Người bị viêm khớp uống nước ép nhàu có giảm đau nhức?

Nỗi ám ảnh đau khớp và cơn sốt tìm kiếm liệu pháp tự nhiên

Những cơn đau nhức buốt ở đầu gối, ngón tay hay cột sống khi thời tiết chuyển mùa vốn là nỗi ám ảnh dai dẳng của hàng triệu người lớn tuổi. Cảm giác cứng khớp vào mỗi buổi sáng cùng những bước đi khập khiễng khiến việc sinh hoạt thường ngày trở nên vô cùng khó khăn. Để xoa dịu các cơn đau khớp mạn tính, bên cạnh thuốc tây y, nhiều người bệnh có xu hướng tìm đến các loại thảo dược tự nhiên lưu truyền trong dân gian.

Trong số các bài thuốc truyền thống, trái nhàu (tên khoa học là Morinda citrifolia) và nước ép từ loại quả này đang được nhiều người rỉ tai nhau như một "thần dược" giúp cắt cơn đau khớp. Loại quả có mùi nồng đặc trưng này xuất hiện nhiều ở các vùng nhiệt đới và từ lâu đã có mặt trong nhiều bài thuốc dân tộc. Tuy nhiên, liệu việc uống nước ép nhàu có thực sự đem lại tác dụng xoa dịu khớp sưng viêm hay chỉ là lời đồn thổi truyền miệng?

Khoa học hiện đại trong những năm gần đây đã bắt đầu vào cuộc để kiểm chứng giá trị trị liệu thực tế của nước ép nhàu đối với hệ xương khớp. Những dữ liệu thực nghiệm đã làm sáng tỏ phần nào câu hỏi về hiệu quả sinh học cũng như mức độ an toàn của loại dược liệu quen thuộc này.

Nước ép nhàu có thực sự giúp giảm đau nhức khớp?

Câu trả lời ngắn gọn là nước ép nhàu có ghi nhận tiềm năng kháng viêm và giảm đau nhức ở mức độ nhất định, nhưng không phải là thuốc chữa khỏi bệnh khớp. Các dữ liệu nghiên cứu chỉ ra rằng hoạt tính của nhàu có thể hỗ trợ xoa dịu các triệu chứng viêm đau nhẹ ở bệnh nhân thoái hóa khớp hoặc viêm khớp tự miễn ^[1], ^[2]. Dù vậy, hiệu lực này chỉ mang tính bổ trợ và không thể thay thế hoàn toàn các loại thuốc đặc trị do bác sĩ chuyên khoa chỉ định.

Đặc biệt, tác dụng giảm đau của nhàu không đến ngay lập tức như các loại thuốc giảm đau tây y thông thường. Người dùng không thể kỳ vọng việc uống một vài ly nước ép là khớp có thể hết sưng hoặc cắt cơn nhức nhối ngay trong vài giờ. Đây là quá trình điều hòa sinh hóa diễn ra từ từ bên trong cơ thể thông qua các cơ chế kháng viêm tự nhiên.

Hơn nữa, mức độ cải thiện triệu chứng còn phụ thuộc chặt chẽ vào dạng bào chế, nguồn gốc xuất xứ của quả nhàu và phản ứng cơ địa của từng người bệnh ^[1]. Vì vậy, việc hiểu đúng bản chất tác động của nước ép nhàu sẽ giúp người bệnh xây dựng kỳ vọng thực tế, tránh tâm lý lạm dụng hoặc bỏ dở phác đồ điều trị y khoa chuẩn mực.

Cơ chế kháng viêm và điều hòa phản ứng đau của trái nhàu

Để hiểu tại sao nước ép nhàu lại có thể hỗ trợ giảm đau khớp, chúng ta cần nhìn vào cơ chế phân tử của quá trình viêm sưng. Tình trạng sưng đau ở các khớp bị tổn thương phần lớn bắt nguồn từ sự gia tăng quá mức của các cytokine gây viêm, điển hình là interleukin-6 (IL-6), interleukin-8 (IL-8) và yếu tố hoại tử khối u alpha (TNF-alpha) ^[3]. Khi các chất này được giải phóng ồ ạt, màng hoạt dịch khớp sẽ bị kích ứng, gây tích tụ dịch, sưng đỏ và kích thích các đầu mút dây thần kinh cảm giác đau.

