Nga truật có trị được u xơ tử cung không? Bằng chứng khoa học nói gì

Nhiều phụ nữ khi phát hiện u xơ tử cung thường lo lắng và tìm kiếm các bài thuốc dân gian với hy vọng làm tiêu biến khối u mà không cần can thiệp ngoại khoa. Trong số các thảo dược truyền miệng, nga truật (thường gọi là nghệ đen) nổi lên như một vị thuốc được đồn thổi có khả năng "đánh tan" u xơ tử cung nhanh chóng.

Tuy nhiên, câu trả lời dựa trên các dữ liệu y học thực chứng hiện nay là: Nga truật chưa được chứng minh có khả năng điều trị u xơ tử cung trên cơ thể người. Cho đến thời điểm hiện tại, hoàn toàn không có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh dược liệu này giúp teo nhỏ hoặc chữa khỏi u xơ tử cung ở bệnh nhân.

U xơ tử cung và lời đồn về dược tính của nghệ đen

U xơ tử cung là khối u lành tính phát triển từ lớp cơ trơn tử cung, thường gặp ở phụ nữ độ tuổi sinh sản. Căn bệnh này chịu tác động trực tiếp từ sự cân bằng hormone sinh dục và đòi hỏi phác đồ theo dõi hoặc điều trị y khoa chuyên biệt.

Dù vậy, nhiều thông tin truyền miệng lan truyền rằng uống bột hoặc nước sắc nga truật có thể tiêu biến hoàn toàn khối u. Sự nhầm lẫn này xuất phát từ việc nhiều người đánh đồng khái niệm hoạt tính kháng tế bào khối u trong ống nghiệm với khả năng chữa khỏi bệnh trên cơ thể con người thực tế.

Hiểu đúng về cơ chế chống khối u trong ống nghiệm

Về mặt hóa học và dược lý, thân rễ nga truật chứa nhiều hoạt chất sinh học tự nhiên như tinh dầu, sesquiterpene và beta-elemene [3, 5]. Trong các mô hình phòng thí nghiệm, các hợp chất này thể hiện khả năng tác động đến nhiều chu trình sinh học của tế bào ung thư [1, 2].

Chẳng hạn, chiết xuất từ thân rễ cây có thể kích hoạt các enzym gây chết rụng tế bào theo chu trình như caspase-3, caspase-9, đồng thời ngăn chặn các tín hiệu tăng sinh [2, 4]. Một hợp chất phân lập từ nga truật là beta-elemene cũng cho thấy khả năng can thiệp vào các kênh vận chuyển chất chống ung thư, hỗ trợ đảo ngược tình trạng đa kháng thuốc ở tế bào ác tính ^[1]. Dù vậy, các cơ chế ức chế tế bào ác tính trong phòng thí nghiệm hoàn toàn khác biệt với tiến trình phát triển và kiểm soát khối u xơ lành tính ở tử cung người.

Các nghiên cứu khoa học thực tế nói gì?

Để đánh giá tính xác thực của các lời đồn, việc xem xét chi tiết từng công trình nghiên cứu đã được công bố về nga truật là điều vô cùng cần thiết.

Năm 2001, một nghiên cứu trên động vật đã cấy các điện cực lên bề mặt thanh mạc tử cung của chuột cống cái để quan sát tác động của nga truật đối với hoạt động điện cơ tử cung ^[2]. Kết quả ghi nhận nước sắc nga truật làm tăng đáng kể diện tích gai điện thế, thời gian và số lượng chuỗi điện thế hoạt động của cơ trơn tử cung theo liều lượng ^[2]. Tác dụng kích thích cơ trơn này bị giảm bởi atropine và phentolamine, cho thấy cơ chế liên quan đến thụ thể M và thụ thể alpha ^[2]. Nghiên cứu này chỉ ra nga truật gây kích thích co bóp cơ trơn tử cung trên chuột chứ không nghiên cứu hay chứng minh việc làm tiêu u xơ ^[2].

Năm 2011, một nghiên cứu phân lập hoạt chất isocurcumenol từ nga truật đã tiến hành đánh giá trên tế bào khối u chuột, người và mô hình động vật ^[3]. Trên chuột mang tế bào u DLA, phân đoạn tinh khiết CZ-PF tiêm qua đường màng bụng giúp kéo dài thời gian sống và giảm thể tích khối u cổ trướng ^[3]. Khi dùng liều dưới mức gây chết (1/12 và 1/14), cấu trúc gan, lách, thận của động vật không thay đổi đáng kể và mức urê, creatinine máu duy trì bình thường ^[3]. Dù vậy, ở liều rất cao, men gan SGOT và SGPT gia tăng do hoại tử tế bào gan ^[3]. Thí nghiệm này tập trung vào dòng tế bào DLA trên động vật, không liên quan đến bệnh u xơ tử cung ở người ^[3].

Năm 2015, một nghiên cứu khác công bố tác động của chiết xuất thân rễ nga truật trên dòng tế bào ung thư thực quản người TE-8 và chuột mang u ^[4]. Chiết xuất này ức chế mạnh sự tăng sinh tế bào, kích hoạt caspase-3, caspase-9, PARP, đồng thời ức chế khối u phát triển ở chuột khi cho dùng đường uống ^[4]. Cùng năm 2015, nghiên cứu đánh giá tinh dầu nga truật phối hợp với hóa chất paclitaxel trên dòng tế bào ung thư buồng trứng SKOV3 ^[5]. Kết quả phân tích tế bào dòng chảy cho thấy sự kết hợp này làm tăng ức chế tăng sinh và gia tăng biểu hiện protein caspase-3 so với điều trị đơn lẻ ^[5].

