Nhiều người thích vị béo ngọt của sô-cô-la trắng nhưng lo ngại nguy cơ mất ngủ hoặc bồn chồn. Nỗi băn khoăn caffeine trong sô-cô-la trắng có tồn tại không xuất phát từ việc xếp chung món này với sô-cô-la đen.
Theo các phân tích trong phòng thí nghiệm, sô-cô-la trắng thông thường không chứa caffeine hoặc theobromine [2, 8]. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự khác biệt về thành phần hạt ca cao được đưa vào sản xuất [2, 4].
Cấu tạo sô-cô-la trắng và vị trí của caffeine
Hạt ca cao khi chế biến được tách thành hai phần chính: chất béo (bơ ca cao) và chất rắn không béo (bột ca cao) [1]. Bơ ca cao là chất béo tinh khiết, không chứa polyphenol và không chứa hoạt chất methylxanthine [1].
Sô-cô-la đen chứa hỗn hợp gồm cả bơ ca cao lẫn chất rắn ca cao cùng đường [2]. Ngược lại, sô-cô-la trắng dùng cùng công thức nền nhưng không đưa chất rắn ca cao vào sản phẩm [2]. Do chất kích thích chỉ nằm lại ở phần bột rắn, sô-cô-la trắng thiếu đi nguồn gốc tạo ra caffeine [2, 4].
Nghiên cứu phân tích methylxanthine trong sô-cô-la
Một nghiên cứu tại Malaysia năm 2009 đã tiến hành định lượng methylxanthine trong các mẫu sô-cô-la đen, sô-cô-la sữa và sô-cô-la trắng trên thị trường bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) [3]. Kết quả ghi nhận theobromine xuất hiện rõ rệt ở sô-cô-la đen và sữa, nhưng không phát hiện thấy trong sô-cô-la trắng [3].
Nghiên cứu tại Tây Ban Nha năm 2017 xác định hàm lượng theobromine cao gấp khoảng 10 lần caffeine trong các sản phẩm chứa ca cao [4]. Báo cáo này chỉ ra mức tiêu thụ methylxanthine phụ thuộc trực tiếp vào tỷ lệ ca cao trong mẫu thử [4]. Toàn bộ các sản phẩm từ ca cao chỉ đóng góp một phần rất nhỏ (dưới 1,5%) vào tổng lượng caffeine của khẩu phần ăn hàng ngày [4]. Hơn 98% caffeine nạp vào cơ thể thực tế đến từ cà phê, trà và nước giải khát [4].
Nghiên cứu năm 2022 ứng dụng phương pháp sắc ký dịch siêu tới hạn ghép khối phổ (UHPSFC-QTOF-MS) cũng dùng chính nồng độ caffeine và theobromine để tính toán lượng chất rắn ca cao không béo nhằm kiểm tra độ thật của sô-cô-la [5]. Dữ liệu này tái khẳng định caffeine chỉ tồn tại khi có sự góp mặt của chất rắn ca cao [5].
Điều chưa biết
Các trích đoạn nghiên cứu hiện tại chưa đánh giá nguy cơ nhiễm chéo caffeine từ dây chuyền sản xuất dùng chung cho cả sô-cô-la đen và sô-cô-la trắng trong các nhà máy.
Nghiên cứu cũng chưa kiểm tra lượng tồn dư vết của caffeine nếu quy trình ép tách bơ ca cao thủ công không loại bỏ hết cặn bã hạt ca cao.
Ai nên thận trọng khi dùng sô-cô-la trắng?
Người nhạy cảm với caffeine hoặc người mất ngủ có thể yên tâm dùng sô-cô-la trắng vì sản phẩm không chứa chất rắn ca cao kích thích thần kinh [2, 8].
Người mắc bệnh tiểu đường hoặc thừa cân cần thận trọng khi dùng món này. Sô-cô-la trắng chứa nhiều đường và chất béo từ bơ ca cao [2].
Trẻ em từ 2 đến 17 tuổi có nguồn nạp caffeine chính từ nước giải khát chứ không phải sô-cô-la [4]. Tuy nhiên, việc cho trẻ ăn nhiều sô-cô-la trắng vẫn tiềm ẩn nguy cơ sâu răng và dư thừa năng lượng do lượng đường cao.
Gợi ý áp dụng thực tế
Khi chọn mua sô-cô-la trắng, người dùng nên kiểm tra bảng thành phần trên bao bì. Sản phẩm chuẩn cần sử dụng bơ ca cao tự nhiên thay vì chất béo thay thế [5].
Nếu mục tiêu là tránh chất kích thích, người tiêu dùng nên chọn thanh sô-cô-la trắng nguyên bản. Cần tránh các biến thể có phối trộn bột trà xanh, hạt cà phê hoặc chiết xuất nước tăng lực vì những thành phần phụ này sẽ đưa caffeine vào sản phẩm. Hãy duy trì khẩu phần ăn ở mức vừa phải để cân bằng dinh dưỡng.
Kết luận
Sô-cô-la trắng không chứa caffeine do quy trình sản xuất đã loại bỏ hoàn toàn phần chất rắn ca cao. Người cần kiêng caffeine có thể chọn sô-cô-la trắng thay thế sô-cô-la đen, nhưng vẫn cần kiểm soát khẩu phần để tránh dư thừa chất béo và đường.
