Nhiều người phát hiện huyết áp tăng vọt thường vội vã gạch tên trứng khỏi thực đơn hằng ngày. Nỗi sợ cholesterol trong lòng đỏ làm tắc nghẽn mạch máu khiến món ăn bổ dưỡng này chịu nhiều định kiến.

Dữ liệu khoa học hiện nay chỉ ra rằng người tăng huyết áp không bắt buộc phải kiêng hoàn toàn trứng. Ăn trứng điều độ không làm tăng áp lực lòng mạch hay gia tăng độ cứng thành động mạch.

Độ cứng thành mạch và mối liên hệ với chỉ số huyết áp

Độ cứng thành mạch phản ánh sự suy giảm tính đàn hồi của các mạch máu lớn. Tình trạng này khiến tim phải co bóp mạnh hơn để đẩy máu đi nuôi cơ thể, dẫn đến tăng huyết áp tâm thu và gây áp lực lên tuần hoàn [1].

Nghiên cứu cơ chế bệnh sinh cho thấy sự tích tụ của các hợp chất glycat hóa bền vững (AGEs) và thụ thể RAGE đóng vai trò cốt lõi làm thay đổi cấu trúc, suy giảm chức năng mạch máu [1]. AGEs tăng cao thúc đẩy phản ứng viêm, gắn kết collagen làm xơ cứng thành mạch và kéo huyết áp tăng theo [1]. Hạn chế AGEs thông qua cách chế biến nhiệt độ thấp, dùng nhiệt ẩm ngắn hạn là hướng can thiệp bảo vệ độ co giãn mạch máu [1].

Trứng tác động thế nào đến độ đàn hồi thành mạch?

Một phân tích theo dõi dọc quy mô lớn từ dữ liệu đoàn hệ Kailuan tại Trung Quốc (công bố năm 2021) đã đo lường vận tốc sóng mạch cổ chân - cánh tay (baPWV) để đánh giá độ cứng thành mạch [2]. Các nhà nghiên cứu không ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa về mức độ cứng động mạch giữa nhóm ăn ít trứng (0-1,9 quả/tuần) và nhóm ăn nhiều trứng (từ 5 quả/tuần trở lên) [2].

Điểm đáng chú ý từ công trình này là nhóm duy trì mức tiêu thụ vừa phải (3-3,9 quả trứng/tuần) thể hiện tác động có lợi lên độ cứng thành mạch [2]. Các tác giả nhấn mạnh cần thêm nghiên cứu thời gian dài hơn và bổ sung phụ nữ để tái khẳng định kết quả [2].

Ở khía cạnh can thiệp sâu hơn, một thử nghiệm chéo ngẫu nhiên mù đôi đối chứng giả dược năm 2019 thử nghiệm trên 75 người trưởng thành từ 50-70 tuổi có huyết áp tâm thu tăng nhẹ (130 đến dưới 150 mmHg) [3]. Trong số này, dữ liệu từ 65 người có huyết áp tâm thu trung bình 135,1 mmHg được phân tích chi tiết [3].

Tình nguyện viên uống dịch thủy phân protein ovalbumin từ trứng (liều 3 g/ngày) hoặc giả dược (3 g/ngày) qua hai giai đoạn kéo dài 6 tuần, cách nhau 3 tuần rửa trôi [3]. Kết quả đo vận tốc sóng mạch cảnh - đùi (cfPWV) và phân tích sóng mạch (PWA) cho thấy độ cứng thành mạch cũng như huyết áp không có sự thay đổi hay khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm [3]. Tinh chất này cũng không làm biến động nồng độ lipid hay glucose trong máu người tham gia [3].

Tiêu thụ trứng và mức độ dao động huyết áp

Đánh giá tổng quan hệ thống và phân tích gộp các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên đối chứng năm 2020 đi đến kết luận: tiêu thụ trứng nhìn chung không gây ảnh hưởng hay làm biến đổi các chỉ số huyết áp [4]. Tuy nhiên, các tác giả lưu ý hầu hết nghiên cứu đưa vào phân tích chưa xem huyết áp là mục tiêu chính, cỡ mẫu chưa thật lớn và thiếu chuẩn hóa làm mù [4].

Nghiên cứu cắt ngang thuộc thử nghiệm EVIDENT II tại Tây Ban Nha công bố năm 2022 trên 668 người lớn (tuổi trung bình 52,4; 62,3% là nữ) cũng phân tích mối liên hệ này [5]. Ban đầu, tiêu thụ trứng cao hơn có liên quan đến việc giảm huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương, huyết áp động mạch trung bình và chỉ số HbA1c [5].

