Nhiều người tìm mua sữa non của bò với kỳ vọng bổ sung kháng thể tăng cường miễn dịch tức thì. Quảng cáo thường nhấn mạnh hàm lượng Immunoglobulin G (IgG) dồi dào trong sữa non giúp cơ thể chống lại virus, vi khuẩn xâm nhập.
Tuy nhiên, kháng thể bò đưa vào cơ thể người qua đường uống không thể hoạt động như một loại kháng thể tự thân lưu thông trong dòng máu. Sau khi nuốt, các phân tử protein kích thước lớn như IgG bò bị hệ tiêu hóa phân cắt mạnh mẽ, phần lớn mất cấu trúc sinh học nguyên bản, chỉ để lại một tỷ lệ nhỏ tác động tại niêm mạc ruột hoặc gián tiếp kích hoạt các phản ứng phòng vệ cục bộ.
Kháng thể bò đi đâu sau khi uống?
IgG là một đại phân tử protein. Khi vào dạ dày người lớn, dịch vị chứa axit clohydric (HCl) và enzyme pepsin sẽ bắt đầu quá trình biến tính, cắt nhỏ protein thành các chuỗi peptide ngắn và axit amin. Hệ tiêu hóa người trưởng thành không hấp thu nguyên vẹn các kháng thể ngoại lai vào hệ thống mạch máu như ở bê sơ sinh.
Dù bị tiêu hóa một phần, các mảnh peptide hoạt tính sinh học hoặc một lượng nhỏ kháng thể nguyên vẹn có thể tồn tại sót lại và di chuyển xuống ruột non [1]. Tại đây, các thành phần trọng lượng phân tử thấp (dưới 10 kDa) hoặc vi chất dinh dưỡng có thể tương tác với tế bào miễn dịch tại niêm mạc ruột [2]. Bằng chứng khoa học cho thấy sữa non bò uống hàng ngày trong nhiều tuần có thể hỗ trợ duy trì tính toàn vẹn của hàng rào ruột, từ đó gián tiếp hạn chế các rối loạn miễn dịch khi cơ thể chịu căng thẳng [1].
Nghiên cứu trên vận động viên chạy cự ly dài
Một nghiên cứu công bố năm 2006 đã kiểm tra ảnh hưởng của sữa non bò đối với kháng thể IgA tiết trong nước bọt (s-IgA) - chỉ số miễn dịch niêm mạc đường hô hấp trên [3]. Nghiên cứu tiến hành thử nghiệm trên 35 vận động viên chạy cự ly dài (15 nữ, 20 nam, tuổi từ 35 đến 58), chia thành hai nhóm uống bổ sung sữa non bò hoặc giả dược trong 12 tuần [3].
Mẫu nước bọt được thu thập trước khi tập luyện tại các mốc: ban đầu, định kỳ hàng tháng trong thời gian can thiệp và 2 tuần sau khi ngừng uống [3]. Kết quả ghi nhận nồng độ trung vị của s-IgA tăng 79% ở nhóm dùng sữa non sau 12 tuần can thiệp, với sự thay đổi theo thời gian đạt mức ý nghĩa thống kê (P = 0,0291) [3]. Ý nghĩa thống kê này vẫn tồn tại sau khi nhóm nghiên cứu đã hiệu chỉnh theo khối lượng tập luyện và các triệu chứng hô hấp trên tự báo cáo [3]. Tuy nhiên, các tác giả nhấn mạnh cần thận trọng khi diễn giải kết quả trên mặt sinh lý học do quy mô mẫu nghiên cứu còn nhỏ và mức độ dao động nồng độ s-IgA giữa các cá nhân rất lớn [3].
Bằng chứng trái chiều ở nhóm vận động viên bơi lội
Năm 2010, một thử nghiệm mù đôi, có đối chứng giả dược đánh giá khả năng phòng vệ niêm mạc đường hô hấp trên hai nhóm đối tượng [4]. Nhóm vận động viên gồm 25 kình ngư ưu tú (12 nam, 13 nữ, tuổi từ 14 đến 23) và nhóm đối chứng gồm 28 sinh viên không tập luyện nặng (9 nam, 19 nữ, tuổi từ 18 đến 27) [4]. Cả hai nhóm được phân ngẫu nhiên để uống 25 g bột sữa non bò ít đạm mỗi ngày hoặc giả dược cùng mức năng lượng trong 10 tuần [4].
