Nhiều người gặp tình trạng táo bón kéo dài thường tìm đến nước uống như biện pháp can thiệp đầu tiên. Trong đó, nước khoáng tự nhiên giàu magie được truyền tai như giải pháp nhuận tràng an toàn. Câu hỏi đặt ra là nguồn nước này có thực sự mang lại hiệu quả y khoa rõ rệt hay không.
Câu trả lời ngắn gọn: Có. Các thử nghiệm lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên đã xác nhận nước khoáng tự nhiên giàu magie kết hợp sunfat giúp tăng tần suất đi ngoài, làm mềm phân và rút ngắn thời gian phản ứng ở người bị táo bón chức năng [1, 2, 7].
Cơ chế thẩm thấu kéo nước vào lòng ruột
Táo bón chức năng là tình trạng phổ biến với tỷ lệ lưu hành khoảng 14% trên toàn cầu, gặp ở nữ giới nhiều gấp đôi nam giới [1]. Bệnh thường liên quan đến lối sống ít vận động, khẩu phần thiếu chất xơ, uống ít nước và lượng magie nạp vào không đủ [1]. Khi phân di chuyển chậm trong đại tràng, nước bị tái hấp thu quá mức khiến phân khô cứng, khó đào thải [1].
Muối magie đóng vai trò chất nhuận tràng thẩm thấu kinh điển [4, 8]. Khi đi vào ruột, ion magie từ nước khoáng kém hấp thu qua niêm mạc, làm tăng áp suất thẩm thấu nội mô và kéo dịch từ cơ thể vào lòng đại tràng [4, 5]. Sự xuất hiện đồng thời của gốc sunfat hỗ trợ mạnh mẽ nhu động ruột [2]. Lượng nước được giữ lại trong ống tiêu hóa giúp phân mềm hơn, kích thích trương lực thành ruột co bóp tống đẩy chất thải ra ngoài [4, 8].
Bằng chứng lâm sàng từ các thử nghiệm ngẫu nhiên
Nhiều nghiên cứu y khoa hiện đại đã kiểm tra hiệu quả thực tế của dòng nước khoáng chứa magie và sunfat trên bệnh nhân táo bón chức năng theo tiêu chuẩn Rome III [2, 4].
Năm 2014, một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng với giả dược kiểm tra tác dụng của nước khoáng chứa magie sunfat (Hepar) trên 244 phụ nữ táo bón chức năng từ 18-60 tuổi [3]. Người tham gia chia thành ba nhóm: nhóm đối chứng uống 1,5 lít nước khoáng nhẹ/ngày (77 người), nhóm uống 0,5 lít nước giàu magie kèm 1 lít nước khoáng nhẹ/ngày (85 người), và nhóm uống 1 lít nước giàu magie kèm 0,5 lít nước khoáng nhẹ/ngày (82 người), duy trì liên tục trong 4 tuần [3].
Kết quả ghi nhận không có khác biệt đáng kể ở tuần đầu tiên [3]. Tuy nhiên, từ tuần thứ hai, tỷ lệ giảm táo bón ở nhóm uống 1 lít nước khoáng giàu magie đạt 37,5% so với 21,1% của nhóm đối chứng (p = 0,013) [3]. Nhóm này cũng giảm rõ rệt số lần đi ngoài phân cứng hoặc lổn nhổn theo thang điểm Bristol (p = 0,030) và giảm nhu cầu dùng thuốc nhuận tràng cấp cứu (p = 0,034) [3]. Không ghi nhận biến cố bất lợi nghiêm trọng nào trong suốt thử nghiệm [3].
Đến năm 2017, một nghiên cứu mù đôi, đối chứng giả dược khác đánh giá nước khoáng giàu magie sunfat và natri sunfat (Donat Mg) trên 106 người táo bón chức năng [4]. Sau phân tích giữa kỳ, nghiên cứu tập trung trên 75 người sử dụng liều 500 ml/ngày trong 6 tuần so với nước giả dược [4]. Kết quả sau 6 tuần cho thấy số lần đi ngoài tự chủ hoàn toàn mỗi tuần ở nhóm uống nước khoáng tăng cao hơn nhóm giả dược (p = 0,036) [4]. Độ đặc của phân và các triệu chứng táo bón chủ quan đều cải thiện đáng kể, nâng cao chất lượng sống cho người bệnh [4].