Các nghiên cứu sinh học phân tử đã phát hiện ra rằng nước ép quả nhàu có khả năng tác động lên các chuỗi microRNA điều hòa viêm trong cơ thể ^[3]. Cụ thể, các nhà khoa học đã chứng minh hai phân tử microRNA là miR-30a-5p và miR-15b-5p có liên quan mật thiết đến bệnh thoái hóa khớp khi chúng kết hợp với các RNA không mã hóa dài (LINC00461 và LINC00662) để thúc đẩy phản ứng viêm và gia tăng nồng độ IL-6, IL-8 cũng như TNF-alpha ^[3]. Khi được can thiệp bằng nước ép nhàu, sự biểu hiện của các microRNA này đã thay đổi rõ rệt, tương tự như phản ứng khi dùng thuốc colchicine ^[3].

Bên cạnh đó, các microRNA khác như miR-122-5p, miR-146a-5p, miR-17-5p và miR-181c-5p vốn liên quan đến các tổn thương viêm cũng có phản ứng điều hòa tích cực trước nước ép nhàu ^[3]. Sự thay đổi biểu hiện của các gen đích này giúp ức chế tín hiệu truyền viêm lan rộng tại mô khớp. Nhờ đó, phản ứng sưng nề được hạn chế, áp lực lên sụn và bao khớp giảm bớt, mang lại cảm giác dễ chịu hơn cho người bệnh.

Các bằng chứng khoa học: Từ phòng thí nghiệm đến thử nghiệm lâm sàng

Các công trình nghiên cứu hiện nay đã cung cấp cái nhìn chi tiết hơn về tiềm năng của nhàu trên cả mô hình động vật lẫn trên cơ thể người.

Năm 2021, một nghiên cứu trên mô hình chuột bị viêm khớp gút cấp tính do tinh thể monosodium urate gây ra đã phân tích sâu các con đường trao đổi chất thông qua cơ sở dữ liệu KEGG ^[3]. Trong số 20 con đường được làm giàu nhiều nhất, có hơn 900 gen chức năng được chú giải trong các con đường chuyển hóa giữa các nhóm chuột thí nghiệm và đối chứng ^[3]. Nghiên cứu này ghi nhận nước ép nhàu làm thay đổi mức độ biểu hiện tăng và giảm của các microRNA viêm tương đương với việc điều trị bằng colchicine, chứng minh tác dụng điều trị trên viêm khớp gút cấp tính ở chuột ^[3]. Dù vậy, nghiên cứu này mới dừng lại ở mô hình động vật và cần thêm các thử nghiệm để làm rõ chức năng cụ thể của các gen chuyển hóa ^[3].

Trước đó, một nghiên cứu vào năm 2019 đã đánh giá hiệu quả của nước ép quả nhàu sản xuất tại Indonesia (INFJ) trên chuột SKG - mô hình động vật mang đặc điểm tương tự bệnh nhân viêm khớp dạng thấp ở người ^[2]. Chuột được uống nước ép nhàu pha loãng với nước ở tỷ lệ 50% tự do trong vòng 4 tuần sau khi được gây cảm ứng bệnh bằng mannan ^[2]. Kết quả cho thấy điểm số viêm khớp ở các khớp chi trước và chi sau giảm rõ rệt ngay từ ngày thứ 7 ở nhóm dùng nước ép nhàu so với nhóm đối chứng ^[2]. Kết quả kiểm tra mô bệnh học khớp cũng xác nhận tình trạng tổn thương khớp bị ức chế đáng kể mà không ghi nhận độc tính bán cấp hay bán mạn tính nào trên chuột thí nghiệm ^[2].

