Trà xanh túi lọc tiện lợi có bị thôi nhiễm hạt vi nhựa khi ngâm nước nóng?

Thói quen pha trà túi lọc mỗi sáng mang lại sự tiện lợi cho người bận rộn. Tuy nhiên, nhiều người lo lắng lớp màng túi lọc mỏng tiếp xúc với nước sôi sẽ phân rã hạt nhựa vô hình vào đồ uống.

Các nghiên cứu khoa học xác nhận túi lọc trà có chất liệu nhựa (như nylon, PET, polypropylene) thực sự giải phóng hạt vi nhựa (microplastics - MPs, kích thước micromet) và nhựa nano (nanoplastics - NPs, kích thước dưới 1 micromet) khi ngâm nước nóng ^[1][2][3]. Dù lượng hạt thoát ra rất lớn, độc tính trực tiếp lên tế bào người và mức độ rủi ro sức khỏe lâu dài vẫn chưa có kết luận cuối cùng ^[4][2].

Túi lọc trà giải phóng vi nhựa theo cơ chế nào?

Túi lọc trà hiện nay không chỉ làm từ giấy tự nhiên (cellulose) mà còn được sản xuất từ các polymer tổng hợp như nylon 6, polyethylene terephthalate (PET) hoặc polypropylene (PP), thậm chí là vật liệu tổng hợp nhựa - cellulose ^[1][2][5]. Các loại nhựa này giúp túi lọc bền dai, giữ dáng tốt và không bị bục rách khi gặp nước sôi.

Khi ngâm túi lọc vào nước nóng, nhiệt độ cao làm suy yếu cấu trúc bề mặt của sợi polymer tổng hợp ^[2][6]. Quá trình ngâm ủ khiến các mảnh vụn nhỏ li ti bong tróc khỏi bề mặt sợi nhựa và đi thẳng vào nước trà ^[1][2]. Nhiệt độ nước càng cao và thời gian ngâm túi càng lâu, nồng độ hạt vi nhựa và nhựa nano thoát ra nước càng lớn ^[2].

Ngoài hạt nhựa, một số báo cáo ghi nhận hiện tượng thôi nhiễm các chất phụ gia nhựa và tồn dư hóa chất khi ngâm túi lọc trong nước nóng ^[5]. Các hạt polymer tổng hợp sau khi đi vào nước có đặc tính rất bền vững và không bị phân hủy bởi các enzyme tự nhiên ^[2]. Ngược lại, các hạt có nguồn gốc từ sợi tự nhiên cellulose dễ dàng bị phân hủy bởi phức hợp enzyme phân giải protein như Morikrase ^[2].

Nghiên cứu khoa học nói gì về lượng vi nhựa trong tách trà?

Một nghiên cứu công bố năm 2024 đã sử dụng quang phổ vi Raman đồng tiêu laser và sắc ký khí nhiệt phân khối phổ (Py-GC/MS) để định lượng vi nhựa từ túi lọc chất liệu PET, PP và nylon 6 ^[1]. Kết quả cho thấy mỗi túi lọc giải phóng vào nước trà từ 80 đến 1.288 mảnh vi nhựa kích thước micromet và từ 0 đến 63,755 microgam hạt kích thước dưới micromet ^[1]. Nghiên cứu này phát hiện túi lọc dệt từ sợi nylon 6 giải phóng ít vi nhựa hơn đáng kể so với túi lọc dạng không dệt ^[1].

Một nghiên cứu đánh giá tổng hợp năm 2025 dẫn lại dữ liệu phân tích khi ngâm một túi lọc trà rỗng làm từ nylon hoặc PET ở nhiệt độ 95 độ C trong 5 phút ^[3]. Chỉ một tách trà duy nhất có thể nhận khoảng 1,16 x 10^10 (11,6 tỷ) hạt vi nhựa và 3,1 x 10^9 (3,1 tỷ) hạt nhựa nano ^[3]. Về mặt khối lượng, người uống có thể nuốt vào khoảng 16 microgam hạt nhựa kích thước micromet (1-150 micromet) và dưới micromet (nhỏ hơn 1 micromet) từ một tách trà pha bằng một túi lọc ^[3].

