Vitamin D chưa được chứng minh là cách cải thiện chức năng tình dục cho mọi phụ nữ. Một vài thử nghiệm nhỏ ghi nhận điểm chức năng tình dục tốt hơn ở những nhóm cụ thể, nhưng các nghiên cứu dùng cách bổ sung và đối tượng khác nhau; cũng có nghiên cứu không thấy mối liên hệ rõ [1, 2, 3, 4, 5].

Điều quan trọng là không đồng nhất mối liên quan giữa thiếu vitamin D và triệu chứng với bằng chứng rằng uống thêm vitamin D sẽ cải thiện ham muốn, kích thích, bôi trơn hay giảm đau. Hiện chưa có căn cứ để tự dùng liều cao hoặc tiêm vitamin D chỉ nhằm cải thiện đời sống tình dục.

Vitamin D có liên quan trực tiếp đến chức năng tình dục không?

Vitamin D là vi chất thiết yếu, nhưng một chỉ dấu máu thấp và một vấn đề tình dục xuất hiện cùng lúc không chứng minh vi chất đó là nguyên nhân. Chức năng tình dục gồm nhiều khía cạnh như ham muốn, hưng phấn, bôi trơn, cực khoái, hài lòng và đau; chúng còn chịu ảnh hưởng của sức khỏe thể chất, tâm trạng, thuốc đang dùng, quan hệ, giấc ngủ và giai đoạn sống.

Vì vậy, kết quả của một nghiên cứu trên phụ nữ đã được xác định thiếu vitamin D không thể tự động áp dụng cho người có nồng độ bình thường, người sau mãn kinh, người mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), hoặc người chỉ muốn cải thiện một khía cạnh riêng. Các thang đo như FSFI là bảng hỏi chuẩn hóa trong nghiên cứu; điểm số thay đổi không đồng nghĩa mọi người sẽ cảm nhận lợi ích như nhau hoặc nguyên nhân đã được điều trị.

Tổng quan thử nghiệm cho thấy kết quả chưa thống nhất

Một tổng quan hệ thống năm 2021 tập hợp 11 thử nghiệm ngẫu nhiên với tổng cộng 337 phụ nữ, 472 nam giới và 35 cặp đôi. Trong nhóm nghiên cứu về vitamin D ở phụ nữ, một thử nghiệm dùng vitamin D liều cao qua đường tiêm ghi nhận điểm chức năng tình dục cải thiện, nhưng một thử nghiệm khác dùng 2.000 IU mỗi ngày trong sáu tháng không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa. Các nghiên cứu nhỏ và không đồng nhất khiến tác giả kết luận cần thêm thử nghiệm dài hạn, chất lượng tốt hơn [1].

Kết quả này không cho phép chọn riêng nghiên cứu thuận lợi rồi biến thành lời khuyên bổ sung. Đường dùng, liều, tình trạng thiếu ban đầu, bệnh nền, thời gian theo dõi và nhóm đối chứng đều khác nhau; tổng quan cũng không chứng minh vitamin D từ thức ăn giúp cải thiện ham muốn hay chức năng tình dục.

Thử nghiệm ở phụ nữ thiếu vitamin D nói gì?

Một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, có nhóm giả dược tuyển phụ nữ 18–45 tuổi vừa có rối loạn chức năng tình dục theo thang FSFI vừa có nồng độ 25-hydroxyvitamin D thấp. Có 38 người mỗi nhóm hoàn tất nghiên cứu. Nhóm can thiệp được tiêm cholecalciferol theo phác đồ nghiên cứu ở thời điểm ban đầu và sau bốn tuần; điểm FSFI trung bình cao hơn nhóm giả dược ở tuần thứ tư và thứ tám [2].

Đây là tín hiệu đáng nghiên cứu thêm, không phải phác đồ tự điều trị. Mẫu nhỏ, thời gian ngắn và chỉ tuyển nhóm vừa có triệu chứng vừa thiếu vitamin D. Cách tiêm trong thử nghiệm không tương đương việc ăn thực phẩm giàu vitamin D hoặc tự mua viên uống; bài báo không chứng minh mọi phụ nữ có ham muốn thấp nên xét nghiệm hay dùng liều tương tự.

PCOS: không thể quy kết mọi cải thiện cho vitamin D

Một nghiên cứu thí điểm trên phụ nữ trong độ tuổi sinh sản mắc PCOS đã phân tích dữ liệu của 42 người hoàn tất bảng hỏi. Phần bổ sung vitamin D ở mức khuyến nghị hằng ngày được xem xét cùng việc dùng hoặc không dùng một loại thuốc tránh thai nội tiết trong sáu tháng. Điểm chức năng tình dục cải thiện ở một phần người tham gia, nhưng mức vitamin D không liên hệ rõ với tình trạng rối loạn chức năng tình dục; cải thiện cũng không thể quy riêng cho vitamin D [3].

