Trả lời ngắn: Cà chua có thể góp phần đa dạng hóa khẩu phần khi mang thai và cung cấp một lượng vitamin C, folate, kali cùng lycopene. Theo dữ liệu USDA cho cà chua đỏ chín sống, 100 g có khoảng 13,7 mg vitamin C, 15 µg folate và 237 mg kali; con số thay đổi theo giống, độ chín và sản phẩm [1]. Chưa có bằng chứng cho thấy ăn riêng cà chua tạo ra một lợi ích đặc hiệu cho thai nhi như tăng trí thông minh, chiều cao hoặc ngăn dị tật. Cà chua không thay thế viên bổ sung acid folic/vi chất do nhân viên y tế khuyến nghị. Có thể ăn sống hoặc nấu chín; trong thai kỳ cần rửa kỹ rau quả tươi và bảo quản thực phẩm an toàn [4, 5].

Cà chua đóng góp những chất gì?

Cà chua đỏ chín chủ yếu là nước, đồng thời có carbohydrate, một ít chất xơ, vitamin C, kali, folate và các sắc tố carotenoid như lycopene. Theo hồ sơ USDA FoodData Central cho 100 g cà chua đỏ chín sống, các giá trị tham khảo gồm khoảng 18 kcal, 13,7 mg vitamin C, 15 µg folate DFE, 237 mg kali và 2.573 µg lycopene [1]. Đây là dữ liệu của một mẫu thực phẩm tham chiếu, không phải cam kết thành phần của mọi quả cà chua ở mọi vùng trồng.

Vitamin C tham gia nhiều chức năng bình thường của cơ thể và có trong nhiều rau quả khác. Folate cần cho tổng hợp DNA và phân chia tế bào; nhu cầu tham chiếu của phụ nữ mang thai trong bảng NIH Hoa Kỳ là 600 µg DFE mỗi ngày [2]. Theo lượng tham khảo USDA, 100 g cà chua cung cấp khoảng 15 µg folate, chỉ là một phần nhỏ của nhu cầu đó. Cà chua hữu ích như một thực phẩm đa dạng trong khẩu phần, nhưng không phải “thực phẩm bổ sung folate” thay cho tư vấn về acid folic.

Lycopene tạo màu đỏ đặc trưng và là một carotenoid trong cà chua. Cơ thể hấp thu các chất dinh dưỡng từ tổng thể khẩu phần; sự hiện diện của một hợp chất chống oxy hóa không chứng minh thực phẩm đó phòng ngừa biến chứng thai kỳ hoặc cải thiện kết quả thai nhi. Không quy kết mọi kết quả nghiên cứu về lycopene, tế bào hoặc động vật thành lợi ích đã chứng minh ở phụ nữ mang thai.

Ăn cà chua có làm thai nhi phát triển tốt hơn không?

Một thực phẩm riêng lẻ không quyết định sự phát triển của thai nhi. Hướng dẫn dinh dưỡng thai kỳ của ACOG khuyến khích bữa ăn đa dạng với trái cây, rau, ngũ cốc và các nhóm thực phẩm khác; khuyến nghị này áp dụng cho mô hình ăn uống tổng thể chứ không gán cho cà chua khả năng tăng trưởng thai nhi riêng [3]. Cà chua có thể là một lựa chọn rau quả thuận tiện để thêm màu sắc, vị chua ngọt và chất dinh dưỡng vào bữa ăn, nếu người mang thai dung nạp tốt.

Chưa có thử nghiệm lâm sàng đủ để kết luận ăn cà chua sẽ làm thai nhi thông minh hơn, tăng chiều dài, cân nặng hoặc ngăn dị tật. Không nên chọn thực phẩm theo lời quảng cáo “nuôi não”, “tăng IQ”, “làm đẹp da thai nhi” hoặc “ngừa tiền sản giật” nếu không có nghiên cứu lâm sàng trực tiếp và hướng dẫn đáng tin cậy. Nhu cầu dinh dưỡng và theo dõi thai kỳ phụ thuộc tuổi thai, sức khỏe, chế độ ăn, kết quả khám và các yếu tố cá nhân.

Cà chua có thay được acid folic hoặc vitamin thai kỳ không?

Không. Folate tự nhiên trong thực phẩm và acid folic trong viên bổ sung là các dạng có thể cùng đóng góp cho chế độ ăn, nhưng một quả cà chua không cung cấp lượng đủ để thay thế hướng dẫn bổ sung trước và trong thai kỳ. NIH Office of Dietary Supplements nêu nhu cầu folate 600 µg DFE mỗi ngày cho phụ nữ mang thai trong bảng tham chiếu Hoa Kỳ; trang này cũng khuyến nghị người có thể mang thai nhận 400 µg acid folic mỗi ngày từ thực phẩm tăng cường, viên bổ sung hoặc cả hai, bên cạnh folate trong chế độ ăn [2]. Thời điểm, liều và dạng bổ sung cụ thể cần theo bác sĩ hoặc hướng dẫn thai sản tại nơi người đọc sống.

Đừng tự ngừng vitamin tiền sản vì đã ăn nhiều cà chua, cam hoặc rau xanh. Cũng đừng tự uống thêm nhiều viên acid folic, lycopene hoặc chiết xuất cà chua với suy nghĩ “càng nhiều càng tốt”. Việc dùng viên bổ sung liều cao cần được nhân viên y tế đánh giá, nhất là khi đang dùng thuốc hoặc có bệnh nền. Có thể đọc thêm bài folate từ quả cam có đủ nhu cầu thai kỳ không? để phân biệt thực phẩm giàu folate với hướng dẫn bổ sung acid folic.