Dù vậy, khi tiến hành hiệu chỉnh toàn diện các yếu tố gây nhiễu, mối liên hệ trên không còn ý nghĩa thống kê [5]. Kết quả không đổi theo tình trạng cân nặng, khẳng định việc ăn tối đa 1 quả trứng mỗi ngày là ngưỡng an toàn cho người thừa cân hoặc béo phì về nguy cơ chuyển hóa tim mạch [5].

Giá trị từ các dòng trứng giàu omega-3

Thành phần dưỡng chất trong trứng có thể biến đổi tích cực thông qua chế độ nuôi dưỡng gia cầm. Nghiên cứu năm 2020 đánh giá hiệu quả sinh học của trứng giàu axit béo omega-3 (nhờ bổ sung hạt lanh vào khẩu phần gà) trên bệnh nhân mắc hội chứng chuyển hóa [6].

Kết quả can thiệp tự do ghi nhận: tiêu thụ 2 quả trứng giàu omega-3 giúp giảm 13,6% huyết áp tâm trương và giảm 6% huyết áp tâm thu [6]. Axit béo omega-3 được chứng minh hỗ trợ cải thiện sức khỏe mạch máu và giảm độ cứng thành mạch [6]. Dù không tác động đến đường huyết, việc ăn trứng giàu omega-3 giúp cải thiện 14% nồng độ insulin so với các nhóm can thiệp khác [6].

Những hiểu lầm phổ biến khi kiêng khem

Sai lầm thường gặp nhất là gộp chung cholesterol trong thực phẩm với mức cholesterol gây hại trong máu dẫn tới loại bỏ trứng hoàn toàn. Trứng chứa protein hoàn chỉnh và vi chất dinh dưỡng cần thiết; việc kiêng khem mù quáng khiến bữa ăn mất cân đối dinh dưỡng.

Hiểu lầm thứ hai đến từ cách chế biến: nhiều người sợ trứng nhưng lại dùng trứng ốp la chiên ngập dầu mỡ động vật hoặc bơ ở nhiệt độ cao. Nhiệt độ quá cao thúc đẩy tạo thành nhiều hợp chất AGEs gây viêm nội mạc và làm cứng mạch máu [1]. Bản thân quả trứng không có hại, phương pháp nấu nướng sai lệch mới là tác nhân thúc đẩy bệnh tiến triển [1].

Ai nên thận trọng khi đưa trứng vào thực đơn?

Dù bằng chứng cho thấy tính an toàn của trứng, người tăng huyết áp đi kèm biến chứng tim mạch nặng, đái tháo đường khó kiểm soát hoặc rối loạn mỡ máu di truyền cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để cá nhân hóa lượng dùng.

Người bệnh có tiền sử dị ứng protein trứng hoặc đang suy thận mạn giai đoạn muộn cần kiểm soát lượng đạm nạp vào cơ thể, không nên tự ý tăng khẩu phần trứng khi chưa có tư vấn từ chuyên gia dinh dưỡng.

Hướng dẫn sử dụng trứng an toàn cho người tăng huyết áp

Người có huyết áp tăng nhẹ hoặc kiểm soát tốt có thể áp dụng chế độ ăn trứng an toàn theo các nguyên tắc thực hành sau:

  • Định lượng hợp lý: Giữ mức tiêu thụ từ 3 đến 4 quả trứng mỗi tuần, hoặc tối đa 1 quả mỗi ngày nếu duy trì lối sống lành mạnh và thực đơn nhiều rau củ [2], [5].
  • Ưu tiên nguồn chất béo tốt: Cân nhắc sử dụng các loại trứng làm giàu axit béo omega-3 để tối ưu hóa khả năng điều hòa huyết áp và hỗ trợ thành mạch [6].
  • Cách chế biến: Ưu tiên trứng luộc, hấp, chần nước thay vì chiên rán nhiệt độ cao, giúp hạn chế hình thành hợp chất AGEs bảo vệ thành động mạch [1].
  • Kết hợp bữa ăn: Ăn kèm trứng với rau xanh giàu chất xơ, hạn chế chấm muối mặn hay ăn cùng các loại thịt chế biến sẵn chứa nhiều natri.

Trứng không phải là tác nhân làm trầm trọng thêm căn bệnh tăng huyết áp nếu được ăn đúng cách và đủ lượng. Hãy duy trì thói quen ăn uống đa dạng, tập luyện đều đặn và thường xuyên đo huyết áp tại nhà để kiểm soát sức khỏe dài lâu.