Gừng là gia vị quen thuộc xuất hiện trong nhiều món ăn hằng ngày. Nhiều người có thói quen dùng nhiều gừng trong bữa ăn hoặc pha nước uống thường xuyên, nhưng không ít người băn khoăn liệu thói quen này có gây hại cho một số nhóm bệnh lý hay không.

Hiện chưa có nghiên cứu trực tiếp đo lường rủi ro từ lượng gừng dùng làm gia vị trong bữa ăn hằng ngày, vì các tài liệu chủ yếu khảo sát gừng ở dạng trị liệu hoặc chế phẩm bổ sung [1]. Bằng chứng ở người mới dừng ở mức nghiên cứu quan sát và phân tích ca bệnh với kết quả còn chưa đồng nhất [1]. Tuy vậy, dữ liệu hiện có ghi nhận nguy cơ tăng chảy máu ở người dùng thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu, đồng thời lưu ý thận trọng cho phụ nữ mang thai, người hay ợ nóng và người đang uống thuốc điều trị bệnh mạn tính [2]. Riêng với người bị sỏi mật hoặc sắp phẫu thuật, các tài liệu được tổng hợp ở đây chưa có dữ liệu trực tiếp để kết luận.

Cơ chế tác động của gừng lên máu và tiêu hóa

Các thí nghiệm trong ống nghiệm cho thấy những hợp chất trong gừng tương tác nhất quán với nhiều bước của quá trình kết tập tiểu cầu, tức cơ chế giúp máu đông lại khi cơ thể bị chảy máu [1]. Một bài tổng quan xuất bản năm 2012 cũng nhấn mạnh gừng có hoạt tính dược lý rõ rệt, trong đó đặc tính đáng chú ý nhất là tác dụng chống đông máu [3].

Bên cạnh ảnh hưởng lên đông máu, gừng còn tác động trực tiếp đến đường tiêu hóa. Một phân tích ca bệnh năm 2018 cho biết dù gừng có thể hỗ trợ giảm chứng khó tiêu, nó lại tiềm ẩn khả năng làm nặng thêm tình trạng ợ nóng và loét tá tràng [2].

Nghiên cứu nói gì về nguy cơ khi dùng nhiều gừng?

Một tổng quan hệ thống năm 2015 đã xem xét hai nghiên cứu quan sát trên người bệnh được kê đơn thuốc chống đông máu warfarin [1]. Trong nghiên cứu theo dõi dọc kéo dài 16 tuần trên 171 người dùng warfarin, có 87 người báo cáo biến cố chảy máu, phổ biến nhất là bầm tím quá mức (41%) và chảy máu cam (15%) [1]. Khi phân tích đa biến hiệu chỉnh đầy đủ, việc dùng gừng có liên quan độc lập với nguy cơ chảy máu tự báo cáo (tỷ số chênh OR 3,20), nhưng không làm thay đổi chỉ số đông máu INR [1].

Ngược lại, một khảo sát hồi cứu trên 314 bệnh nhân dùng warfarin trong nghiên cứu thứ hai lại không tìm thấy mối liên hệ giữa gừng với nguy cơ chảy máu hay bất thường chỉ số INR [1]. Tuy nhiên, khảo sát này chỉ ghi nhận 2 người có sử dụng gừng trong thời gian theo dõi [1]. Các tác giả tổng quan nhận định kết quả trên người hiện chưa thống nhất và khó kết luận chung do số nghiên cứu ít, liều lượng và cách dùng khác nhau [1].

Đối với phụ nữ mang thai, bài tổng quan năm 2012 cho biết dù gừng có nhiều bằng chứng giúp giảm buồn nôn và nôn nghén, hiệu quả này không đồng nghĩa với việc sử dụng luôn an toàn cho mọi thai phụ [3]. Trong một phân tích ca bệnh năm 2018, việc dùng gừng ở thai phụ đang uống aspirin liều thấp được cảnh báo có thể cộng hưởng tác dụng chống đông và làm tăng nguy cơ chảy máu [2]. Tài liệu này cũng nhắc lại rằng một số nghiên cứu cũ từng nghi ngờ mối liên hệ giữa gừng với sảy thai tự nhiên hoặc bất thường thai nhi, nhưng điều đó mâu thuẫn với các nghiên cứu quy mô lớn hơn tại Canada và Na Uy [2].

Những nhóm người nào nên thận trọng khi dùng nhiều gừng?