Ăn sống hay nấu chín tốt hơn?

Cả hai cách đều có thể phù hợp nếu thực phẩm được rửa, bảo quản và chế biến an toàn. Cà chua sống dùng trong món salad, bánh mì hoặc ăn kèm bữa chính; cà chua nấu chín có thể thành sốt, canh hoặc món hầm. Nấu chín làm thay đổi cấu trúc và mức độ một số hợp chất được chiết xuất; điều đó không biến sốt cà chua thành thuốc hay đảm bảo một kết quả thai kỳ tốt hơn.

Chọn cách ăn dễ dung nạp và phù hợp bữa ăn. Nếu cà chua chua gây khó chịu hoặc làm nặng cảm giác ợ nóng ở một cá nhân, có thể giảm lượng, ăn cùng món khác hoặc chọn dạng nấu chín; đây là điều chỉnh sự thoải mái, không phải điều trị trào ngược. Nếu có dị ứng đã biết hoặc triệu chứng bất thường sau ăn, tránh thử lại để “tăng miễn dịch” và trao đổi với nhân viên y tế.

Nước ép cà chua không nhất thiết tương đương ăn quả nguyên. Nước ép có thể dễ uống nhiều hơn và một số sản phẩm đóng chai có thêm muối hoặc đường. Đọc nhãn, ưu tiên sản phẩm phù hợp chế độ ăn và tránh nước ép chưa tiệt trùng trong thai kỳ. Nếu dùng nước ép tươi, rửa nguyên liệu và dụng cụ cẩn thận, uống ngay hoặc bảo quản lạnh theo quy tắc an toàn thực phẩm.

Rửa và bảo quản cà chua an toàn khi mang thai

Rau quả tươi có thể nhiễm vi sinh vật từ đất, nước, quá trình thu hoạch, vận chuyển hoặc bề mặt bếp. FDA khuyên rửa trái cây và rau củ dưới vòi nước sạch; không dùng xà phòng, chất tẩy rửa hoặc nước rửa rau thương mại vì chưa được khuyến nghị cho mục đích này [4]. Rửa tay và dùng dao, thớt sạch; tách thực phẩm tươi khỏi thịt, gia cầm, hải sản sống để tránh nhiễm chéo.

Nếu cắt cà chua để ăn sống, dùng dao và thớt sạch, giữ lạnh phần đã cắt nếu chưa ăn ngay. Bỏ quả dập nát, mốc hoặc có dấu hiệu hỏng. Khi mua sốt hoặc nước ép đóng gói, xem nhãn, hạn dùng và yêu cầu bảo quản; sau khi mở, làm theo hướng dẫn giữ lạnh. Cơ quan an toàn thực phẩm Hoa Kỳ nhấn mạnh phụ nữ mang thai cần chú ý lựa chọn và xử lý thực phẩm vì một số bệnh do thực phẩm có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng hơn trong thai kỳ [4, 5].

Một cách thêm cà chua vào bữa ăn cân bằng

Có thể phối hợp cà chua với thực phẩm khác thay vì ăn thật nhiều một món. Ví dụ: cà chua nấu cùng đậu và trứng; salad cà chua đã rửa sạch ăn kèm ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm đã nấu chín; hoặc sốt cà chua dùng với đậu, thịt nạc hay cá được chế biến an toàn. Cách phối hợp cụ thể tùy khẩu vị, khả năng dung nạp và hướng dẫn của nhóm chăm sóc thai kỳ.

Nếu đang bị đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp, bệnh thận, buồn nôn nặng hoặc cần chế độ ăn điều trị, hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về khẩu phần và sản phẩm đóng gói phù hợp. Cà chua tươi và nước ép cà chua không có cùng lượng chất xơ, muối hoặc khẩu phần; lựa chọn cần dựa trên toàn bộ bữa ăn và nhãn sản phẩm. Không tự dùng nước ép, bột cà chua hoặc viên lycopene để điều trị đường huyết, huyết áp hay bệnh lý thai kỳ.

Khi nào cần hỏi nhân viên y tế?

Hỏi bác sĩ hoặc nữ hộ sinh nếu muốn thay đổi vitamin tiền sản, dùng thêm chiết xuất/viên bổ sung từ cà chua, hoặc có bệnh lý cần kiểm soát chế độ ăn. Tìm hỗ trợ nếu ăn uống bị hạn chế đáng kể, nôn kéo dài, mất nước, sụt cân hoặc có dấu hiệu dị ứng như sưng môi-lưỡi, khó thở hay phát ban lan rộng. Triệu chứng nặng hoặc khó thở cần xử trí khẩn cấp.

Kết luận

Cà chua là một loại rau quả có thể ăn trong thai kỳ và góp phần cung cấp vitamin C, một ít folate, kali và lycopene. Dữ liệu USDA cho cà chua đỏ sống có khoảng 15 µg folate trên 100 g, thấp hơn nhiều so với nhu cầu folate tham chiếu thai kỳ; cà chua không thay thế acid folic hoặc vitamin tiền sản được khuyến nghị [1, 2]. Chưa có bằng chứng cho thấy riêng cà chua tạo ra lợi ích đặc hiệu cho sự phát triển thai nhi. Hãy xem nó như một phần của chế độ ăn đa dạng, rửa kỹ dưới vòi nước và bảo quản an toàn [3–5].