Thiếu máu thiếu sắt có thể đi cùng mệt mỏi, lo âu và giảm điểm chức năng tình dục ở một số phụ nữ, nhưng chưa thể kết luận thiếu sắt là nguyên nhân duy nhất hoặc uống sắt sẽ cải thiện ham muốn cho tất cả mọi người. Một nghiên cứu trước–sau nhỏ ghi nhận điểm bảng hỏi chức năng tình dục tăng sau điều trị thiếu máu; thiết kế này không có nhóm đối chứng nên chưa tách được ảnh hưởng của điều trị khỏi thay đổi theo thời gian hay các yếu tố khác [1]. Tổng quan chuyên môn năm 2023 cũng mô tả mối liên hệ này, đồng thời nhấn mạnh cần nhận diện và xử trí tình trạng thiếu sắt trong bối cảnh sức khỏe tổng thể [2].

Đây là lý do để đánh giá triệu chứng một cách cẩn thận, không phải lời khuyên tự mua viên sắt. Ham muốn, hưng phấn, bôi trơn, cực khoái và đau khi quan hệ chịu ảnh hưởng đồng thời của sức khỏe thể chất, tâm trạng, thuốc, nội tiết, quan hệ và hoàn cảnh sống.

Thiếu sắt và chức năng tình dục liên quan với nhau ra sao?

Sắt cần cho tạo hồng cầu và vận chuyển oxy. Khi thiếu sắt, một số người thấy mệt, yếu, khó tập trung hoặc giảm khả năng hoạt động; nếu thiếu máu, các biểu hiện có thể rõ hơn. Những triệu chứng toàn thân này có thể ảnh hưởng gián tiếp đến năng lượng, tâm trạng và sự thoải mái trong đời sống tình dục. Đây là cơ chế hợp lý, nhưng không chứng minh mọi trường hợp giảm ham muốn đều do thiếu sắt.

Rối loạn chức năng tình dục ở phụ nữ có nhiều dạng và nhiều nguyên nhân. Đau, khô, thay đổi sau sinh hoặc mãn kinh, bệnh mạn tính, lo âu, trầm cảm, thuốc và vấn đề trong quan hệ đều cần được cân nhắc. Một kết quả ferritin thấp nếu có cũng cần được diễn giải cùng công thức máu, tiền sử chảy máu, chế độ ăn, bệnh tiêu hóa và đánh giá chuyên môn; không thể chẩn đoán chỉ bằng cảm giác mệt hoặc giảm ham muốn.

Nghiên cứu về điều trị sắt đã chứng minh điều gì?

Nghiên cứu sơ bộ năm 2014 theo dõi 207 phụ nữ, tuổi trung bình khoảng 34, có thiếu máu thiếu sắt. Người tham gia hoàn thành các bảng hỏi về lo âu, chất lượng sống và chức năng tình dục trước và sau khi điều trị. Sau điều trị, chỉ số máu, điểm lo âu và điểm FSFI đều thay đổi theo hướng cải thiện có ý nghĩa thống kê [1].

Điểm hạn chế quan trọng là nghiên cứu không có nhóm đối chứng ngẫu nhiên, chỉ quan sát trong thời gian ngắn và khảo sát những người đã được xác định thiếu máu. Vì vậy, kết quả không chứng minh sắt trực tiếp làm tăng ham muốn, không cho biết mức cải thiện mà một người bất kỳ sẽ nhận được, và không áp dụng cho người có chỉ số sắt bình thường. Việc bớt mệt, thay đổi lo âu, chăm sóc y tế hoặc các yếu tố khác cũng có thể góp phần vào thay đổi điểm số.

Tổng quan năm 2023 về thiếu sắt và sức khỏe tình dục nữ ghi nhận thiếu sắt có thể xuất hiện do chảy máu tử cung bất thường, nhu cầu tăng, khẩu phần không đủ hoặc hấp thu kém. Tổng quan cho rằng điều trị thiếu máu thiếu sắt có thể cải thiện chức năng tình dục ở một số phụ nữ, nhưng đây là lĩnh vực bằng chứng còn hạn chế và không đồng nghĩa sắt là liệu pháp điều trị rối loạn tình dục độc lập [2].

Một nghiên cứu đoàn hệ thí điểm ở phụ nữ trung niên cũng xem xét dự trữ sắt cùng các yếu tố như hormone, tình trạng mãn kinh, sức khỏe và mức hài lòng cuộc sống. Công trình này nhấn mạnh cần nghiên cứu thêm để hiểu vai trò của sắt; không đủ căn cứ để đặt một ngưỡng ferritin nhằm điều trị ham muốn thấp [3].