Một nghiên cứu khác công bố năm 2025 đã khảo sát 8 loại túi lọc trà khác nhau bằng phương pháp tán xạ ánh sáng động, di động điện di và phân tích theo dõi hạt nano ở các mức nhiệt độ và thời gian khác nhau ^[2]. Các túi lọc này làm từ nhựa tổng hợp (nylon hoặc PP) hoặc polymer tự nhiên (cellulose) ^[2]. Kết quả ghi nhận các hạt thoát ra có kích thước từ 200 nanomet đến 1 micromet, đường kính trung bình khoảng 600 nanomet ^[2]. Khi thử nghiệm trên dòng tế bào biểu mô ruột người Caco-2, các hạt này mang điện tích bề mặt âm và không gây độc tế bào ngay cả ở nồng độ tối đa quan sát được là 14 x 10^9 hạt/lít đối với polymer tổng hợp và 170 x 10^9 hạt/lít đối với cellulose ^[2].

Không chỉ túi lọc trà, các loại túi phin giấy pha cà phê và cốc giấy dùng một lần tráng nhựa cũng có hiện tượng tương tự khi gặp nước nóng ^[7][6]. Nghiên cứu năm 2023 trên túi lọc cà phê từ 8 thương hiệu (làm từ PE, PP, PET và rayon) cho thấy ngâm một túi ở 95 độ C trong 5 phút giải phóng hơn 10.000 hạt vi nhựa (kích thước 10-500 micromet) vào cốc, trong đó sợi nhân tạo rayon chiếm hơn 80% ^[7]. Uống 3-4 cốc cà phê túi lọc mỗi ngày có thể đưa vào cơ thể 50.000 hạt vi nhựa ^[7][3]. Với cốc giấy tráng màng nhựa PE, đổ 100 ml nước nóng (85-90 độ C) trong 15 phút làm thoát ra khoảng 25.000 hạt vi nhựa kích thước micromet, đi kèm các ion như fluoride, chloride, sulfate, nitrate và kim loại nặng như chì (Pb), crom (Cr), cadmi (Cd) ^[6]. Mô phỏng Monte Carlo với 100.000 lần lặp từ nghiên cứu năm 2023 ước tính lượng vi nhựa tiêu thụ hàng ngày mãn tính từ cốc giấy đựng đồ uống nóng là 0,03 ± 0,025 miligam trên mỗi kg trọng lượng cơ thể mỗi ngày ^[4].

Tại sao kết quả giữa các nghiên cứu lại chênh lệch lớn?

Độc giả có thể thấy con số thống kê giữa các công trình khoa học chênh lệch nhau hàng triệu lần. Một bài tổng quan năm 2024 chỉ ra sự khác biệt rõ rệt: có nghiên cứu báo cáo khoảng 15 tỷ hạt vi nhựa thoát ra từ một túi lọc trà, trong khi một bài báo khác chỉ tìm thấy khoảng 106,3 ± 14,6 hạt trên mỗi túi lọc sau khi pha ^[8].

Nguyên nhân đầu tiên đến từ sự khác biệt thực tế giữa các thương hiệu, chất liệu sản xuất túi lọc và cách dệt sợi ^[1][5]. Nước dùng trong sản xuất, bao bì nhựa bên ngoài và bản thân lá trà bị nhiễm bẩn từ trước cũng góp phần tạo ra vi nhựa trong nước trà, dù túi lọc ngâm nước sôi vẫn là nguồn phát thải lớn nhất ^[5].

Nguyên nhân quan trọng hơn nằm ở quy trình phân tích chưa được chuẩn hóa giữa các phòng thí nghiệm ^[5][8]. Các nhóm nghiên cứu áp dụng phương pháp tách chiết khác nhau, dùng màng lọc có ngưỡng kích thước lỗ lọc khác nhau và giới hạn của thiết bị nhận diện hạt cũng khác nhau ^[5][8]. Những nghiên cứu đếm cả hạt nano siêu nhỏ sẽ cho ra con số hàng tỷ hạt, trong khi nghiên cứu chỉ đếm hạt kích thước micromet lớn hơn sẽ cho con số hàng trăm hoặc hàng nghìn ^[1][3][5].

Những hiểu lầm thường gặp về túi lọc "분 hủy sinh học"

Nhiều người tiêu dùng chuyển sang dùng túi lọc hoặc cốc gắn nhãn "phân hủy sinh học" (biodegradable) với niềm tin sẽ tránh được hoàn toàn vi nhựa. Thực tế khoa học cho thấy các loại túi lọc nhựa phân hủy sinh học hoặc túi pha trộn nhựa - cellulose vẫn giải phóng một lượng đáng kể hạt vi nhựa và nhựa nano khi ngâm nước sôi ^[3][5].

