^[2].

Suy giảm chức năng nội mô và tăng độ cứng thành mạch

Nội mô là lớp tế bào lót mặt trong lòng mạch máu, chịu trách nhiệm tiết ra các chất gây giãn mạch nhằm duy trì huyết áp ổn định. Một nghiên cứu trên 44 sinh viên y khoa trẻ khỏe mạnh, không hút thuốc (34 nam giới, tuổi trung bình 24,7) cho thấy việc uống 24 oz (khoảng 710 mL) nước tăng lực Monster Energy làm suy giảm nghiêm trọng độ giãn mạch qua trung gian dòng chảy (FMD) ^[4]. Đáp ứng giãn mạch FMD giảm từ 5,1 ± 4,1% xuống chỉ còn 2,8 ± 3,8% sau 90 phút (p = 0,004) ^[4]. Đồng thời, huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương và nhịp tim tăng sau 15 phút, trong đó huyết áp tâm trương và nhịp tim tiếp tục duy trì ở mức cao sau 90 phút ^[4].

Sự biến đổi về độ mềm mại của mạch máu cũng được xác nhận trong một nghiên cứu năm 2025 trên 64 đối tượng trẻ khỏe mạnh ^[7]. Sau khi tiêu thụ một lon nước tăng lực, chỉ số tăng cường áp lực (AIx) và chỉ số AIx hiệu chỉnh theo nhịp tim (AIx@75) - thước đo độ cứng động mạch - tăng thoáng qua ở thời điểm 30 phút (lần lượt P = 0,016 và P = 0,005) ^[7]. Sau 2 giờ, các chỉ số này mới dần trở về mức ban đầu, kèm hiện tượng hạ huyết áp tâm trương muộn và giảm sức cản mạch máu tổng thể (P = 0,044) ^[7].

Nguy cơ co thắt tuần hoàn còn diễn ra tại não. Thử nghiệm trên 25 người trưởng thành dùng 355 mL nước tăng lực ghi nhận tình trạng tăng sức cản mạch máu não (p < 0,005) và suy giảm vận tốc dòng máu nuôi não (p < 0,005), kèm theo tăng tần số hô hấp và giảm nồng độ khí CO2 cuối thì thở ra (p < 0,005) ^[1].

Ý nghĩa thực tế và giới hạn của bằng chứng y khoa

Các số liệu nghiên cứu xác thực rằng việc uống các sản phẩm nước tăng lực thông thường tạo ra một chuỗi phản ứng huyết động tiêu cực ngay trong vài giờ đầu sau khi uống ^[1]. Dù vậy, mức độ phản ứng sinh lý phụ thuộc lớn vào hàm lượng thành phần có trong lon nước. Khi thử nghiệm trên 30 tình nguyện viên (15 nam, 15 nữ) với sản phẩm nước tăng lực hàm lượng caffeine thấp (355 mL chứa 53,25 mg caffeine), các chỉ số huyết áp tâm thu (p = 0,592), huyết áp tâm trương (p = 0,714), nhịp tim (p = 0,056) và chức năng giãn mạch nội mô FMD đều không bị biến đổi đáng kể sau 60 phút ^[8].

Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu hiện có đều tập trung vào các hiệu ứng cấp tính ngay sau một vài lần uống trên đối tượng thanh niên khỏe mạnh với cỡ mẫu dao động từ 14 đến 80 người ^[7], ^[6], ^[5], ^[4]. Do đó, các bằng chứng dài hạn về tổn thương cấu trúc tim mạch tích lũy khi uống liên tục hàng năm trời vẫn cần thêm các nghiên cứu dịch tễ quy mô lớn để xác định cơ chế chuyên sâu ^[7].

Hiểu lầm phổ biến: "Nước tăng lực an toàn như nước ngọt có ga"

Rất nhiều nam giới trẻ lầm tưởng nước tăng lực chỉ là một dạng nước ngọt có ga pha thêm vitamin nhóm B để bổ sung dinh dưỡng. Thực tế, nồng độ các chất kích thích trong nước tăng lực phức tạp hơn nhiều. Sự cộng hưởng giữa caffeine hàm lượng cao, taurine và lượng đường lớn tạo ra tác động hiệp đồng bất lợi lên hệ tuần hoàn ^[1], ^[3].

Một sai lầm nguy hại khác là sử dụng nước tăng lực để lấy sức khi tập thể thao cường độ nặng hoặc uống kèm rượu bia trong các buổi liên hoan. Việc tim vừa phải chịu tải cơ học từ vận động, vừa bị thúc ép co bóp và co mạch do các hoạt chất trong nước tăng lực sẽ đẩy nhu cầu oxy cơ tim lên mức báo động, dễ khởi phát thiếu máu cơ tim cục bộ hoặc loạn nhịp ^[1], ^[2].

Những nhóm đối tượng cần tuyệt đối thận trọng

Dựa trên các tác động sinh lý đã được kiểm chứng, những nhóm người sau đây cần đặc biệt cảnh giác hoặc kiêng hoàn toàn việc sử dụng nước tăng lực:

• Người có tiền sử tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim hoặc mang các hội chứng di truyền về điện tâm đồ (như hội chứng QT dài bẩm sinh), do nguy cơ kéo dài QTc vượt mức 500 ms rất dễ gây biến cố đột tử ^[6].
• Người mắc bệnh chuyển hóa, tiền đái tháo đường hoặc thừa cân, vì lượng đường cao trong mỗi khẩu phần có thể làm đường huyết tăng vọt hơn 21% ^[3].
• Người nhạy cảm với caffeine hoặc thường xuyên có cảm giác bồn chồn, lo âu, rối loạn giấc ngủ, bởi đồ uống này làm gia tăng cortisol và gây kích ứng thần kinh giao cảm ^[5].
• Bệnh nhân đang sử dụng các thuốc điều trị có nguy cơ kéo dài khoảng QT hoặc thuốc tác động lên huyết áp cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ đồ uống kích thích nào.

Giải pháp an toàn cho nhu cầu tỉnh táo mỗi ngày

Nếu bạn đang duy trì thói quen uống nước tăng lực hàng ngày, việc điều chỉnh lối sống là cấp thiết để bảo vệ hệ tim mạch:

• Giảm dần lượng dùng: Không uống dồn dập nhiều lon trong thời gian ngắn để tránh tích tụ lượng lớn caffeine và đường ^[3]. Nếu có nhu cầu sử dụng, nên ưu tiên các dòng sản phẩm có nồng độ caffeine thấp để giảm tải áp lực huyết động ^[8].
• Không dùng thay nước giải khát: Nước tăng lực không có chức năng bù nước và điện giải sau khi lao động nặng hay chơi thể thao. Hãy ưu tiên bổ sung nước lọc tinh khiết hoặc nước dừa tự nhiên.
• Tạo năng lượng bền vững: Cảm giác mệt mỏi ban ngày phần lớn bắt nguồn từ việc thiếu ngủ kéo dài. Thay vì dựa vào chất kích thích nhân tạo, hãy ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm, bổ sung dinh dưỡng cân đối và vận động thể lực nhẹ nhàng để duy trì sự tỉnh táo tự nhiên.

Tóm lại, thói quen tiêu thụ nước tăng lực mỗi ngày đặt hệ tim mạch của nam giới trẻ trước những gánh nặng không hề nhỏ, từ tăng huyết áp, suy giảm giãn mạch đến rối loạn nhịp tim. Một lối sống năng động kết hợp nghỉ ngơi điều độ luôn là phương thuốc an toàn nhất cho sức khỏe dài lâu.