Khi nào cần kiểm tra tình trạng thiếu sắt?

Hãy trao đổi với nhân viên y tế nếu giảm ham muốn hoặc khó chịu khi quan hệ kéo dài, đặc biệt khi đi kèm mệt mỏi, hụt hơi khi gắng sức, da nhợt, chóng mặt, kinh nguyệt kéo dài hoặc lượng máu kinh nhiều. Đây là các lý do để đánh giá sức khỏe tổng quát; từng triệu chứng riêng lẻ không xác nhận thiếu máu.

Nhân viên y tế có thể cân nhắc công thức máu và xét nghiệm dự trữ sắt tùy bệnh sử, khám và nguy cơ. Nếu phát hiện thiếu sắt, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ bổ sung kéo dài: mất máu kinh nhiều, chảy máu tiêu hóa, khẩu phần hạn chế, thai kỳ, hoặc vấn đề hấp thu có thể cần cách xử trí khác nhau. Ở người sau mãn kinh, thiếu máu thiếu sắt mới xuất hiện cần được đánh giá nguyên nhân mất máu theo hướng dẫn chuyên môn.

Nếu có chảy máu âm đạo rất nhiều, ngất, đau ngực, khó thở khi nghỉ hoặc yếu lả, cần được chăm sóc y tế khẩn cấp. Khô đau, chảy máu sau quan hệ hoặc đau vùng chậu cũng cần được đánh giá nguyên nhân riêng, không nên quy hết cho thiếu sắt.

Thực phẩm giàu sắt có thay thế điều trị được không?

Thực phẩm có thể giúp đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng thường ngày. Nguồn sắt gồm thịt, hải sản, gia cầm, đậu, đậu lăng, rau xanh và ngũ cốc được tăng cường. Sắt trong thực phẩm động vật và thực vật có mức hấp thu khác nhau; vitamin C trong trái cây hoặc rau có thể hỗ trợ hấp thu sắt không heme từ thực vật [4]. Tuy vậy, thay đổi khẩu phần không phải lúc nào cũng đủ để điều trị thiếu máu hoặc khắc phục nguyên nhân mất máu.

Không nên tự dùng viên sắt để thử cải thiện năng lượng hay chức năng tình dục. Liều cao có thể gây buồn nôn, đau bụng, táo bón hoặc tiêu chảy; sắt cũng tương tác với một số thuốc. NIH nêu mức dung nạp tối đa 45 mg/ngày cho người trưởng thành khỏe mạnh, nhưng đây không phải liều điều trị và bác sĩ đôi khi kê liều cao hơn trong một thời gian có theo dõi [4]. Người mắc bệnh ứ sắt di truyền có thể cần tránh bổ sung sắt, trừ khi có chỉ định chuyên môn.

Cách tiếp cận thực tế và an toàn

Khi đi khám, hãy ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng, chu kỳ kinh và lượng máu mất, thay đổi sau sinh hoặc mãn kinh, thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng, cùng những yếu tố khiến triệu chứng nặng hay nhẹ. Có thể hỏi liệu có cần kiểm tra thiếu máu hoặc dự trữ sắt, nguyên nhân thiếu sắt là gì, và khi nào cần đánh giá lại sau điều trị.

Nếu thiếu sắt được xác nhận, điều trị nên theo kế hoạch cá nhân của nhân viên y tế và có theo dõi đáp ứng. Nếu chỉ số sắt đã được xử trí mà vấn đề tình dục còn tiếp diễn, cần xem xét các nguyên nhân khác như đau hoặc khô âm đạo, tác dụng phụ thuốc, tâm trạng, bệnh nền hay yếu tố quan hệ. Chăm sóc sức khỏe tình dục không nên bị thu hẹp thành một loại vi chất.

Kết luận

Thiếu máu thiếu sắt có thể liên quan đến sức khỏe tình dục nữ, và một nghiên cứu trước–sau cùng tổng quan chuyên môn gợi ý chức năng tình dục có thể cải thiện khi thiếu máu được điều trị. Tuy nhiên, bằng chứng chưa đủ để coi sắt là thuốc tăng ham muốn hoặc nguyên nhân phổ quát. Hãy xác định thiếu sắt và nguyên nhân bằng đánh giá y tế; không tự bổ sung liều cao, và tìm thêm nguyên nhân nếu triệu chứng tình dục vẫn kéo dài.

Đọc thêm