Dựa trên bằng chứng hiện có và các câu hỏi an toàn thường gặp, 5 nhóm đối tượng sau cần chú ý khi dùng nhiều gừng:

  • Người đang dùng thuốc chống đông máu hoặc chống kết tập tiểu cầu: Gừng có liên quan đến nguy cơ chảy máu tăng lên ở người dùng warfarin trong một nghiên cứu quan sát [1]. Khi kết hợp với thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin liều thấp, gừng cũng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu [2].
  • Phụ nữ mang thai: Dù hay được dùng để giảm ốm nghén, gừng không phù hợp chung cho tất cả thai phụ vì tác dụng chống đông máu và các thận trọng riêng cần nhân viên y tế tư vấn [3]. Bằng chứng về ảnh hưởng lên thai kỳ giữa các nghiên cứu hiện vẫn còn mâu thuẫn [2].
  • Người bị loét tá tràng hoặc hay ợ nóng: Gừng có nguy cơ làm triệu chứng ợ nóng và tình trạng loét tá tràng trở nên nặng hơn [2].
  • Người đang điều trị đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc mỡ máu: Ở mức liều hỗ trợ ốm nghén, tác động của gừng lên đường huyết, huyết áp và cholesterol chưa có kết luận rõ ràng, đồng thời chưa rõ gừng có ảnh hưởng đến hiệu quả của các thuốc như insulin, thuốc hạ đường huyết, thuốc hạ áp hay statin hay không [2].
  • Người rối loạn đông máu, sắp phẫu thuật hoặc người bị sỏi mật: Dù đây là các nhóm thường được nhắc đến cần kiểm soát lượng gừng, các tài liệu nghiên cứu ở đây chưa có dữ liệu trực tiếp trên ba nhóm đối tượng này. Sự thận trọng với người rối loạn đông máu hay sắp phẫu thuật hiện chủ yếu dựa gián tiếp vào dữ liệu gừng tác động lên tiểu cầu trong ống nghiệm và nguy cơ chảy máu khi dùng cùng thuốc chống đông [1]. Riêng với người bị sỏi mật, chưa có bằng chứng trong các nghiên cứu được cung cấp để khẳng định mức độ an toàn hay rủi ro.

Điều chưa biết về việc dùng nhiều gừng

Khoảng trống lớn nhất hiện nay là chưa xác định được ngưỡng liều lượng gừng trong bữa ăn hằng ngày bao nhiêu là an toàn hoặc bắt đầu gây hại, do các nghiên cứu trên người dùng nhiều dạng bào chế và phác đồ khác nhau [1]. Sự khác biệt kết quả giữa hai nghiên cứu trên người dùng warfarin cũng cho thấy cần thêm các thử nghiệm quy mô lớn và kiểm soát chặt chẽ hơn [1].

Ngoài ra, các nghiên cứu được tổng hợp chưa trả lời được câu hỏi gừng ảnh hưởng ra sao đến người bệnh sỏi mật, người chuẩn bị phẫu thuật hay người mắc rối loạn đông máu bẩm sinh. Các tác dụng phụ ít gặp như mất nước, khát nước, sốt, đổ mồ hôi, ngứa da hay ợ hơi cũng được ghi nhận nhưng chưa rõ tần suất xảy ra ở liều thông thường [2].

Gợi ý áp dụng thực tế trong bữa ăn

Do thiếu dữ liệu định lượng cho chế độ ăn, người khỏe mạnh chỉ nên sử dụng gừng với lượng vừa phải như một gia vị thông thường. Bạn không nên tự ý dùng gừng số lượng lớn kéo dài hoặc chuyển sang các viên uống, chiết xuất gừng liều cao mà không có hướng dẫn chuyên môn.

Nếu bạn đang mang thai, có bệnh nền tiêu hóa, hoặc đang dùng thuốc chống đông, thuốc huyết áp, tiểu đường hay mỡ máu, hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi dùng gừng thường xuyên. Trong quá trình sử dụng, nếu thấy dấu hiệu như bầm tím bất thường hay chảy máu cam, cần ngừng dùng thêm gừng và đi kiểm tra sớm [1]. Người hay ợ nóng cũng nên giảm lượng gừng ngay nếu triệu chứng khó chịu tăng lên [2].

Kết luận

Gừng là gia vị quen thuộc, nhưng bằng chứng khoa học về tính an toàn khi dùng nhiều vẫn còn hạn chế và chủ yếu mới khảo sát dạng dùng trị liệu [1]. Để tránh rủi ro, các nhóm đang dùng thuốc chống đông, thuốc điều trị bệnh mạn tính, thai phụ và người hay ợ nóng chỉ nên dùng lượng vừa phải và tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần.