Nhiều người có thói quen nhâm nhi một ly rượu vang đỏ mỗi tối vì tin rằng thức uống này chứa resveratrol giúp làm sạch mạch máu và ngăn ngừa đột quỵ. Lời đồn này bắt nguồn từ hiện tượng "Nghịch lý người Pháp", khi chế độ ăn nhiều chất béo nhưng tỷ lệ bệnh mạch vành tại đây lại thấp. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực tế cho thấy resveratrol trong vang đỏ không mang lại hiệu quả kỳ diệu như nhiều người lầm tưởng.

Thực tế, resveratrol chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong vang đỏ và tác dụng trên người vẫn chưa được xác lập rõ ràng qua các thử nghiệm lâm sàng chuẩn mực [1].

Hoạt chất resveratrol tác động thế nào lên hệ tim mạch?

Resveratrol là một polyphenol tự nhiên thuộc nhóm stilbene, được xem là chất dẫn đầu tạo nên các tác động sinh học tích cực của vang đỏ [1]. Ở cấp độ tế bào và mô hình động vật, hợp chất này thể hiện khả năng chống oxy hóa, chống viêm, ức chế kết tập tiểu cầu và chống đông máu [1].

Tại thành mạch, resveratrol thúc đẩy tổng hợp oxit nitric (NO), từ đó cải thiện phản ứng giãn mạch và tân tạo mạch máu [2]. Hợp chất này kích hoạt protein sirtuin - một nhóm lysine deacetylase giúp điều hòa sinh tồn tế bào và giảm chết tế bào cơ tim khi thiếu máu cục bộ [2], [3]. Ngoài ra, hoạt chất còn làm giảm quá trình oxy hóa hạt mỡ xấu LDL, hạn chế tổn thương thành động mạch và ức chế yếu tố mô (tissue factor) gây cục máu đông [4], [3].

Thách thức từ nồng độ và khả năng hấp thu của cơ thể

Dù tác động trong phòng thí nghiệm rất đa dạng, việc chuyển tiếp các phát hiện này sang thực tế lâm sàng diễn ra vô cùng chậm chạp [5]. Rào cản lớn nhất nằm ở dược động học: cơ thể hấp thu resveratrol nhanh nhưng nồng độ tự do tồn tại trong huyết tương lại cực kỳ thấp [2].

Sau khi vào đường tiêu hóa, resveratrol nhanh chóng bị chuyển hóa tại gan thành các dạng liên hợp ưa nước thuộc pha 2 và các chất chuyển hóa khác [2]. Các chất chuyển hóa này bị đào thải cấp tốc qua nước tiểu và mật [2]. Vì vậy, việc uống rượu vang đỏ với lượng vừa phải khó lòng tạo ra nồng độ hoạt chất đủ cao trong máu để kích hoạt các cơ chế bảo vệ tim mạch như trong ống nghiệm [2].

Các nghiên cứu khoa học ghi nhận điều gì?

Một tổng quan công bố năm 2021 đánh giá các dữ liệu thực nghiệm và lâm sàng cho thấy, các phân tích tổng hợp trên người tiềm ẩn nguy cơ sai lệch nghiên cứu cao theo công cụ SYRCLE, kết quả trình bày chưa rõ ràng và chưa đủ để xác nhận hiệu quả bảo vệ tim mạch của hoạt chất này [1].

Các dịch tễ học trước đó thường khảo sát mối liên quan giữa việc uống rượu vừa phải và nguy cơ tim mạch thay vì đo riêng resveratrol [6]. Dữ liệu trên 25.000 người Đan Mạch cho thấy lượng rượu vang thấp đến trung bình làm giảm nguy cơ tử vong do tim mạch [6]. Một nghiên cứu kéo dài 18 năm trên 36.250 nam giới Pháp ghi nhận uống vang vừa phải giảm tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân [6]. Theo dõi 128.934 người lớn tại Bắc California trong 20 năm cũng cho thấy uống vừa phải giúp giảm tử vong vì bệnh mạch vành, trong khi uống nhiều làm tăng vọt tử vong do nguyên nhân khác [6]. Một nghiên cứu trên 490.000 người của Thun và cộng sự chỉ ra nguy cơ tim mạch giảm 40% ở người uống ít nhất một ly mỗi ngày [6].