Báo cáo năm 2025 chỉ ra túi lọc trà làm từ axit polylactic (PLA - một loại nhựa sinh học) có thể giải phóng khoảng 1 x 10^6 (1 triệu) hạt nano trên mỗi túi lọc ^[3]. Thậm chí với cốc giấy dùng một lần, một nghiên cứu ghi nhận cốc phủ nhựa sinh học PLA giải phóng tổng số hạt nhiều gấp 4,2 lần và số hạt vi nhựa nhiều gấp 3,6 lần so với cốc phủ nhựa PE thông thường, đồng thời phát sinh lượng lớn vi sợi cellulose ^[3]. Như vậy, nhãn "phân hủy sinh học" không đồng nghĩa với việc không phát sinh hạt vi mô khi tiếp xúc nhiệt độ cao ^[3][5].

Ai nên thận trọng khi sử dụng đồ uống pha từ túi lọc nhựa?

Hiện tại, giới khoa học chưa thể định lượng chính xác rủi ro sức khỏe do vi nhựa gây ra vì chưa có đầy đủ dữ liệu đánh giá độc tính và mối quan hệ giữa liều lượng - phản ứng trên cơ thể người ^[4]. Dù thử nghiệm bước đầu trên tế bào ruột Caco-2 không thấy độc tính cấp tính của hạt thoát ra từ túi trà ^[2], việc tiêu thụ thường xuyên vi nhựa cùng các chất phụ gia hoặc kim loại nặng từ bao bì tiếp xúc nhiệt độ cao vẫn là mối lo ngại tiềm tàng cho sức khỏe trong tương lai ^[6][5].

Những người có thói quen uống nhiều tách trà túi lọc hoặc cà phê túi lọc mỗi ngày (từ 3-4 cốc trở lên) sẽ có mức độ phơi nhiễm tích lũy cao hơn nhiều so với người thỉnh thoảng mới sử dụng ^[7][3]. Nhóm đối tượng nhạy cảm như phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người có bệnh lý nền đường tiêu hóa hoặc đang điều trị bệnh mạn tính nên hạn chế tối đa nguồn phơi nhiễm vi nhựa không cần thiết. Nếu có vấn đề sức khỏe đặc biệt hoặc đang dùng thuốc điều trị, người tiêu dùng nên tham khảo ý kiến bác sĩ về chế độ dinh dưỡng và đồ uống an toàn.

Cách pha trà an toàn giúp giảm tới hơn 90% vi nhựa

Bạn không nhất thiết phải từ bỏ hoàn toàn trà túi lọc nếu áp dụng đúng mẹo xử lý trước khi pha. Nghiên cứu năm 2024 đã chứng minh một phương pháp đơn giản tại nhà: tráng rửa túi lọc trà 3 lần bằng nước ở nhiệt độ phòng trước khi đổ nước nóng vào hãm trà ^[1]. Thao tác tráng nước nguội này giúp loại bỏ từ 76% đến 94% lượng hạt vi nhựa kích thước micromet và từ 80% đến 87% lượng hạt nhựa dưới micromet bám trên túi lọc ^[1].

Khi chọn mua trà túi lọc, người tiêu dùng nên đọc kỹ thông tin chất liệu trên vỏ hộp. Nếu vẫn dùng túi nhựa, loại túi lọc dệt từ sợi nylon 6 giải phóng ít vi nhựa hơn nhiều so với loại túi lọc không dệt ^[1]. Ngoài ra, không nên ngâm túi lọc trong nước đang sôi sùng sục quá lâu vì nhiệt độ và thời gian ngâm tỉ lệ thuận với lượng hạt thoát ra ^[2].

Giải pháp triệt để và an toàn nhất là chuyển sang dùng trà lá rời (trà mạn, trà búp khô) pha trong ấm gốm, sứ, thủy tinh hoặc dùng dụng cụ lọc trà bằng inox. Khi mua đồ uống nóng mang đi, hãy hạn chế dùng cốc giấy tráng nhựa dùng một lần để tránh nạp thêm hàng chục nghìn hạt vi nhựa và các ion hóa học vào cơ thể ^[6].

Trà túi lọc mang lại sự tiện lợi nhưng đi kèm rủi ro thôi nhiễm vi nhựa khi gặp nước nóng ^[1][5]. Thay đổi thói quen nhỏ như tráng túi lọc qua nước nguội 3 lần trước khi pha hoặc ưu tiên trà lá truyền thống sẽ giúp bạn thưởng thức tách trà mỗi ngày một cách an tâm và trọn vẹn hơn ^[1].