Trứng gà là thực phẩm quen thuộc trong mâm cơm của người Việt nhờ giá thành rẻ, tiện lợi và dễ chế biến. Tuy nhiên, nhiều phụ nữ khi mang thai thường băn khoăn không biết ăn bao nhiêu trứng mỗi tuần là vừa đủ để cung cấp dưỡng chất cho thai nhi mà không gây thừa cân hay áp lực chuyển hóa.

Theo các số liệu nghiên cứu dinh dưỡng, thai phụ ăn từ 4 đến 7 quả trứng mỗi tuần (trung bình khoảng 1 quả mỗi ngày) là mức hợp lý để đáp ứng nhu cầu vi chất quan trọng, đặc biệt là choline, mà không làm dư thừa năng lượng từ khẩu phần ăn hàng ngày [1], [2].

Choline: Vi chất nền tảng cho não bộ thai nhi

Choline là một chất dinh dưỡng thiết yếu cần thiết cho hoạt động bình thường của mọi tế bào trong cơ thể [3]. Dưỡng chất này đóng vai trò quan trọng trong việc cấu tạo màng tế bào, dẫn truyền xung thần kinh và tham gia vào các quá trình chuyển hóa lipid [4], [3]. Cơ thể có thể tự tổng hợp choline từ phosphatidylcholine, nhưng lượng nội sinh này không đủ đáp ứng nhu cầu sinh lý, đặc biệt là trong giai đoạn phát triển nhanh như thai kỳ [5], [2].

Trong suốt thai kỳ, thai nhi đòi hỏi một lượng lớn choline để xây dựng cấu trúc não bộ và hoàn thiện trung tâm trí nhớ [5], [3]. Choline cũng tham gia vào việc điều hòa trục hạ đồi - tuyến yên - tuyến thượng thận, giúp giảm nồng độ cortisol ở thai nhi và giảm tác động tiêu cực từ căng thẳng của người mẹ [6]. Nếu thiếu hụt dưỡng chất này trong các giai đoạn quan trọng, sự phát triển trí tuệ và chức năng nhận thức của trẻ có thể bị ảnh hưởng lâu dài [5], [3].

Thực trạng thiếu hụt choline ở phụ nữ mang thai

Dù giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển thần kinh của thai nhi, phần lớn thai phụ trên toàn thế giới hiện không nạp đủ lượng choline cần thiết mỗi ngày [7], [8].

Nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu thực hiện tại Alberta (Canada) trên 600 phụ nữ mang thai và cho con bú năm 2014 cho thấy, lượng choline hấp thu trung bình ở thai phụ chỉ đạt 347 mg/ngày [1]. Đáng chú ý, chỉ có 23% số phụ nữ mang thai trong nghiên cứu đạt mức tiêu chuẩn khuyến nghị (Adequate Intake - AI) [1]. Trong giai đoạn cho con bú, lượng choline trung bình đạt 346 mg/ngày và chỉ còn 10% người tham gia đáp ứng đủ mức khuyến nghị [1].

Tại Australia, một nghiên cứu năm 2022 trên 103 thai phụ được theo dõi ở tuần thai 12-16 và tuần thai 36 cho thấy mức tiêu thụ choline trung vị ở giai đoạn đầu thai kỳ là 362 mg/ngày [5]. Kết quả ghi nhận chỉ có 39% thai phụ vượt qua ngưỡng khuyến nghị của Hội đồng Nghiên cứu Y tế và Sức khỏe Quốc gia Australia (NHMRC) là trên 440 mg/ngày, và chỉ 25% đạt ngưỡng khuyến nghị của Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA) là trên 480 mg/ngày [5].

Tình trạng thiếu hụt thậm chí nghiêm trọng hơn tại các quốc gia đang phát triển và nhóm dân số có nguy cơ cao. Nghiên cứu cắt ngang năm 2014 tại Dhaka (Bangladesh) trên 103 thai phụ ở ba tháng cuối thai kỳ ghi nhận lượng choline tiêu thụ trung bình chỉ đạt 189,5 mg/ngày, tương đương 42,72% nhu cầu khuyến nghị [6]. Tại Nam Phi, nghiên cứu NuEMI năm 2021 trên 681 thai phụ theo khám tại phòng khám tiền sản nguy cơ cao cho thấy mức tiêu thụ choline trung vị là 275 mg/ngày, và có tới 84,7% phụ nữ nạp dưới mức khuyến nghị 450 mg/ngày [8]. Dữ liệu từ khảo sát NHANES tại Mỹ cũng chỉ ra dưới 10% phụ nữ mang thai đạt mức tiêu chuẩn khuyến nghị về choline [7], [2].

Trứng giúp bù đắp lượng vi chất thiếu hụt ra sao?

Trứng được xác định là một trong những nguồn cung cấp choline hàng đầu trong chế độ ăn uống [1], [2]. Một quả trứng luộc chín nặng 50 gram cung cấp khoảng 146,9 mg choline tổng số, tương đương 27% nhu cầu khuyến nghị hàng ngày [2].

Nghiên cứu tại Canada chỉ ra rằng, những thai phụ ăn ít nhất 1 quả trứng trong khoảng thời gian 24 giờ có lượng choline tổng nạp vào cao hơn rõ rệt và có khả năng đạt khuyến nghị dinh dưỡng cao gấp 8 lần so với người không ăn trứng [1]. Tại Australia, trứng là thực phẩm đóng góp lớn nhất vào tổng lượng choline nạp vào, chiếm tới 17% trong tổng khẩu phần [5]. Nghiên cứu tại Nam Phi cũng khẳng định việc tiêu thụ choline dưới mức khuyến nghị có mối liên hệ chặt chẽ với việc ăn ít trứng và sữa (p < 0,0001 đối với trứng) [8].