Đáng chú ý, các thử nghiệm can thiệp ngắn hạn lại chứng minh tác dụng đến từ dịch vang chứ không phụ thuộc vào cồn hay resveratrol đơn chất [6], [7]. Dùng 250-500 ml rượu vang đỏ khử cồn giúp cải thiện tình trạng giãn mạch qua trung gian dòng chảy ở động mạch cánh tay và giảm độ cứng thành mạch [6]. Thử nghiệm trên 67 nam giới có nguy cơ tim mạch cao chỉ ra vang đỏ khử cồn làm giảm huyết áp tâm thu và tâm trương nhờ tăng NO huyết tương [7]. Nghiên cứu trên 10 nam giới khỏe mạnh ăn đồ nhiều dầu mỡ (khoai tây chiên, xúc xích) cho thấy vang đỏ ngăn chặn các vi hạt mỡ lắng đọng gây rối loạn nội mô [7].

Năm 2022, một thử nghiệm lâm sàng thí điểm trên 26 người tình nguyện uống 2 loại vang đỏ chứa hàm lượng resveratrol khác nhau trong 14 ngày [8]. Kết quả cho thấy rượu vang hàm lượng resveratrol cao giúp giảm cholesterol toàn phần ở cả hai giới, đồng thời tăng globulin gắn kết hormone sinh dục (SHBG) ở phụ nữ, trong khi vang hàm lượng resveratrol thấp không tạo ra thay đổi này [8].

Lợi ích thực tế và giới hạn của bằng chứng

Nghịch lý người Pháp có thể bị tác động bởi các yếu tố gây nhiễu trong lối sống chứ không đơn thuần nhờ một ly rượu [3]. Dù vang đỏ chứa polyphenol có lợi, nhưng nghiên cứu so sánh cho thấy polyphenol quercetin thậm chí còn ức chế yếu tố mô mạnh hơn resveratrol [4]. Các dẫn xuất tổng hợp của resveratrol có thể ức chế tạo huyết khối gấp 2 đến 10 lần hợp chất gốc, cho thấy dạng tự nhiên trong rượu vang chưa phải dạng tối ưu [4].

Nhiều chuyên gia nhấn mạnh các thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên, mù đôi, có giả dược trên quy mô lớn vẫn còn thiếu để khẳng định resveratrol như một liệu pháp điều trị chuẩn [1], [2]. Do đó, việc xem rượu vang đỏ như một "thần dược" phòng bệnh tim mạch là ngộ nhận chưa được kiểm chứng đầy đủ [1].

Ai nên thận trọng với việc uống vang đỏ?

Rượu vang đỏ bản chất vẫn là đồ uống có cồn. Uống quá mức làm tăng nguy cơ tử vong do nhiều bệnh lý ngoài tim mạch [6].

Những người sau đây cần tuyệt đối tránh hoặc hạn chế tối đa:

  • Người có tiền sử nghiện rượu hoặc bệnh lý về gan, suy gan.
  • Người đang kiểm soát huyết áp bằng thuốc, người có bệnh cơ tim hoặc tiền sử rối loạn nhịp tim.
  • Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú.
  • Người đang dùng các loại thuốc chuyển hóa qua gan cần hỏi ý kiến bác sĩ để tránh tương tác bất lợi.

Lời khuyên thực tế cho sức khỏe tim mạch

Nếu bạn có thói quen thưởng thức rượu vang, chỉ nên uống ở mức vừa phải (không quá 1 ly mỗi ngày đối với phụ nữ và 1-2 ly đối với nam giới). Không nên uống dồn vào một ngày cuối tuần.

Để bảo vệ tim mạch, không cần phụ thuộc vào rượu vang. Bạn có thể bổ sung polyphenol và chất chống oxy hóa từ các nguồn tự nhiên an toàn hơn như nho tươi, nước ép nho, các loại quả mọng, đậu phộng và trà xanh mà không phải chịu tác hại từ cồn [7]. Kết hợp lối sống lành mạnh, ăn giảm chất béo bão hòa, vận động thể lực đều đặn và khám định kỳ luôn là nền tảng vững chắc nhất cho một trái tim khỏe.