Mẫu nước bọt sau ăn được phân tích nồng độ kháng thể (A, G và M) tại thời điểm bắt đầu, sau 4 tuần, 10 tuần và 2 tuần sau can thiệp; mẫu máu đo nồng độ kháng thể và protein phản ứng C (CRP) tại mốc ban đầu, sau 5 tuần, 10 tuần và 2 tuần sau can thiệp [4]. Kết quả cho thấy việc dùng sữa non bò không tạo ra tác động có ý nghĩa thống kê theo thời gian đối với nồng độ kháng thể trong cả nước bọt lẫn huyết tương ở cả hai nhóm [4]. Sau 4 tuần, tỷ lệ báo cáo triệu chứng hô hấp trên ở nhóm kình ngư dùng sữa non (25%) thấp hơn nhóm dùng giả dược (61%), dù khác biệt này chỉ đạt mức xu hướng (p = 0,062) và không có khác biệt ở nhóm sinh viên đối chứng [4]. Nghiên cứu kết luận sữa non bò không làm thay đổi có thể đo lường được lên kháng thể, cho thấy tác động này không đồng nhất trên mọi nhóm vận động viên [4].
Khảo sát trên cầu thủ bóng đá và bóng rổ
Năm 2023, một nghiên cứu thiết kế chéo, mù đôi, đối chứng giả dược theo dõi 28 nam cầu thủ bóng đá trẻ trong 24 tuần (6 tháng) bổ sung sữa non bò hoặc giả dược [5]. Các bài kiểm tra gắng sức tiêu chuẩn được thực hiện ở mốc ban đầu, sau 3 tháng và sau 6 tháng can thiệp, kèm lấy mẫu máu trước, ngay sau bài tập và sau 3 giờ hồi phục [5]. Kết quả cho thấy nhóm bổ sung có sự gia tăng đáng kể nồng độ kháng thể IgG đi kèm với việc giảm các dấu ấn viêm do tập luyện nặng gây ra [5]. Dù vậy, sữa non bò không tạo ra ảnh hưởng đáng kể lên hiệu suất thi đấu, chuyển hóa sắt hay đáp ứng nội tiết tố của cầu thủ [5].
Trái lại, một thử nghiệm ngẫu nhiên công bố năm 2021 trên 27 nữ cầu thủ bóng rổ ưu tú (16-19 tuổi) lại ghi nhận kết quả khác [6]. Nhóm can thiệp gồm 11 vận động viên hoàn thành lộ trình uống 3,2 g sữa non bò, chia 2 lần mỗi ngày trong 24 tuần, đối chiếu với 9 vận động viên nhóm giả dược [6]. Sau 6 tháng cùng các bài kiểm tra thể lực, ngoại trừ sự thay đổi có ý nghĩa thống kê của chỉ số chống viêm IL-10 (p = 0,01), toàn bộ các chỉ số miễn dịch khác gồm IL-1alpha, IL-2, IL-13, TNF-alpha, CK MM, IGF1, số lượng bạch cầu, tế bào lympho, bạch cầu đơn nhân, bạch cầu hạt và nồng độ kháng thể IgG đều không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p > 0,05) [6].
Nghiên cứu năm 2025 trên 29 vận động viên bóng bầu dục (trong đó có 3 nữ) sử dụng 38 g sữa non bò mỗi ngày trong 8 tuần thi đấu đối đầu với nhóm dùng đạm đậu nành cũng cho thấy các chỉ số kháng thể IgA nước bọt, chỉ số viêm (CRP, IL-6, IL-1beta) và tỷ lệ ốm đau không hề thay đổi (p > 0,05), dù nhóm sữa non có cải thiện nhẹ về sức bật nhảy thẳng đứng (+1,0 cm so với -0,5 cm ở nhóm đậu nành, p = 0,0023) [7].