Bên cạnh trứng, các nguồn thực phẩm tự nhiên khác cũng cung cấp choline bao gồm sữa, thịt đỏ, thịt gia cầm, các loại hạt, đậu và rau họ cải [5], [6], [4]. Tại Canada, việc uống từ 500 ml sữa trở lên mỗi ngày giúp tăng khả năng đạt chuẩn khuyến nghị choline lên gấp 2,8 lần so với người uống dưới 250 ml/ngày [1]. Tuy nhiên, để bù đắp sự thiếu hụt mà không phải tiêu thụ khối lượng thức ăn quá lớn, trứng vẫn là nguồn dinh dưỡng đậm đặc nhất [2].

Lợi ích chuyển hóa và giới hạn của bằng chứng

Việc duy trì đủ choline giúp bảo vệ cấu trúc màng tế bào, tăng cường vận chuyển lipid và giảm tích tụ mỡ bất thường [4], [3]. Nghiên cứu tổng quan dinh dưỡng Bắc Âu năm 2023 nhấn mạnh, chế độ ăn hoàn toàn thiếu choline có thể gây rối loạn chức năng gan và cơ bắp chỉ trong vòng 3 tuần [4].

Mặc dù choline rất cần thiết, hầu hết các viên uống bổ sung vi chất cho thai phụ hiện nay không chứa thành phần này [7]. Vì vậy, việc điều chỉnh thông qua thực phẩm tự nhiên là con đường an toàn và hiệu quả nhất [1], [7]. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng bằng chứng hiện tại chủ yếu đến từ các nghiên cứu quan sát và khảo sát khẩu phần 24 giờ [1], [6], [4]. Các nghiên cứu can thiệp thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng về tác động dài hạn của việc bổ sung choline trên phụ nữ mang thai vẫn còn hạn chế và cần được nghiên cứu sâu hơn [5], [4].

Hiểu lầm thường gặp khi ăn trứng trong thai kỳ

Nhiều mẹ bầu lo ngại ăn trứng hàng ngày sẽ làm tăng cholesterol máu hoặc gây quá tải calo dẫn đến tăng cân mất kiểm soát. Thực tế, một quả trứng 50 gram chỉ cung cấp một lượng calo khiêm tốn nhưng lại đem lại giá trị dinh dưỡng cao, chứa tới 146,9 mg choline [2]. Nguy cơ dư thừa năng lượng thường bắt nguồn từ cách chế biến như chiên rán nhiều dầu mỡ hoặc ăn kèm các món bột chiên ngập dầu, chứ không phải từ bản thân quả trứng [8].

Một hiểu lầm khác là chỉ cần uống vitamin tổng hợp là đã đủ dưỡng chất, không cần chú ý đến trứng hay thực phẩm giàu choline. Dữ liệu thực tế cho thấy phần lớn sản phẩm bổ sung vitamin tiền sản bỏ qua choline, khiến mẹ bầu phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc vẫn rơi vào tình trạng thiếu vi chất này [7].

Nhóm thai phụ cần thận trọng

Dù trứng là thực phẩm bổ dưỡng, một số trường hợp thai phụ cần cân nhắc và tham khảo ý kiến chuyên môn y tế trước khi duy trì chế độ ăn 1 quả mỗi ngày:

  • Thai phụ có tiền sử dị ứng với protein trong trứng gà.
  • Thai phụ mắc các bệnh lý rối loạn chuyển hóa lipid, tăng cholesterol máu gia đình hoặc sỏi mật cần được chuyên gia dinh dưỡng đánh giá tổng thể khẩu phần chất béo [7].
  • Thai phụ mắc bệnh gan hoặc thận mạn tính cần kiểm soát chặt chẽ lượng đạm hấp thu hàng ngày [4].

Cách áp dụng thực tế an toàn cho mẹ bầu

Để bổ sung vi chất tối ưu mà không lo ngại vấn đề cân nặng hay an toàn vệ sinh thực phẩm, phụ nữ mang thai có thể áp dụng các nguyên tắc sau:

  • Số lượng phù hợp: Tiêu thụ từ 4 đến 7 quả trứng mỗi tuần, tương đương 1 quả mỗi ngày vào các bữa sáng hoặc bữa phụ [1], [2].
  • Cách chế biến: Ưu tiên trứng luộc chín hoàn toàn, trứng hấp hoặc nấu canh [2]. Tuyệt đối không ăn trứng sống, trứng chần hay trứng lòng đào để phòng tránh nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột trong thai kỳ.
  • Phối hợp đa dạng: Không nên chỉ dựa vào trứng. Hãy kết hợp trứng với các thực phẩm giàu choline khác như uống bổ sung sữa (khoảng 500 ml/ngày), ăn thêm thịt nạc, các loại đậu và rau xanh họ cải [1], [5], [6].
  • Cân đối năng lượng: Hạn chế các món chiên xào nhiều mỡ động vật hay dầu tái chế để tránh nạp thừa chất béo bão hòa vượt mức khuyến nghị trong thai kỳ [7], [8].

Chế độ ăn đủ vi chất trong thai kỳ là yếu tố quyết định cho sức khỏe của người mẹ và tương lai của đứa trẻ [6], [3]. Bổ sung từ 4 đến 7 quả trứng mỗi tuần kết hợp cùng chế độ dinh dưỡng đa dạng là giải pháp tự nhiên, tiết kiệm và hiệu quả để đáp ứng nhu cầu choline thai kỳ [1], [2]. Mẹ bầu có bệnh lý nền nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn cá nhân hóa phù hợp nhất.