Năm 2019, thử nghiệm đa trung tâm, mù đôi trên 226 bệnh nhân ngoại trú theo dõi thời gian đáp ứng khi uống 1 lít nước khoáng magie sunfat mỗi ngày kết hợp 0,5 lít nước khoáng nhẹ trong 14 ngày [5]. Nhóm can thiệp đạt tỷ lệ đáp ứng điều trị 50% vào ngày 14, vượt trội mức 29% của nhóm đối chứng (p = 0,001) [5]. Thời gian đáp ứng trung bình ở nhóm dùng nước khoáng giàu magie chỉ mất 6,4 ngày so với 7,3 ngày ở nhóm chứng (p = 0,013) [5].
Lợi ích và giới hạn của bằng chứng
Nước khoáng tự nhiên giàu magie chứng minh được hiệu quả nhuận tràng nhanh, làm mềm phân rõ rệt trong khoảng 1 đến 2 tuần đầu [2, 7]. Việc kết hợp magie và canxi trong nguồn nước cứng còn hỗ trợ kết tủa với axit mật dư thừa, tạo phức hợp dạng xà phòng không tan đào thải ra ngoài [6].
Dù vậy, hiệu quả duy trì lâu dài còn cần thêm dữ liệu. Một thử nghiệm năm 2016 trên 100 người dùng 1 lít/ngày nước khoáng giàu canxi/magie sunfat cho thấy sau 3 tuần tần suất đi ngoài tăng thêm 2,02 lần/tuần so với 0,88 lần/tuần ở nhóm uống nước máy có ga (p = 0,005) [7]. Tuy nhiên, sau 6 tuần can thiệp, khác biệt giữa hai nhóm không còn đạt ý nghĩa thống kê (p = 0,163), cho thấy cơ thể có thể thích ứng dần với lượng khoáng [7].
Hiểu lầm thường gặp khi dùng nước khoáng
Sai lầm phổ biến là cho rằng uống càng nhiều nước khoáng đậm đặc thì tác dụng trị táo bón càng nhanh. Lạm dụng muối magie liều quá cao có thể gây chuột rút bụng, tiêu chảy phân lỏng toé nước và tiềm ẩn nguy cơ mất nước hoặc tăng magie máu [6].
Một ngộ nhận khác là mọi loại nước đóng chai đều có công dụng như nhau. Nước khoáng nhẹ hoặc nước lọc tinh khiết không cung cấp đủ lượng ion thẩm thấu để kích thích vận chuyển đường ruột như dòng nước giàu magie sunfat tự nhiên [2, 6].
Ai nên thận trọng?
Tổ chức Điều dưỡng Phục hồi chức năng (Hoa Kỳ) khuyến cáo không nên sử dụng thường quy các loại thuốc nhuận tràng muối magie do nguy cơ gây co thắt bụng, tiêu chảy quá mức và mất nước [6]. Bệnh nhân suy giảm chức năng thận cần cẩn trọng cao độ để tránh ứ đọng nồng độ khoáng chất trong tuần hoàn [6].
Người đang mang thai, người mắc bệnh lý tim mạch, người già suy kiệt hoặc đang dùng thuốc điều trị mạn tính cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi đưa nước khoáng hàm lượng cao vào chế độ dinh dưỡng hàng ngày. Nước khoáng không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa khi táo bón xuất phát từ bệnh lý thực thể.
Cách áp dụng an toàn trong đời sống
Người bị táo bón cơ năng có thể bắt đầu bằng lượng từ 500 ml đến 1 lít nước khoáng giàu magie sunfat mỗi ngày [1, 2]. Tổng lượng nước uống hàng ngày nên duy trì khoảng 1,5 lít, phối hợp cùng nước khoáng nhẹ hoặc nước đun sôi để nguội [2, 7].
Nên chia nhỏ lượng nước làm nhiều lần uống rải rác trong ngày, ví dụ 250 ml mỗi lần [7]. Đồng thời, cần kết hợp chế độ ăn giàu chất xơ từ rau củ quả và tăng cường vận động thể chất thường xuyên theo khuyến cáo hàng đầu dành cho người táo bón chức năng [1].
Nước khoáng tự nhiên giàu magie mang lại tác dụng nhuận tràng thực sự nhờ cơ chế thẩm thấu kéo nước làm mềm phân. Sử dụng đúng liều lượng, theo dõi phản ứng cơ thể và duy trì thói quen sống lành mạnh là chìa khóa giúp cải thiện hệ tiêu hóa an toàn, bền vững.