Tổng hợp bằng chứng: Kháng thể bò không tạo miễn dịch toàn thân
Các thử nghiệm trong ống nghiệm (in vitro) cho thấy sữa non bò có thể kích hoạt chức năng tế bào miễn dịch như bùng nổ oxy hóa, khử hạt hoặc sản xuất cytokine [2]. Ở người, một số quan sát ghi nhận hoạt tính thực bào của bạch cầu trung tính tăng lên sau 1 và 2 giờ dùng phân đoạn trọng lượng phân tử thấp [2]. Ngoài ra, dùng 20 g sữa non bò mỗi ngày trong 4 tuần giúp ngăn ngừa sự sụt giảm enzyme lysozyme trong nước bọt và đẩy nhanh hồi phục bạch cầu trung tính sau bài tập kéo dài [2]. Dù vậy, những tác động này không ổn định; nhiều nghiên cứu sau 4 hoặc 12 tuần không tìm thấy thay đổi ở chức năng bạch cầu trung tính lúc nghỉ ngơi [2].
Bức tranh tổng thể được làm rõ qua một phân tích gộp năm 2020 trên 10 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng với tổng cộng 239 người tham gia là vận động viên và người vận động thể lực [8]. Kết quả tổng hợp khẳng định việc bổ sung sữa non bò hầu như không có hoặc chỉ có tác động rất thấp lên việc cải thiện nồng độ các globulin miễn dịch trong huyết thanh (IgA, IgG), tế bào lympho, bạch cầu trung tính và kháng thể IgA nước bọt [8]. Mặc dù một số dữ liệu cho thấy sữa non có thể làm giảm nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp trên ở người tập luyện nặng, cơ chế sinh học chính xác vẫn là một khoảng trống khoa học chưa được thống nhất [7, 8]. Kháng thể bò không thể thay thế hay nâng cao trực tiếp hệ miễn dịch tuần hoàn của người theo cách người tiêu dùng lầm tưởng [8].
Ai nên thận trọng khi cân nhắc dùng sữa non bò?
Sữa non của bò về bản chất vẫn là chế phẩm từ sữa động vật, chứa các thành phần đạm sữa và đường lactose tự nhiên. Do đó, các nhóm đối tượng sau cần đặc biệt cẩn trọng:
- Người dị ứng đạm sữa bò: Tuyệt đối không sử dụng do nguy cơ phản ứng dị ứng nghiêm trọng, tương tự như khi uống sữa bò thông thường.
- Người bất dung nạp đường lactose: Có thể gặp các triệu chứng rối loạn tiêu hóa như đầy hơi, đau bụng, tiêu chảy khi dùng liều lượng cao.
- Người có bệnh lý nền mạn tính, rối loạn tự miễn hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch: Cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi dùng bất kỳ sản phẩm bổ sung nào từ sữa non bò.
Sản phẩm sữa non bò chỉ là thực phẩm bổ sung dinh dưỡng, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh hay các loại vắc xin kích hoạt kháng thể chủ động.
Cách áp dụng thực tế và xây dựng lối sống khoa học
Nếu muốn thử nghiệm sử dụng sữa non bò như một giải pháp hỗ trợ dinh dưỡng đường ruột và phục hồi thể lực, người tiêu dùng nên:
- Chọn sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đã qua quy trình kiểm nghiệm an toàn thực phẩm.
- Tuân thủ liều lượng khuyến nghị từ nhà sản xuất hoặc chuyên gia dinh dưỡng, tránh lạm dụng với hy vọng "uống càng nhiều càng tăng miễn dịch".
- Pha chế với nước nguội hoặc nước ấm nhẹ. Tránh dùng nước sôi nóng vì nhiệt độ cao sẽ làm biến tính hoàn toàn các cấu trúc protein hoạt tính còn sót lại.
Sữa non bò qua đường uống không thể cung cấp kháng thể hoạt động trực tiếp trong máu người, mà chủ yếu phát huy giá trị dinh dưỡng và hỗ trợ môi trường niêm mạc tiêu hóa. Để xây dựng hệ miễn dịch khỏe mạnh, biện pháp căn bản và hiệu quả nhất vẫn là duy trì chế độ ăn uống cân bằng, ngủ đủ giấc, tập luyện thể dục điều độ và tuân thủ các hướng dẫn y tế chính thống.
