Bà bầu có nên ăn ngò ôm? Những lưu ý về nguy cơ co bóp tử cung

Ngò ôm (rau ngổ) là loại rau gia vị quen thuộc trong nhiều món canh chua, lẩu cá của gia đình Việt. Tuy nhiên, nhiều phụ nữ khi mang thai thường truyền tai nhau nỗi lo ăn ngò ôm có thể kích thích tử cung co bóp, dẫn tới nguy cơ sảy thai hoặc sinh non.

Trước những băn khoăn này, câu trả lời dựa trên bằng chứng khoa học hiện tại là: Chưa có nghiên cứu lâm sàng nào trực tiếp khẳng định việc ăn ngò ôm ở lượng gia vị thông thường gây co thắt tử cung ở phụ nữ mang thai. Dù vậy, do các đặc tính dược lý thực vật chưa được kiểm chứng đầy đủ trên thai kỳ, thai phụ cần cẩn trọng và không nên sử dụng bừa bãi dưới dạng nước ép hay bài thuốc đậm đặc.

Nỗi lo co bóp cơ trơn tử cung trong thai kỳ

Hệ cơ trơn sinh dục nữ, bao gồm cơ trơn tử cung và cơ trơn cổ tử cung, đóng vai trò sống còn trong suốt thai kỳ. Bình thường, cơ trơn tử cung được duy trì ở trạng thái thư giãn tương đối nhờ tác động của nội tiết tố thai kỳ như progesterone và estrogen ^[1]. Trạng thái ổn định này giúp bảo vệ thai nhi phát triển an toàn trong buồng tử cung mà không bị đẩy ra ngoài quá sớm.

Bất kỳ yếu tố ngoại sinh nào có khả năng kích hoạt phản ứng co thắt mạnh trên cơ trơn đều trở thành mối lo ngại cho thai phụ. Khi cơ trơn tử cung co thắt bất thường, áp lực trong buồng tử cung tăng lên, có thể dẫn đến dọa sảy thai hoặc chuyển dạ sớm. Do đó, người dân thường e dè trước các loại rau cỏ có chứa tinh dầu cay nồng vì nghi ngờ chúng có hoạt tính kích thích cơ học tương tự.

Cơ trơn tử cung và cổ tử cung phản ứng thế nào với các tác nhân?

Về mặt sinh lý học, hệ thống cơ trơn ở tử cung và cổ tử cung có sự liên kết chặt chẽ và phản ứng nhạy cảm với các thụ thể sinh học. Một nghiên cứu công bố năm 2015 đã khảo sát trên chuột cống mang thai và chưa mang thai để đánh giá sự tồn tại và hoạt động của cơ trơn cổ tử cung ^[2]. Các nhà khoa học phân tích mô từ chuột chưa mang thai, chuột mang thai 11 ngày và chuột mang thai 20 ngày (gần lúc chuyển dạ) ^[2].

Kết quả hóa mô miễn dịch xác định cơ trơn hiện diện xuyên suốt thai kỳ và nối liền từ âm đạo, cổ tử cung đến tử cung ^[2]. Lực co cơ đo được dưới tác động của kali clorid (KCl) là 2,18 +- 0,24 g ở chuột chưa mang thai; 1,46 +- 0,08 g ở ngày thứ 11 và tăng lên 3,88 +- 0,49 g ở ngày thứ 20 của thai kỳ ^[2]. Tại ngày thứ 20, cổ tử cung còn co thắt mạnh trước chất chủ vận cholinergic muscarinic carbamylcholine với mức co tối đa đạt 133% +- 18,2% so với đáp ứng do KCl ^[2].

Một nghiên cứu thực nghiệm khác vào năm 2012 cũng đánh giá dược lý cơ trơn trên dải cơ tử cung và toàn bộ cổ tử cung của chuột cống mang thai (ngày 11 +- 2) và chuột chưa mang thai ^[3]. Thử nghiệm cho thấy cả mô tử cung và cổ tử cung đều co bóp trước các chất kinh điển như kali clorid, prostaglandin F2alpha, carbachol và 5-hydroxytryptamine ^[3]. Đáng chú ý, cổ tử cung chuột mang thai không co thắt trước oxytocin dù có sự hiện diện của thụ thể oxytocin ^[3]. Những dữ liệu này khẳng định rằng mạng lưới cơ trơn tử cung - cổ tử cung luôn duy trì khả năng đáp ứng co thắt trước các kích thích hóa học đặc hiệu [1, 6].

Bằng chứng khoa học về ngò ôm: Đâu là sự thật?

Nhiều người tin rằng ngò ôm có chứa hoạt chất gây kích thích co bóp tử cung dữ dội. Tuy nhiên, khi rà soát các nghiên cứu y học thực nghiệm và lâm sàng được ghi nhận, hoàn toàn không có dữ liệu thực nghiệm nào xác nhận chiết xuất ngò ôm gây kích thích co thắt cơ trơn tử cung trên động vật hay người.