Về thử nghiệm lâm sàng trên người, một bài tổng quan công bố năm 2018 đã phân tích các can thiệp bằng sản phẩm từ nhàu ^[1]. Đáng chú ý, một thử nghiệm mù đôi có đối chứng giả dược trên các nữ sinh viên đại học bị đau bụng kinh đã sử dụng viên nang chứa 400 mg bột thảo mộc nhàu nghiền mịn kết hợp tá dược trong ba chu kỳ kinh nguyệt ^[1]. Mặc dù viên nang nhàu không giúp cải thiện cơn đau so với giả dược, nhưng các nhà nghiên cứu ghi nhận tốc độ máu lắng (ESR) trung bình giảm đáng kể ở nhóm dùng nhàu ^[1]. Sự sụt giảm chỉ số ESR này là bằng chứng rõ ràng cho thấy hoạt tính kháng viêm tồn tại trên cơ thể người, dù chưa đủ mạnh để dập tắt cơn đau co thắt cấp tính ^[1]. Tổng quan này cũng nhắc lại các quan sát lâm sàng trước đó về việc nước ép nhàu pha trộn có nguồn gốc từ Polynesia thuộc Pháp giúp ghi nhận sự thuyên giảm đau nhức ở bệnh nhân thoái hóa đốt sống cổ và thoái hóa khớp ^[1].

Nhìn nhận thực tế: Giá trị và rào cản của các bằng chứng hiện có

Dù các kết quả nghiên cứu mở ra triển vọng rất tích cực, người tiêu dùng cần nhìn nhận bằng chứng khoa học một cách khách quan. Hiện nay, phần lớn các nghiên cứu sâu về cơ chế phân tử và khả năng kháng viêm vẫn được thực hiện chủ yếu trên chuột hoặc dòng tế bào nuôi cấy trong phòng thí nghiệm ^[3], ^[2]. Cơ thể người có hệ thống chuyển hóa và phản ứng miễn dịch phức tạp hơn nhiều, do đó kết quả khả quan trên động vật không thể áp dụng tương đương hoàn toàn cho người bệnh.

Một rào cản lớn khác nằm ở sự biến thiên chất lượng giữa các sản phẩm nhàu trên thị trường thương mại. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng thành phần dinh dưỡng và hàm lượng các hoạt chất thực vật dao động rất lớn tùy thuộc vào xuất xứ địa lý, bộ phận cây được sử dụng cũng như điều kiện thu hoạch và quy trình chế biến ^[1]. Sự khác biệt này khiến chúng ta không thể lấy kết quả từ một sản phẩm nước ép nhàu chuẩn hóa trong nghiên cứu để quy chụp cho mọi loại nước ép hoặc bột nhàu trôi nổi trên thị trường ^[1].

Chính vì vậy, tác dụng giảm đau nhức ở bệnh nhân thoái hóa khớp khi dùng nước ép nhàu thường chỉ tương đương với các biện pháp hỗ trợ chống viêm mức độ nhẹ ^[1]. Người bệnh không nên kỳ vọng sản phẩm này có thể dập tắt cơn đau dữ dội ngay tức khắc như các loại thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) hay thuốc giảm đau theo toa.

Những hiểu lầm phổ biến khi dùng nước ép nhàu trị viêm khớp

Một trong những sai lầm phổ biến nhất là quan niệm cho rằng nước ép nhàu có thể "tái tạo hoàn toàn sụn khớp" hay "chữa dứt điểm thoái hóa khớp". Y học hiện đại khẳng định sụn khớp khi đã bị bào mòn và thoái hóa theo tuổi tác thì không thể phục hồi nguyên vẹn chỉ nhờ việc uống nước ép thảo mộc. Nhàu chỉ đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát phản ứng viêm tại chỗ và hạn chế mức độ nghiêm trọng của tổn thương sụn ^[2].

Hiểu lầm tai hại thứ hai là tự ý ngưng dùng thuốc điều trị viêm khớp do bác sĩ kê đơn để chuyển hẳn sang uống nước ép nhàu. Việc dừng thuốc đột ngột, đặc biệt là các thuốc điều trị cơ bản cho bệnh tự miễn như viêm khớp dạng thấp hay thuốc hạ axit uric trong bệnh gút, có thể khiến bệnh bùng phát dữ dội. Hậu quả là khớp có thể bị biến dạng nhanh chóng hoặc dẫn đến biến chứng toàn thân nguy hiểm.

Ngoài ra, nhiều người tin rằng vì là thảo dược thiên nhiên nên uống càng nhiều nước ép nhàu thì khớp sẽ càng nhanh hết đau nhức. Việc tiêu thụ quá mức bất kỳ loại nước ép đậm đặc nào cũng có thể gây gánh nặng chuyển hóa cho hệ tiêu hóa, gan và thận. Mọi chất bổ dưỡng chỉ phát huy hiệu quả tốt nhất khi được sử dụng với liều lượng điều độ và khoa học.

