Nhiều người ở độ tuổi 20 lựa chọn chế độ ăn DASH và chủ động giảm lượng muối hàng ngày nhằm bảo vệ sức khỏe tim mạch từ sớm. Tuy nhiên, với những người trẻ thường xuyên tập luyện thể thao, việc hạn chế muối quá mức khiến nhiều người lo ngại về nguy cơ tụt huyết áp tư thế hoặc suy giảm thể lực.

Hiện tại, các nghiên cứu khoa học được cung cấp chưa có thử nghiệm lâm sàng nào xác định ngưỡng natri tối thiểu an toàn để tránh tụt huyết áp tư thế khi ăn theo DASH ở tuổi 20. Bằng chứng hiện có chỉ tập trung vào cơ chế nội tiết khi đứng thẳng [1], tương quan giữa tỷ lệ natri - kali với mỡ máu ở vận động viên [2] và nhu cầu điện giải ở nhóm đối tượng đặc thù [2, 8].

Bằng chứng hiện tại chưa xác định ngưỡng natri tối thiểu

Chế độ ăn DASH hướng tới việc giảm natri để kiểm soát huyết áp, nhưng áp dụng điều này cho người trẻ vận động nhiều vẫn còn khoảng trống dữ liệu. Các tài liệu hiện có không đưa ra một con số miligam cụ thể nào về mức natri tối thiểu an toàn cho người 20 tuổi tập luyện nặng.

Các can thiệp áp đặt tải trọng sinh lý và thay đổi chế độ ăn trên người trẻ còn hạn chế vì lý do đạo đức liên quan đến quá trình tăng trưởng thể chất [3]. Do thiếu hụt nghiên cứu riêng biệt, các hướng dẫn dinh dưỡng cho vận động viên trẻ thường phải mượn khuyến nghị từ người trưởng thành [3].

Phản ứng sinh lý khi hạn chế natri và đổi tư thế ở tuổi 20

Một nghiên cứu sinh lý công bố năm 1976 đã theo dõi các nhóm đối tượng bình thường từ 20 đến 80 tuổi để đánh giá hoạt tính renin huyết tương và bài tiết aldosterone [1]. Các đối tượng được kiểm tra ở chế độ ăn natri bình thường và sau 3 ngày hạn chế natri kết hợp với tư thế đứng [1].

Kết quả cho thấy ở người trẻ tuổi nhóm 20, phản ứng của hệ renin-aldosterone trước tình trạng giảm natri và đứng thẳng diễn ra rất mạnh mẽ [1]. Khi tuổi càng cao, hoạt tính này suy giảm dần, đặc biệt sau tuổi 40 [1].

Cụ thể, vào ngày thứ ba của chế độ hạn chế natri, lượng bài tiết aldosterone ở nhóm người lớn tuổi chỉ bằng 33% so với người ở độ tuổi 20 [1]. Cơ chế này cho thấy cơ thể người trẻ thích nghi với việc thay đổi tư thế khi thiếu muối tốt hơn người già, nhưng nghiên cứu không đánh giá về bệnh lý tụt huyết áp tư thế hay ngưỡng muối tối thiểu [1].

Tác động của tỷ lệ natri và kali đối với tim mạch

Bên cạnh lượng natri đơn lẻ, sự cân bằng giữa natri và kali trong khẩu phần ăn đóng vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe chuyển hóa. Một nghiên cứu cắt ngang năm 2025 đã khảo sát 637 vận động viên bán chuyên trẻ từ 20 đến 40 tuổi bị thừa cân hoặc béo phì [2].

Các nhà nghiên cứu nhận thấy những người thuộc nhóm có tỷ lệ natri trên kali cao nhất thường trẻ hơn và có tỷ lệ eo trên hông (WHR) cao hơn [2]. Sau khi hiệu chỉnh các biến số gây nhiễu, nhóm có tỷ lệ natri/kali cao nhất cũng có nồng độ cholesterol toàn phần và lipoprotein (a) cao hơn đáng kể (p < 0.05) [2].

