Nhiều mẹ bỉm sữa muốn ăn kiêng keto giảm cân nhanh sau sinh. Câu hỏi đặt ra: phụ nữ cho con bú có nên cắt giảm carbohydrate nghiêm ngặt không?
Tài liệu cung cấp không chứa hướng dẫn trực tiếp từ ACOG hay ESPGHAN. Bằng chứng y khoa hiện có cảnh báo: phụ nữ cho con bú cần nạp tối thiểu 210 g carbohydrate mỗi ngày [1]. Áp dụng keto (hạn chế carbohydrate cực đoan) trái ngược hoàn toàn mức khuyến nghị này [1].
Bằng chứng y khoa về carbohydrate khi cho con bú
Dữ liệu lâm sàng về việc ăn keto khi nuôi con bằng sữa mẹ rất hạn chế. Bằng chứng tập trung chủ yếu vào nhóm phụ nữ mắc đái tháo đường thai kỳ hoặc đái tháo đường type 1 [2, 4].
Nghiên cứu tổng quan năm 2020 chỉ rõ: phụ nữ cho con bú cần tối thiểu 210 g carbohydrate mỗi ngày [1]. Mức này giúp ngăn ngừa hạ đường huyết, tránh nhiễm toan ceton (ketoacidosis), đồng thời hỗ trợ giảm cân dần dần [1]. Cũng theo nghiên cứu này, nhu cầu insulin ở người mẹ đái tháo đường type 1 giảm 21% khi nuôi con bằng sữa mẹ [1].
Trước đó, trong giai đoạn mang thai, mức carbohydrate tối thiểu được khuyến nghị là 175 g mỗi ngày [2]. Nguồn carbohydrate được khuyến khích gồm ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, gạo, khoai tây, mì và sữa nhằm duy trì đường huyết ổn định [2].
Vì sao keto rủi ro trong thời kỳ tiết sữa?
Cơ chế tạo sữa đòi hỏi cơ thể tiêu hao lượng lớn năng lượng và glucose. Cắt giảm carbohydrate xuống mức rất thấp của chế độ keto dễ thúc đẩy cơ thể vào trạng thái nhiễm toan ceton [1].
Nhiễm toan ceton và hạ đường huyết là hai mối nguy hàng đầu được cảnh báo ở phụ nữ nuôi con bằng sữa mẹ [1]. Nghiên cứu về chế độ ăn ít carbohydrate trên bệnh nhân đái tháo đường type 1 cũng nhấn mạnh rủi ro toan ceton, hạ đường huyết và thiếu hụt vi chất [3]. Cắt giảm carbohydrate nghiêm ngặt còn làm cạn kiệt nguồn dự trữ glycogen của cơ thể [3].
Nghiên cứu về chế độ ăn rất ít carbohydrate ở thanh thiếu niên cũng chỉ ra lo ngại về chậm phát triển chiều cao và giảm khoáng hóa xương [4]. Thiếu dữ liệu an toàn dài hạn khiến giới chuyên môn không khuyến khích cắt giảm carbohydrate sâu ở các giai đoạn nhạy cảm [1, 7].
Hiểu lầm: Keto hiệu quả cho đái tháo đường áp dụng được cho mẹ bỉm
Nhiều người tin keto an toàn cho mẹ bỉm vì thấy chế độ ăn ít carbohydrate hiệu quả ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Quan niệm này sai bản chất đối tượng.
Tổng quan hệ thống năm 2017 trên 1.376 bệnh nhân đái tháo đường type 2 cho thấy chế độ ít carbohydrate chỉ cải thiện chỉ số HbA1c trong năm đầu [5]. Sau 1 năm, hiệu quả kiểm soát đường huyết và cân nặng tương đương chế độ ăn thông thường [5]. Đánh giá năm 2023 cũng chỉ ra bằng chứng dài hạn về độ an toàn của việc cắt giảm carbohydrate còn hạn chế [6].
Các thử nghiệm trên người mắc đái tháo đường type 2 không thể suy diễn sang phụ nữ đang tiết sữa [3, 6]. Nhu cầu chuyển hóa khi tạo sữa hoàn toàn khác biệt so với người trưởng thành thông thường [1].
Điều khoa học chưa biết
Trích đoạn nghiên cứu hiện tại để lại nhiều khoảng trống quan trọng:
- Chưa có khuyến nghị hay thử nghiệm lâm sàng từ ACOG hoặc ESPGHAN trong các dữ liệu được cung cấp.
- Không có dữ liệu về tác động của chế độ keto lên sản lượng sữa hoặc thành phần dinh dưỡng của sữa mẹ ở phụ nữ khỏe mạnh.
- Thiếu nghiên cứu theo dõi sự phát triển của trẻ bú mẹ khi người mẹ ăn keto nghiêm ngặt.
Nhóm cần đặc biệt thận trọng
- Phụ nữ cho con bú mắc đái tháo đường type 1: Nguy cơ nhiễm toan ceton và hạ đường huyết tăng cao; insulin giảm 21% nên cần theo dõi y tế chặt chẽ [1].
- Người mẹ đang thiếu cân hoặc có tiền sử rối loạn lipid máu: Chế độ ít carbohydrate có thể làm tăng chỉ số cholesterol LDL ở một số cá nhân [5, 6].
- Mẹ bỉm nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ: Cơ thể cần nhiều carbohydrate để duy trì nguồn năng lượng tạo sữa ổn định [1].
Lời khuyên áp dụng an toàn
Phụ nữ cho con bú không nên tự ý cắt bỏ carbohydrate để ép cân nhanh. Thay vì keto, hãy duy trì lượng carbohydrate tối thiểu 210 g mỗi ngày từ các thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp như ngũ cốc nguyên hạt, khoai, trái cây và sữa [2, 4]. Chia nhỏ thành 3 bữa chính và các bữa phụ để kiểm soát đường huyết, đồng thời uống đủ nước và tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi thực đơn [2].




