Thực hư trào lưu uống trà cỏ mục túc hạ đường huyết
Nhiều người bệnh đái tháo đường truyền tai nhau dùng trà cỏ mục túc (còn gọi là linh lăng, alfalfa) như phương thuốc hạ đường huyết tự nhiên. Thảo dược này được quảng cáo phục hồi tuyến tụy và thay thế thuốc điều trị.
Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chưa chứng minh cỏ mục túc kiểm soát tốt đường huyết trên cơ thể người. Các kết quả tích cực mới dừng ở thử nghiệm động vật. Người bệnh tuyệt đối không bỏ phác đồ y khoa để dùng trà thảo mộc.
Động vật thí nghiệm cho thấy tiềm năng phục hồi tụy
Đái tháo đường phát sinh do rối loạn tiết insulin, khiếm khuyết tác động insulin, hoặc kết hợp cả hai [1]. Thảo dược là một hướng tiếp cận phi dược lý đang được xem xét để hỗ trợ kiểm soát bệnh [1].
Ở mức độ tiền lâm sàng, chiết xuất cỏ mục túc thể hiện tác động phục hồi tổn thương cơ quan. Khảo sát mô bệnh học trên chuột đái tháo đường ghi nhận chiết xuất nước cỏ mục túc giúp tái tạo gan bị tổn thương [1, 2]. Đồng thời, dược liệu hỗ trợ tái tạo mô tụy và làm tăng đường kính các đảo tụy Langerhans [1, 2]. Sự cải thiện cấu trúc đảo tụy là tiền đề gia tăng tiết insulin nội sinh trên động vật thí nghiệm [1].
Bằng chứng khoa học từ các thử nghiệm trên chuột
Các số liệu sinh hóa cụ thể về tác dụng của cỏ mục túc được xác định qua hai nghiên cứu động vật độc lập.
Nghiên cứu công bố năm 2015 thử nghiệm dịch chiết nước cỏ mục túc trên 32 chuột cống trắng cái, cân nặng từ 210 đến 250 g [1]. Chuột được chia ngẫu nhiên thành 4 nhóm: nhóm đối chứng khỏe mạnh, nhóm đái tháo đường đối chứng do tiêm phúc mạc alloxan-monohydrate, và 2 nhóm đái tháo đường được cho uống chiết xuất cỏ mục túc liều 250 mg/kg và 500 mg/kg [1]. Sau 21 ngày thử nghiệm liên tục, kết quả cho thấy chiết xuất cỏ mục túc làm giảm đáng kể nồng độ đường huyết, cholesterol toàn phần, triglyceride và lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL) [1]. Ngược lại, nồng độ lipoprotein tỷ trọng cao (HDL) tăng lên [1]. Nồng độ men gan ALT và AST trong máu cũng giảm rõ rệt, kèm theo sự gia tăng đường kính đảo tụy [1].
Nghiên cứu công bố năm 2016 kiểm chứng lại tác động trên chuột đực [2]. Ba mươi hai chuột cống Wistar đực trưởng thành, trọng lượng 210-250 g, chia làm 4 nhóm bằng nhau (mỗi nhóm 8 con) gồm: nhóm đối chứng, nhóm đái tháo đường, nhóm đái tháo đường dùng chiết xuất cỏ mục túc liều 250 mg/l, và nhóm dùng liều 500 mg/l [2]. Sau 21 ngày dùng đường uống, nồng độ glucose máu, cholesterol toàn phần (TC), triglyceride (TG), LDL-C, VLDL, men gan AST và ALT ở các nhóm can thiệp đều giảm rõ rệt so với nhóm đái tháo đường đối chứng (p < 0,05) [2]. Nồng độ HDL-C tăng lên và cấu trúc gan tụy tổn thương được ghi nhận tái tạo [2].
Thiếu hụt bằng chứng lâm sàng: Khoảng cách giữa chuột và người
Các dữ liệu thực nghiệm trên chuột Wistar rất khả quan [1, 2]. Chiết xuất nước cỏ mục túc có tiềm năng hỗ trợ cải thiện đường huyết và mỡ máu ở động vật đái tháo đường [1, 2].
Tuy vậy, giới hạn lớn nhất hiện nay là thiếu hụt hoàn toàn các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, có đối chứng, quy mô lớn trên bệnh nhân đái tháo đường. Cơ thể người có chuyển hóa, hấp thu và cơ chế bệnh sinh phức tạp hơn nhiều so với chuột tiêm alloxan [1, 2].
Chưa có dữ liệu nào xác định liều lượng chiết xuất an toàn hoặc thời gian sử dụng hiệu quả ở người. Vì vậy, các nhà nghiên cứu khẳng định cần thêm nghiên cứu sâu hơn để xác định chính xác tác động của dược liệu này [2]. Người bệnh không thể coi các kết quả trên chuột đực hay chuột cái 210-250 g là bằng chứng điều trị bệnh trên người [1, 2].
Những hiểu lầm tai hại khi dùng thảo dược trị đái tháo đường
Hiểu lầm phổ biến nhất là tin trà cỏ mục túc có thể chữa khỏi dứt điểm bệnh tiểu đường hoặc kích thích tụy tự phục hồi như trên động vật [1, 2]. Không có thảo dược nào chữa khỏi hoàn toàn đái tháo đường.
Nhiều người tự ý bỏ thuốc hạ đường huyết hoặc ngưng insulin để uống trà thảo mộc. Điều này dẫn tới đợt tăng đường huyết cấp tính hoặc làm mất kiểm soát đường huyết mạn tính. Mục tiêu trị bệnh phải dựa trên các chỉ số chuẩn hóa y khoa, không dựa vào cảm tính cá nhân.
Nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng
Các nghiên cứu hiện tại chỉ thực hiện trên chuột cống trưởng thành gây đái tháo đường nhân tạo [1, 2]. Hoàn toàn chưa có nghiên cứu an toàn và hiệu quả của cỏ mục túc trên phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú, trẻ em hoặc người cao tuổi có bệnh nền phức tạp.
Người suy giảm chức năng gan, thận nặng hoặc người đang dùng thuốc hạ đường huyết kê đơn cần tham vấn bác sĩ trước khi dùng các loại trà thảo dược. Nguy cơ tương tác thuốc làm biến động đường huyết khó lường có thể xảy ra.
Áp dụng thực tế: Đừng quên nền tảng quản lý đường huyết
Dữ liệu khoa học chưa đủ để đưa ra liều dùng cỏ mục túc chuẩn xác dạng trà hay chiết xuất cho người. Nếu có thói quen uống trà thảo mộc, chỉ nên dùng lượng vừa phải dưới dạng nước uống hỗ trợ thư giãn hàng ngày. Không uống thay thế hoàn toàn nước lọc và không uống liều cao đậm đặc kéo dài.
Việc kiểm soát đái tháo đường đòi hỏi tuân thủ phác đồ thuốc, dinh dưỡng cân bằng và tập luyện thể lực đều đặn. Thường xuyên đo đường huyết tại nhà theo hướng dẫn y tế là cách duy nhất bảo vệ cơ thể khỏi biến chứng.
Cỏ mục túc cho thấy tín hiệu sinh học tích cực trong việc giảm mỡ máu, hạ đường huyết và tái tạo đảo tụy trên mô hình động vật thí nghiệm [1, 2]. Tuy nhiên, việc thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người khiến loại thảo dược này chưa thể dùng làm thuốc điều trị. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa nội tiết trước khi bổ sung bất kỳ sản phẩm thảo mộc nào vào chế độ dinh dưỡng hàng ngày.