Những đối tượng cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng

Mặc dù các thử nghiệm độc tính trên động vật và dòng tế bào gan người (HepG2) cho thấy quả nhàu có độ an toàn cao với mức không quan sát thấy tác dụng ngoại ý (NOAEL) trên 6,86 g/kg thể trọng (tương đương khoảng 90 ml nước ép nhàu nguyên chất trên mỗi kg cân nặng) ^[4], người tiêu dùng vẫn cần hết sức cẩn trọng. Trên thực tế lâm sàng đã từng ghi nhận một số ca tổn thương gan ở những người uống nước ép nhàu, dù chưa thể xác lập mối liên hệ nhân quả trực tiếp giữa loại nước ép này và tổn thương gan ^[4].

Do đó, những người có tiền sử suy giảm chức năng gan, viêm gan mạn tính hoặc xơ gan cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng nước ép nhàu đều đặn. Việc theo dõi men gan định kỳ là cần thiết để đảm bảo quá trình dung nạp diễn ra an toàn, tránh các phản ứng quá mẫn không mong muốn.

Bên cạnh đó, bệnh nhân suy thận giai đoạn nặng cũng là đối tượng phải đặc biệt cẩn trọng. Nước ép từ các loại trái cây nhiệt đới như quả nhàu thường chứa hàm lượng khoáng chất kali khá cao, nếu thận bị suy yếu không đào thải được có thể dẫn đến nguy cơ tăng kali máu nguy hiểm. Phụ nữ đang mang thai, người đang cho con bú hoặc bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật cũng không nên tùy tiện dùng liều lượng lớn khi chưa có sự đồng ý của chuyên gia y tế.

Hướng dẫn sử dụng nước ép nhàu an toàn và hỗ trợ khớp hiệu quả

Để khai thác tối đa lợi ích của nước ép nhàu mà vẫn đảm bảo an toàn, người bị đau nhức khớp nên lựa chọn các sản phẩm nước ép nguyên chất có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và quy trình sản xuất đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm. Tránh xa các sản phẩm trôi nổi không nhãn mác, không rõ thành phần hoặc có dấu hiệu nấm mốc, lên men bất thường.

Về liều lượng, người mới bắt đầu nên dùng với lượng nhỏ khoảng 30 ml mỗi ngày vào buổi sáng, có thể pha loãng với nước ấm hoặc nước trái cây khác để làm dịu bớt mùi vị nồng đặc trưng. Nếu cơ thể dung nạp tốt và không gặp cảm giác khó chịu ở đường tiêu hóa, người dùng có thể tăng dần lên 30 - 60 ml chia làm 1 - 2 lần mỗi ngày. Thời điểm thích hợp để uống là trước bữa ăn khoảng 30 phút hoặc sau ăn 1 giờ nếu người bệnh có tiền sử viêm loét dạ dày.

Quan trọng nhất, việc dùng nước ép nhàu phải luôn được kết hợp trong một lối sống lành mạnh dành cho người viêm khớp. Bạn cần duy trì cân nặng hợp lý để giảm tải áp lực cơ học lên các khớp gối và cột sống, đồng thời tập luyện các môn thể thao nhẹ nhàng như bơi lội, đạp xe hoặc yoga. Chế độ dinh dưỡng nên bổ sung nhiều thực phẩm giàu axit béo omega-3, rau xanh, uống đủ nước và hạn chế bia rượu để duy trì tính linh hoạt tối ưu cho sụn khớp.

Tóm lại, nước ép nhàu là một thức uống tự nhiên có tiềm năng hỗ trợ giảm viêm và xoa dịu cảm giác khó chịu tại các khớp thoái hóa nhờ các hoạt tính sinh học quý giá. Tuy nhiên, hãy xem đây là một giải pháp hỗ trợ đi kèm trong lối sống chứ không phải phương thuốc thay thế phác đồ y khoa chính thống. Khi gặp các triệu chứng đau khớp kéo dài hoặc tiến triển nặng, người bệnh cần đến bệnh viện thăm khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.