Lô hội (Aloe vera): Từ thực hành truyền thống đến bằng chứng hiện đại

Lô hội (Aloe vera) là cây thảo mộc có lịch sử sử dụng trong y tế truyền thống hàng ngàn năm. Trong y học Ấn Độ, nó được dùng cho đau tiêu chảy, đau dạ dày, bệnh da và nhiễm trùng. Ở Trinidad và Tobago, người ta dùng lô hội cho cao huyết. Trong y học Trung Quốc, nó thường được kê cho bệnh nấm. Ở Mỹ Latinh, cộng đồng người Mỹ gốc Mexico sử dụng lô hội để điều trị tiểu đường type 2. Những công dụng này đều được ghi nhận dựa trên kinh nghiệm lâm thực, chứng kiến qua thế hệ [1].

Các công dụng được hỗ trợ bởi nghiên cứu hiện đại

Một số nghiên cứu nhỏ gợi ý rằng việc bôi gel lô hội lên da, kết hợp với các phương pháp điều trị khác, có thể cải thiện mụn trứng cá. Nghiên cứu lâm sự cũng cho thấy bôi gel lô hội ngoài da có thể tăng tốc độ lành vết bỏng và giảm đau do bỏng. Một số nghiên cứu nhỏ cho thấy gel lô hội cũng hỗ trợ điều trị mụn rộp sinh dục, lichen phẳng, vảy nến, xơ hóa dưới niêm mạc miệng, tổn thương da sau xạ trị, và loét miệng do chỉ nhỏ [2][3].

Về đường uống, một nghiên cứu nhỏ cho thấy uống gel lô hội trong 8 tuần làm giảm nhẹ cân nặng và mỡ ở người lớn béo phì hoặc thừa cân kèm tiểu đường hoặc tiền tiểu đường. Một số nghiên cứu nhỏ khác ghi nhận rằng uống lô hội có thể giảm đường huyết và HbA1c ở bệnh nhân tiểu đường [1].

Thành phần hoạt chất và cơ chế đề xuất

Các thành phần hoạt chất chính của lô hội bao gồm aloe-emodin, aloin, aloesin, emodin và acemannan. Những hợp chất này được cho là có tính kháng viêm, kháng vi khuẩn, tăng tốc lành vết và điều hòa miễn dịch. Nghiên cứu đang tìm hiểu cơ chế cụ thể của từng thành phần để giải thích hiệu quả lâm thực [3][4][5].

Lưu ý an toàn và chống chỉ đối với lô hội

Sử dụng gel lô hội bôi ngoài da thường được dung nạp tốt, nhưng có thể gây cảm giác nóng rát, ngứa, phát ban hoặc chàm ở một số người. Sử dụng mủ lô hội qua đường uống có thể gây đau bụng, co thắt và tiêu chảy. Chiết xuất lá lô hội chưa khử màu dùng đường uống ngắn hạn (3 tuần) hoặc dài (5 năm) có liên quan đến viêm gan cấp tính ở một số trường hợp [1].

Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy chiết xuất lá lô hội chưa khử màu có thể gây ung thư đường tiêu hóa. Tuy nhiên, một đánh giã năm 2023 cho rằng các sản phẩm uống được chứa không quá 10 phần triệu aloin không gây độc tính di truyền. Lạm dụng mủ lô hội cũng có thể tăng nguy cơ tương tác với thuốc tim như digoxin [1].

Lô hội dưới mọi dạng (gel, mủ, chiết xuất toàn bộ lá) dùng qua đường uống có thể không an toàn khi mang thai hoặc cho con bú. Trước khi sử dụng bất kỳ thảo mộc nào, nên tham khảo với nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe, đặc biệt nếu đang dùng thuốc khác [1].

Những hạn chế và cần nghiên cứu thêm

Hiện chưa có đủ bằng chứng đáng tin cậy để kết luận lô hội hữu ích cho chàm, loét bàn chân do tiểu đường, hội chứng ruột kích thích hoặc viêm loét đại trựng. Hầu hết các nghiên cứu hiện tại là nhỏ hoặc trên mô hình thí nghiệm. Cần thực hiện các nghiên cứu lớn, có kiểm soát ngẫu nhiên để đánh giá an toàn và hiệu quả lâm sự của lô hội ở nhiều tình trạng bệnh khác nhau [1][3].