Một số nghiên cứu dược lý thực vật trên mô hình tử cung cô lập chủ yếu khảo sát các loài thảo mộc khác. Chẳng hạn, một nghiên cứu năm 2007 thử nghiệm dịch chiết cây Morinda lucida trên dải cơ trơn tử cung cô lập của chuột nhắt mang thai và không mang thai (đã xử lý trước bằng stilboesterol 0,1 mg/kg) ^[4]. Trái với lo ngại về kích thích co thắt, chiết xuất Morinda lucida ở nồng độ từ 0,015 đến 1,5 mg/ml lại làm giãn cơ trơn tử cung ở cả hai nhóm chuột, thậm chí ở liều 1,5 mg/ml đã ức chế hoàn toàn các cơn co tự phát ^[4]. Chiết xuất này cũng ngăn chặn phản ứng co thắt do oxytocin và acetylcholine gây ra ^[4].

Điều này cho thấy mỗi loài thực vật chứa các nhóm hợp chất hóa thực vật hoàn toàn khác biệt, tác động lên cơ trơn theo những cơ chế riêng biệt. Việc suy đoán ngò ôm gây co thắt cơ trơn tử cung chỉ dựa trên cảm quan dân gian hoặc nhầm lẫn với các dược liệu kích thích khác là thiếu căn cứ khoa học xác thực.

Hiểu lầm thường gặp của thai phụ về rau ngò ôm

Hiểu lầm lớn nhất hiện nay là quan niệm cho rằng "hễ bà bầu ăn một nhánh ngò ôm là có thể bị sảy thai ngay lập tức". Nỗi sợ này khiến nhiều thai phụ kiêng khem quá mức, lo lắng tột độ khi vô tình ăn phải một vài cọng rau ngổ trong bát canh chua.

Thực tế, lượng ngò ôm được dùng như một loại rau gia vị rắc lên món ăn là rất nhỏ. Độc tính hay hoạt tính dược lý của bất kỳ chất nào cũng phụ thuộc vào liều lượng dung nạp vào cơ thể. Việc ăn vài lá ngò ôm chín trong bữa ăn gia đình chưa từng được ghi nhận là nguyên nhân dẫn đến các cơn co thắt tử cung bất thường hay tai biến sản khoa. Mối nguy chỉ thực sự tiềm ẩn khi người dùng tự ý sắc uống nước ngò ôm đặc, uống nước ép sống với số lượng lớn để chữa bệnh theo các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng.

Những ai cần thận trọng khi sử dụng?

Dù chưa có bằng chứng ngò ôm gây co bóp tử cung, các nhóm đối tượng sau đây vẫn cần hết sức thận trọng:

• Phụ nữ mang thai có tiền sử dọa sảy thai, sảy thai liên tiếp hoặc đang có dấu hiệu động thai, ra máu âm đạo bất thường.
• Thai phụ được chẩn đoán cổ tử cung ngắn hoặc có nguy cơ chuyển dạ sinh non cao. Cơ trơn cổ tử cung và tử cung ở giai đoạn nhạy cảm có thể phản ứng với nhiều biến đổi kích thích cơ học hoặc tiêu hóa [1, 6].
• Phụ nữ từng can thiệp phẫu thuật bóc u xơ tử cung hoặc có bệnh lý khối u cơ trơn tử cung. Các tổn thương thực thể này đòi hỏi tử cung phải được giữ ở trạng thái ổn định tối đa trong suốt thai kỳ ^[5].
• Người có cơ địa dị ứng hoặc hệ tiêu hóa quá nhạy cảm.

Hướng dẫn sử dụng an toàn trong đời sống

Để vừa thỏa mãn khẩu vị vừa đảm bảo an toàn tuyệt đối cho thai kỳ, thai phụ nên tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Dùng với lượng vừa phải: Chỉ nên sử dụng ngò ôm như một loại rau gia vị nêm nếm để tạo mùi hương cho món ăn, không ăn thay thế rau xanh chính.
• Nấu chín hoàn toàn: Ngò ôm là loài thực vật thường mọc ở vùng đất ẩm ướt hoặc dưới nước, rất dễ nhiễm giun sán, ký sinh trùng và vi khuẩn gây bệnh đường ruột. Thai phụ tuyệt đối không nên ăn ngò ôm sống; cần rửa sạch nhiều lần dưới vòi nước chảy và nấu chín kỹ trong các món canh, súp.
• Không dùng nước ép cô đặc: Không tự ý giã nát ngò ôm lấy nước cốt uống hoặc đun sắc uống với mục đích thanh nhiệt, chữa sỏi thận hay bất kỳ bệnh lý nào khác mà chưa có chỉ định y khoa.
• Tham khảo ý kiến chuyên gia: Nếu đang có bệnh nền hoặc băn khoăn về chế độ ăn uống, thai phụ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Việc hiểu đúng bản chất khoa học sẽ giúp phụ nữ mang thai giải tỏa được những âu lo không cần thiết trong chế độ ăn uống hàng ngày. Ngò ôm khi được dùng chín với lượng gia vị vừa phải không phải là "mối đe dọa" gây co thắt tử cung như lời đồn. Tuy nhiên, sự cẩn trọng bằng cách ăn chín uống sôi và lắng nghe cơ thể luôn là nguyên tắc vàng để bảo vệ sức khỏe mẹ và bé.