Kết quả ở PCOS cần được hiểu trong bối cảnh bệnh, cỡ mẫu nhỏ, nhóm điều trị và các yếu tố nội tiết đi kèm. Nghiên cứu không chứng minh vitamin D là phương pháp điều trị PCOS hay rối loạn tình dục; chính tác giả lưu ý khả năng khái quát còn hạn chế [3].

Sau mãn kinh: chế phẩm đặt tại chỗ không phải viên uống

Một thử nghiệm ba nhánh gồm 105 phụ nữ sau mãn kinh so sánh viên đặt âm đạo chứa vitamin D3, viên giả dược đặt âm đạo và nhóm không điều trị trong tám tuần. Điểm FSFI ở nhóm vitamin D cao hơn nhóm không điều trị ngay sau can thiệp và ở lần theo dõi một tháng; đến lần theo dõi hai tháng, nhóm vitamin D và giả dược có điểm tương tự nhau [4].

Đây là chế phẩm dùng tại chỗ, không phải vitamin D uống hay thực phẩm giàu vitamin D. Thời gian theo dõi ngắn và đối tượng được tuyển có tiêu chí riêng; vì vậy kết quả không xác nhận viên uống có thể thay thế chăm sóc triệu chứng sinh dục–tiết niệu sau mãn kinh. Chế phẩm đặt cũng không nên tự dùng thay cho đánh giá của nhân viên y tế.

Tuyên bố chuyên môn của Hiệp hội Mãn kinh châu Âu nhận định bằng chứng thử nghiệm về các lợi ích ngoài xương của vitamin D còn chưa vững chắc, do khác biệt về người tham gia, liều và thời gian. Tài liệu này không xem bổ sung vitamin D thông thường là cách điều trị các triệu chứng mãn kinh, dù một số dữ liệu cụ thể về teo niêm mạc âm hộ–âm đạo có thể khác theo đường dùng và phác đồ [5].

Thực phẩm giàu vitamin D có giúp cải thiện ham muốn không?

Thực phẩm có vitamin D góp phần đa dạng và cân đối khẩu phần, nhưng những thử nghiệm về chức năng tình dục kể trên nghiên cứu chế phẩm bổ sung hoặc viên đặt, không kiểm tra một thực đơn có thể làm tăng ham muốn. Do đó, không nên quảng bá cá hồi, trứng, nấm hay sữa tăng cường vi chất như “thực phẩm tăng sinh lý” dựa trên các kết quả này.

Ăn uống đủ chất vẫn có vai trò trong sức khỏe tổng thể. Nếu có nguy cơ thiếu vi chất hoặc vấn đề sức khỏe khác, nhân viên y tế sẽ cân nhắc toàn cảnh triệu chứng và xét nghiệm phù hợp; việc phát hiện thiếu vitamin D nên được xử trí vì sức khỏe chung, không hứa hẹn một kết quả tình dục cụ thể. Tuyên bố chuyên môn về mãn kinh mô tả việc đánh giá tình trạng vitamin D bằng xét nghiệm 25-hydroxyvitamin D trong máu, nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi người cần tự xét nghiệm đại trà [5].

Khi nào nên trao đổi với nhân viên y tế?

Nếu khô đau, giảm ham muốn, khó hưng phấn hoặc khó đạt cực khoái kéo dài và gây khó chịu, hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tự tăng liều vitamin D. Ghi lại thời điểm bắt đầu, thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng, thay đổi sau sinh hoặc mãn kinh, bệnh nền và triệu chứng đi kèm sẽ giúp buổi trao đổi cụ thể hơn.

Người đang cân nhắc bổ sung vitamin D nên hỏi về nhu cầu cá nhân, nguy cơ thiếu, dạng dùng và liều phù hợp với tình trạng sức khỏe. Không tự tiêm liều cao hoặc dùng chế phẩm đặt âm đạo dựa trên một thử nghiệm nhỏ. Nếu có đau dữ dội, chảy máu bất thường, tổn thương hoặc dấu hiệu nhiễm trùng, nên được đánh giá y tế sớm.

Kết luận

Vitamin D có thể liên quan đến chức năng tình dục trong một số nhóm, nhất là các nghiên cứu nhỏ ở người thiếu vi chất hoặc phụ nữ sau mãn kinh dùng chế phẩm tại chỗ. Tuy nhiên, tổng quan thử nghiệm và nghiên cứu PCOS cho thấy bằng chứng không đồng nhất; chưa có cơ sở để khuyên mọi phụ nữ uống vitamin D nhằm tăng ham muốn. Hãy xử trí thiếu vitamin D vì chỉ định sức khỏe phù hợp và tìm nguyên nhân riêng nếu triệu chứng tình dục kéo dài.

Đọc thêm