Đến năm 2019, nghiên cứu chiết xuất phân đoạn methanol từ thân rễ nga truật đã phân lập được 2 sesquiterpene mới và 12 hợp chất đã biết ^[6]. Thử nghiệm MTT trên dòng tế bào ung thư dạ dày người AGS chỉ ra các hợp chất số 9 (curcumenol), 10 và 12 có tác dụng gây độc tế bào với nồng độ ức chế một nửa IC50 nằm trong khoảng 212-392 muM ^[6].

Như vậy, toàn bộ dữ liệu khoa học hiện có chỉ tập trung vào tế bào ung thư thực quản, dạ dày, buồng trứng hoặc mô hình chuột, hoàn toàn chưa có nghiên cứu nào thử nghiệm trên u xơ tử cung ở người [1, 2, 3, 4].

Từ đĩa thí nghiệm đến cơ thể người: Khoảng cách rất lớn

Nhiều người thường lầm tưởng rằng một dược liệu có thể tiêu diệt tế bào trong đĩa thí nghiệm hay trên chuột thì sẽ chữa khỏi bệnh trên người. Đây là nhận thức sai lầm phổ biến trong y khoa.

Tế bào nuôi cấy trong ống nghiệm tiếp xúc trực tiếp với hoạt chất ở nồng độ cao mà không qua quá trình hấp thu, chuyển hóa tại gan hay bài tiết qua thận. Khi người bệnh uống nga truật qua đường tiêu hóa, các hoạt chất bị biến đổi mạnh, nồng độ vào máu có thể rất thấp và không đủ để tác động tới khối u. Hơn nữa, u xơ tử cung là một cấu trúc mô cơ - sợi chịu chi phối bởi nội tiết tố, hoàn toàn khác biệt với các dòng tế bào ung thư nuôi cấy trong ống nghiệm [2, 3, 4].

Những hiểu lầm nguy hại cần tránh

Hiểu lầm tai hại nhất là việc xem nga truật như một loại thuốc thần kỳ có thể thay thế phẫu thuật hoặc can thiệp y tế chuyên khoa. Tự ý mua bột nghệ đen trôi nổi về uống kéo dài có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Nếu u xơ tử cung phát triển lớn mà không được theo dõi, người bệnh có thể đối mặt với biến chứng rong kinh, thiếu máu nghiêm trọng, chèn ép bàng quang hay niệu quản. Việc chậm trễ điều trị đúng chuyên khoa y tế vì tin vào các bài thuốc chưa được kiểm chứng sẽ làm mất đi giai đoạn can thiệp an toàn và hiệu quả nhất.

Những ai cần đặc biệt thận trọng với nga truật?

Dữ liệu thực nghiệm đã chỉ ra rằng nước sắc nga truật gây kích thích mạnh hoạt động co bóp của cơ trơn tử cung trên chuột cống ^[2]. Do đó, phụ nữ mang thai hoặc phụ nữ đang bị rong kinh, rong huyết do u xơ tử cung tuyệt đối không được tự ý sử dụng vì nguy cơ kích thích tử cung gây sảy thai hoặc làm tình trạng xuất huyết trầm trọng hơn ^[2].

Ngoài ra, thử nghiệm dùng phân đoạn tinh chế từ nga truật trên động vật cho thấy liều rất cao có thể gây hoại tử tế bào gan, làm tăng các chỉ số men gan SGOT và SGPT trong huyết thanh ^[3]. Những người có bệnh lý nền về gan, suy giảm chức năng gan cần hết sức cẩn trọng và không được tự ý dùng các chế phẩm cô đặc, liều cao từ loại củ này ^[3].

Lời khuyên áp dụng và thăm khám an toàn

Nga truật trong ẩm thực hoặc y học cổ truyền chỉ nên xem như một loại gia vị hoặc vị thuốc hỗ trợ tiêu hóa khi dùng với lượng vừa phải theo hướng dẫn y học. Hiện chưa có bất kỳ quy chuẩn liều lượng hay thời điểm sử dụng nào được chứng minh là an toàn và có hiệu quả làm tiêu u xơ tử cung.

Khi được chẩn đoán mắc u xơ tử cung, chị em phụ nữ cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ tại các cơ sở y tế chuyên khoa sản phụ khoa. Bác sĩ sẽ dựa vào kích thước, vị trí khối u và triệu chứng lâm sàng để chỉ định theo dõi, điều trị nội khoa hoặc phẫu thuật khi cần. Nếu muốn sử dụng bất kỳ thảo dược nào, người bệnh cần tham khảo ý kiến của bác sĩ điều trị để tránh các tương tác bất lợi.

U xơ tử cung là bệnh lý cần được chẩn đoán và theo dõi sát sao bởi các bác sĩ chuyên khoa phụ sản. Mọi thảo dược, bao gồm nga truật, dù có nhiều triển vọng kháng u trong nghiên cứu tiền lâm sàng nhưng chưa đủ bằng chứng để xem là thuốc trị u xơ ở người. Lựa chọn lối sống khoa học, dinh dưỡng cân bằng và tuân thủ phác đồ y khoa vẫn là giải pháp an toàn hàng đầu cho sức khỏe phụ nữ.