Phát hiện này gợi ý rằng việc duy trì tỷ lệ natri - kali hợp lý có thể hỗ trợ kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch ở vận động viên trẻ [2]. Dù vậy, nghiên cứu quan sát này chưa chứng minh được việc giảm natri đến một mức cụ thể có thể ngăn ngừa hạ huyết áp hay không [2].

Cơ chế hấp thu natri và nhu cầu bù điện giải khi vận động

Khi vận động thể lực, cơ thể mất nước và khoáng chất qua mồ hôi, khiến việc giữ lượng natri hợp lý trở nên thiết thực. Natri được hấp thu ở biểu mô ruột non nhờ kênh natri biểu mô ENaC và protein đồng vận chuyển natri-glucose 1 (SGLT1) [4].

Sau đó, natri đi vào máu qua bơm Na+/K+-ATPase, tạo ra gradien điện hóa thúc đẩy vận chuyển thụ động clorua và kéo theo nước [4]. Việc bổ sung natri và clorua vào thức uống cũng đã được ghi nhận là một giải pháp hỗ trợ tăng lượng nước uống vào cho các vận động viên trẻ [5].

Ở trường hợp một vận động viên bóng bầu dục bị chuột rút dai dẳng, việc bổ sung viên muối và dung dịch điện giải trước, trong và sau trận đấu đã giúp cải thiện triệu chứng hiệu quả [4]. Tuy nhiên, vận động viên này mắc bệnh xơ nang nên nhu cầu muối cao hơn bình thường và không thể suy diễn cho người khỏe mạnh [4].

Những điều nghiên cứu khoa học chưa giải đáp

Các nghiên cứu hiện tại chưa trả lời được mức cắt giảm natri cụ thể nào theo chế độ ăn DASH là an toàn tuyệt đối cho người 20 tuổi hoạt động thể lực. Không có dữ liệu đo lường trực tiếp tỷ lệ tụt huyết áp tư thế khi giảm muối ở nhóm đối tượng này.

Các trích đoạn khoa học cũng chưa làm rõ sự khác biệt về nhu cầu natri tối thiểu giữa các bộ môn thể thao có cường độ và mức độ bài tiết mồ hôi khác nhau. Giới hạn an toàn của natri đối với thanh niên khỏe mạnh tập luyện cường độ cao vẫn cần thêm các thử nghiệm can thiệp mới.

Những ai cần thận trọng khi cắt giảm muối?

Người trẻ tuổi tập luyện thể thao cường độ cao hoặc tập luyện trong môi trường nóng ẩm cần thận trọng khi kiêng muối quá mức vì dễ gây rối loạn điện giải và mất nước [5]. Người có bệnh lý nền gây mất muối qua mồ hôi như xơ nang không nên tự ý giảm natri mà phải duy trì nồng độ điện giải theo chỉ định [4].

Đối với người bệnh thận đang chạy thận nhân tạo, nghiên cứu năm 2015 cho thấy bệnh nhân trẻ dưới 65 tuổi thường gặp khó khăn hơn và có độ tự tin thấp hơn trong việc kiềm chế ăn mặn [6]. Nhóm người trẻ có bệnh lý nền luôn cần hướng dẫn y khoa thay vì tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng [6].

Khuyến nghị thực tế cho người trẻ vận động thể lực

Thanh niên tuổi 20 khỏe mạnh và vận động thể lực nhiều không nên tự ý cắt giảm lượng muối quá mức khi chưa có chẩn đoán tăng huyết áp từ chuyên gia y tế. Khi áp dụng các chế độ ăn lành mạnh, việc giảm bớt thực phẩm chế biến sẵn là hợp lý nhưng không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn muối ăn.

Trong các buổi tập luyện kéo dài, người trẻ nên chú trọng việc bù đủ nước và bổ sung thêm chất điện giải nếu cơ thể đổ mồ hôi nhiều [5]. Nếu xuất hiện cảm giác hoa mắt, choáng váng khi đứng dậy đột ngột, bạn nên ngừng việc kiêng muối nghiêm ngặt và tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được đánh giá cụ thể [3].